Droga do wolności wycięta chłopską kosą
fot. wikipedia

Droga do wolności wycięta chłopską kosą

Rola społeczna chłopów, nie tylko w walce o wolność, zawarta jest w dewizie wyszytej na sztandarach Powstania kościuszkowskiego: Żywią i bronią.

Udział chłopów w walkach niepodległościowych jest bezdyskusyjny, a droga do wolności wyjątkowo długa i wyboista. Oni walczyli nie tylko o swoją ojczyznę. Na „równoległym froncie” prowadzona była walka o godność, wolność osobistą, szacunek.

A walczyć było o co. Zniesienie pańszczyzny w Królestwie Polskim nastąpiło dopiero w 1861 r. a tymczasem w Europie zaczęła zanikać już od XIV wieku. Podobnie było z dziesięciną, którą w Galicji zniesiono w roku 1848, w Królestwie Polskim w 1864 a w zaborze pruskim w 1865 r.

Kosynierzy

droga do wolności

Do dziś polskie wojsko czuje dumę z możliwości obrony symboli i barw narodowych.

Pospolite ruszenie, tak charakterystyczne w dziejach Polski powoływanie pod broń obywateli w stanie zagrożenia kraju, obejmowało również żołnierzy pieszych formacji uzbrojonych w kosy bojowe. Męstwo najbardziej chyba znanych oddziałów chłopskich – „kosynierów”, szczególnie widoczne było w bitwie pod Racławicami (1794 r.). Prowadzony przez Tadeusza Kościuszkę oddział 300 kosynierów na armaty rosyjskie przesądził o zwycięstwie Polaków. Bitwa ta miała swoich chłopskich bohaterów.

Jednym z nich był Wojciech Bartosz, który zdobył pierwszą armatę rosyjską. Za spektakularną odwagę, Naczelnik, Tadeusz Kościuszko, mianował go chorążym w utworzonym oddziale Grenadierów Krakowskich. Bohater bitwy został zwolniony z poddaństwa, otrzymał w dziedziczenie zamieszkiwaną przez siebie zagrodę oraz nowe nazwisko, Głowacki, przystające do świeżo upieczonego oficera. Kościuszko w uznaniu zasług chłopskich kosynierów wydał akt prawny zwany Uniwersałem połanieckim, który miał zagwarantować chłopom m.in. wolność osobistą, nieusuwalność z ziemi, zmniejszenie pańszczyzny.

Ważniejsze bitwy kosynierów

Tadeusz Kościuszko

Tadeusz Kościuszko na zawsze zapisał się na kartach historii, m.in. za bitwę pod Racławicami.

Kosynierzy coraz częściej brali udział w walkach niepodległościowych. Męstwo i determinacja włościan niejednokrotnie odgrywała decydującą rolę na wielu bitewnych polach. W Powstaniu listopadowym (1830-1831) kosynierzy wzięli udział w bitwie pod Ostrołęką, uczestniczyli w walkach pod Kockiem oraz pod dowództwem gen. Stryjeńskiego w bitwie o Koło. Za udział w Powstaniu wielkopolskim (1848 r.) obiecano chłopom na własność grunty, które do tej pory użytkowali natomiast bezrolni mieli dostać przydziały ziemi.

Obrońcom ojczyzny obiecano również inne zaszczyty: „Wszyscy w ogóle, którzy staną pod bronią i bić się będą za niepodległość Polski, będą mieli pierwsze prawo do urzędów podług zdolności”. W bitwie pod Książem wzięło udział 500 kosynierów a pod Miłosławiem 1300. Powstanie styczniowe również miało swoich chłopskich bohaterów. Tysiąc kosynierów w bitwie pod Węgrowem zaatakowało rosyjskie armaty przechylając zwycięstwo na stronę Polaków. Sukcesem była także bitwa pod Grochowiskami, gdzie kosynierzy pod dowództwem płk. Dąbrowskiego walczyli z 25 Smoleńskim Pułkiem Piechoty.

Żywią i bronią

Dewiza „Żywią y bronią” wyszyta była na sztandarze nadanym oddziałowi kosynierów krakowskich przez Tadeusza Kościuszkę. Interpretacja dewizy jest oczywista i odnosi się do chłopów. To na ich barkach w czasie pokoju spoczywa praca na roli i dostarczanie żywności społeczeństwu a w czasie wojny obrona go przed wrogiem. Podkreślała szczególną rolę chłopów w narodzie i była wykorzystywana przez ruch ludowy w patriotycznych i niepodległościowych tradycjach.

Ruch ludowy, trudne początki

kosynierzy

Wciąż wspominamy męstwo kosynierów – ich nazwa wzięła się od tego, że jako oręż mieli kosy bojowe

3 lipca 1893 r. JanStanisław Potoczek wspólnie z księdzem Stojałowskim zakładają w Nowym Sączu Związek Stronnictwa Chłopskiego, pierwszą na ziemiach polskich chłopską organizację polityczną. ZSCh wskazywał na równe prawa chłopów z innymi grupami społecznymi, podkreślał sprawiedliwe rozłożenie podatków i znaczenie oświaty. Działające w tym czasie we Lwowie małżeństwo Bolesława i Marii Wysłouchów poświęciło się tworzeniu niezależnego stronnictwa chłopskiego. Od kwietnia 1889 r. rozpoczęli wydawanie tygodnika „Przyjaciel ludu”.

21 maja 1890 r. Wysłouchowie powołali Towarzystwo Przyjaciół Oświaty, które rozpoczęło organizowanie czytelni wiejskich, wykładów i pogadanek oraz rozprowadzanie broszur o charakterze oświatowym. Wraz z innymi działaczami domagali się, oprócz wcześniejszych żądań równouprawnienia chłopów, ziemiaństwa powszechnego i bezpośredniego prawa wyborczego. Doprowadziło to do powstania w 1895 r. w Rzeszowie Stronnictwa Ludowego. Radykalizacja poglądów chłopów galicyjskich żądających własności ziemi i lepszego wynagrodzenia za pracę u ziemian wymusiła powstanie nowych partii takich jak Stronnictwo Chrześcijańsko-Narodowe z księdzem Stanisławem Stojałkowskim na czele.

Ksiądz zapomniany

Ksiądz Stanisław Stojałkowski uważany jest za prekursora ruchu ludowego w dawnym zaborze austriackim – Galicji. Nazywany „ojcem ruchu ludowego” prowadził wśród mieszkańców wsi działalność patriotyczną wskazując na odrębność kulturalną i polityczną Polski, mimo że zniknęła ona z map Europy w wyniku rozbiorów. Podtrzymywanie polskości miało polegać na dbaniu o zwyczaje, tradycje, język a przede wszystkim na poczuciu przynależności narodowej. Wiara, jedność ziemi, przeszłość składać się miały, wg księdza, na byt narodowy. Istotą działalności Stanisława Stojałkowskiego było aktywowanie wsi galicyjskiej. Podkreślając, że to praca chłopów jest źródłem dobrobytu kraju dążył do ich uaktywnienia politycznego dostrzegając w nich olbrzymią i ważną siłę społeczną. Celem księdza było wyedukowanie społeczeństwa wiejskiego aby mogło zasiadać w organach przedstawicielskich.

Ciekawostki rolnicze w 100 sekund – m.in. pomoc suszowa

Hektary łąk w miastach, setki gęsi w winnicy i szczęśliwe francuskie pszczoły. Zaskocz znajomych rolników ciekawostkami!

Kalkulacja uprawy pszenicy. Czy warto robić obliczenia?

Planując przyszłe uprawy warto oprzeć się na kalkulacjach. Nie zagwarantują one sukcesu ekonomicznego, ale pozwolą zaplanować produkcję

21 września 2018

Muzeum Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie

Placówka prezentując historię rolnictwa pobudza zwiedzających do refleksji pokazując jednocześnie rolę wsi i sektora rolno-spożywczego

22 września 2018

Używamy plików cookies, aby poprawić funkcjonowanie strony AgroFakt.pl. Pliki cookies dopasowują treść strony, w tym wyświetlanych reklam, do indywidualnych potrzeb i zainteresowań użytkownika, pozwalają nam również zrozumieć, w jaki sposób korzystasz z naszej strony. Informacje te są udostępniane naszym partnerom, z którymi współpracujemy w zakresie marketingu, reklamy i analizowania ruchu na stronie. Podmioty te mogą je łączyć z innymi informacjami, których im udzieliłeś. Kontynuując korzystanie z AgroFakt.pl bez zmiany ustawień dotyczących cookies wyrażasz zgodę na ich zamieszczanie w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz jednak dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w każdym czasie. Dowiedz się więcej

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close