Droga do wolności wycięta chłopską kosą
fot. wikipedia

Droga do wolności wycięta chłopską kosą

Rola społeczna chłopów, nie tylko w walce o wolność, zawarta jest w dewizie wyszytej na sztandarach Powstania kościuszkowskiego: Żywią i bronią.

Udział chłopów w walkach niepodległościowych jest bezdyskusyjny, a droga do wolności wyjątkowo długa i wyboista. Oni walczyli nie tylko o swoją ojczyznę. Na „równoległym froncie” prowadzona była walka o godność, wolność osobistą, szacunek.

A walczyć było o co. Zniesienie pańszczyzny w Królestwie Polskim nastąpiło dopiero w 1861 r. a tymczasem w Europie zaczęła zanikać już od XIV wieku. Podobnie było z dziesięciną, którą w Galicji zniesiono w roku 1848, w Królestwie Polskim w 1864 a w zaborze pruskim w 1865 r.

Kosynierzy

droga do wolności

Do dziś polskie wojsko czuje dumę z możliwości obrony symboli i barw narodowych.

Pospolite ruszenie, tak charakterystyczne w dziejach Polski powoływanie pod broń obywateli w stanie zagrożenia kraju, obejmowało również żołnierzy pieszych formacji uzbrojonych w kosy bojowe. Męstwo najbardziej chyba znanych oddziałów chłopskich – „kosynierów”, szczególnie widoczne było w bitwie pod Racławicami (1794 r.). Prowadzony przez Tadeusza Kościuszkę oddział 300 kosynierów na armaty rosyjskie przesądził o zwycięstwie Polaków. Bitwa ta miała swoich chłopskich bohaterów.

Jednym z nich był Wojciech Bartosz, który zdobył pierwszą armatę rosyjską. Za spektakularną odwagę, Naczelnik, Tadeusz Kościuszko, mianował go chorążym w utworzonym oddziale Grenadierów Krakowskich. Bohater bitwy został zwolniony z poddaństwa, otrzymał w dziedziczenie zamieszkiwaną przez siebie zagrodę oraz nowe nazwisko, Głowacki, przystające do świeżo upieczonego oficera. Kościuszko w uznaniu zasług chłopskich kosynierów wydał akt prawny zwany Uniwersałem połanieckim, który miał zagwarantować chłopom m.in. wolność osobistą, nieusuwalność z ziemi, zmniejszenie pańszczyzny.

Ważniejsze bitwy kosynierów

Tadeusz Kościuszko

Tadeusz Kościuszko na zawsze zapisał się na kartach historii, m.in. za bitwę pod Racławicami.

Kosynierzy coraz częściej brali udział w walkach niepodległościowych. Męstwo i determinacja włościan niejednokrotnie odgrywała decydującą rolę na wielu bitewnych polach. W Powstaniu listopadowym (1830-1831) kosynierzy wzięli udział w bitwie pod Ostrołęką, uczestniczyli w walkach pod Kockiem oraz pod dowództwem gen. Stryjeńskiego w bitwie o Koło. Za udział w Powstaniu wielkopolskim (1848 r.) obiecano chłopom na własność grunty, które do tej pory użytkowali natomiast bezrolni mieli dostać przydziały ziemi.

Obrońcom ojczyzny obiecano również inne zaszczyty: „Wszyscy w ogóle, którzy staną pod bronią i bić się będą za niepodległość Polski, będą mieli pierwsze prawo do urzędów podług zdolności”. W bitwie pod Książem wzięło udział 500 kosynierów a pod Miłosławiem 1300. Powstanie styczniowe również miało swoich chłopskich bohaterów. Tysiąc kosynierów w bitwie pod Węgrowem zaatakowało rosyjskie armaty przechylając zwycięstwo na stronę Polaków. Sukcesem była także bitwa pod Grochowiskami, gdzie kosynierzy pod dowództwem płk. Dąbrowskiego walczyli z 25 Smoleńskim Pułkiem Piechoty.

Żywią i bronią

Dewiza „Żywią y bronią” wyszyta była na sztandarze nadanym oddziałowi kosynierów krakowskich przez Tadeusza Kościuszkę. Interpretacja dewizy jest oczywista i odnosi się do chłopów. To na ich barkach w czasie pokoju spoczywa praca na roli i dostarczanie żywności społeczeństwu a w czasie wojny obrona go przed wrogiem. Podkreślała szczególną rolę chłopów w narodzie i była wykorzystywana przez ruch ludowy w patriotycznych i niepodległościowych tradycjach.

Ruch ludowy, trudne początki

kosynierzy

Wciąż wspominamy męstwo kosynierów – ich nazwa wzięła się od tego, że jako oręż mieli kosy bojowe

3 lipca 1893 r. JanStanisław Potoczek wspólnie z księdzem Stojałowskim zakładają w Nowym Sączu Związek Stronnictwa Chłopskiego, pierwszą na ziemiach polskich chłopską organizację polityczną. ZSCh wskazywał na równe prawa chłopów z innymi grupami społecznymi, podkreślał sprawiedliwe rozłożenie podatków i znaczenie oświaty. Działające w tym czasie we Lwowie małżeństwo Bolesława i Marii Wysłouchów poświęciło się tworzeniu niezależnego stronnictwa chłopskiego. Od kwietnia 1889 r. rozpoczęli wydawanie tygodnika „Przyjaciel ludu”.

21 maja 1890 r. Wysłouchowie powołali Towarzystwo Przyjaciół Oświaty, które rozpoczęło organizowanie czytelni wiejskich, wykładów i pogadanek oraz rozprowadzanie broszur o charakterze oświatowym. Wraz z innymi działaczami domagali się, oprócz wcześniejszych żądań równouprawnienia chłopów, ziemiaństwa powszechnego i bezpośredniego prawa wyborczego. Doprowadziło to do powstania w 1895 r. w Rzeszowie Stronnictwa Ludowego. Radykalizacja poglądów chłopów galicyjskich żądających własności ziemi i lepszego wynagrodzenia za pracę u ziemian wymusiła powstanie nowych partii takich jak Stronnictwo Chrześcijańsko-Narodowe z księdzem Stanisławem Stojałkowskim na czele.

Ksiądz zapomniany

Ksiądz Stanisław Stojałkowski uważany jest za prekursora ruchu ludowego w dawnym zaborze austriackim – Galicji. Nazywany „ojcem ruchu ludowego” prowadził wśród mieszkańców wsi działalność patriotyczną wskazując na odrębność kulturalną i polityczną Polski, mimo że zniknęła ona z map Europy w wyniku rozbiorów. Podtrzymywanie polskości miało polegać na dbaniu o zwyczaje, tradycje, język a przede wszystkim na poczuciu przynależności narodowej. Wiara, jedność ziemi, przeszłość składać się miały, wg księdza, na byt narodowy. Istotą działalności Stanisława Stojałkowskiego było aktywowanie wsi galicyjskiej. Podkreślając, że to praca chłopów jest źródłem dobrobytu kraju dążył do ich uaktywnienia politycznego dostrzegając w nich olbrzymią i ważną siłę społeczną. Celem księdza było wyedukowanie społeczeństwa wiejskiego aby mogło zasiadać w organach przedstawicielskich.

Historia Adwentu na wsi

Być może historia Adwentu jest nam znana, ale czy na pewno wiemy jak kiedyś i obecnie przeżywa się ten czas na wsi? Przeczytaj, co robili chłopi w Adwencie

10 grudnia 2017

Adwent. Jak dobrze przygotować się do Świąt?

Tegoroczny Adwent jest wyjątkowo krótki, co wynika z układu niedziel w kalendarzu. Rozpoczął się 3 grudnia i potrwa do 24 grudnia.

6 grudnia 2017

Zakaz handlu w niedzielę – już w nowym roku?

Od 1 marca 2018 r. zakupy będzie można zrobić tylko w dwie niedziele miesiąca. Od 2020 r. będzie obowiązywać zakaz handlu prawie we wszystkie niedziele!

1 grudnia 2017

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij