Hipokalcemia u krów w okresie okołowycieleniowym

Hipokalcemia u krów w okresie okołowycieleniowym

Wapń jest ważnym składnikiem w żywieniu krowy. Ale zapotrzebowanie zwierzęcia na ten pierwiastek nie zawsze jest takie samo.

W późnym okresie ciąży zasuszone krowy mleczne mają stosunkowo niskie wymagania w zakresie wapnia (Ca). Krowa w tym czasie potrzebuje ok. 30–50 g Ca dziennie, aby zaspokoić zapotrzebowanie swoje i rosnącego płodu. A co robić, gdy poziom wapnia spada i pojawia się hipokalcemia u krów?

Hipokalcemia u krów

Ważna jest dieta obniżająca pH krwi.

Potrzeby krowy na ten pierwiastek gwałtownie wzrastają po wycieleniu, co spowodowane jest rozpoczęciem laktacji, w której duże ilości wapnia są wydzielane najpierw z siarą, a następnie z mlekiem. Ilość Ca zużywana przez wymię może przekroczyć 50 g dziennie. Szczególnie u wysokowydajnych krów mlecznych jest on po prostu niejako „wysysany” przez gruczoł mlekowy z krwi do mleka. Jeżeli nie przygotujemy organizmu krowy do tej sytuacji, koncentracja tego makroelementu we krwi drastycznie maleje – dochodzi bowiem do hypokalcemii subklinicznej – spadku poziomu Ca poniżej 8,0 mg/dl (2,0 mmol/l) lub, wg innych autorów, poniżej 8,5 mg/dl (2,1 mmol/l), a w przypadku dalszej obniżki koncentracji wapnia – do hypokalcemi klinicznej (ostrej) wywołującej groźne dla życia krowy schorzenie – porażenie poporodowe (gorączkę mleczną).

Hipokalcemia u krów – rodzaje i skutki

Ilość zużywanego wapnia u krów

Ilość wapnia zużywana przez wymię może przekroczyć 50 g dziennie. Natomiast hipokalcemia u krów pojawia się, gdy poziom Ca spada poniżej normy.

Hypokalcemia w każdej formie jest ze wszech miar niewskazana. Podostra prowadzi do następczych schorzeń związanych z pogorszeniem się kurczliwości mięśniówki: zatrzymania łożyska, zahamowania inwolucji macicy, przemieszczenia się trawieńca, metritis i mastitis. Forma ostra – gorączka mleczna – objawia się suchą śluzawicą, zgrzytaniem zębami, tępym wzrokiem, zimnymi kończynami i uszami, spadkiem temperatury ciała poniżej 38,5°C, drżeniem mięśni, osłabieniem, brakiem koordynacji, nadpobudliwością, a na koniec paraliżem, przybraniem pozycji siedzącej, często zakrzywieniem szyi w eskę i leżeniem na boku. Krowa też całkowicie traci apetyt – rys. 1.

hipokalcemia

Rys. 1. Hipokalcemia u krów.

Nieleczona hypokalcemia kliniczna prowadzi do śpiączki i śmierci. Przy wystąpieniu po porodzie (w ciągu 12–24 godz.) pierwszych z opisanych symptomów, jak najszybciej należy skonsultować przypadek z lekarzem weterynarii, który wdroży odpowiednie procedury leczenia (drenche, żele, iniekcje itp.). Jednak, zgodnie z powszechnie znaną zasadą, że lepiej zapobiegać niż leczyć, w stadach zagrożonych (wysokowydajne krowy – sztuki starsze, tj. w 3 i następnych laktacjach, oraz te, które w poprzedniej laktacji miały już problemy z hypokalcemią, niektóre bardziej wrażliwe rasy) powinno się stosować jako standardowy element prewencji specjalny program żywienia w drugiej części zasuszenia.

Zgodnie z powszechnie znaną zasadą, że lepiej zapobiegać niż leczyć (…).

Dieta zakwaszająca

Podstawę specjalnego programu żywienia stanowią dobre praktyki zarządzania żywienieniem w okresie okołowycieleniowym, w tym stosowanie diet zakwaszających. Niewystarczające uruchamianie rezerw wapniowych z kości oraz słabe wchłanianie wapnia z dawki pokarmowej są uznawane za podstawowe przyczyny zespołu chorób związanych z hypokalcemią – rys. 2.

homeostaza wapnia u krowy

Rys. 2. Metabolizm wapnia u krowy mlecznej.

Mechanizmy homeostazy wapnia są regulowane hormonalnie: parathormon (PTH) i aktywna forma wit. D (1,25 – D3) zwiększają pulę krążącego we krwi wapnia (wyższa resorpcja z kośćca i moczu, lepsze wchłanianie z jelit), odwrotnie kalcytonina – powoduje spadek pozakomórkowej puli pierwiastka poprzez zwiększenie jego odkładania w kościach i wyższe usuwanie z moczem. Warto także zwrócić uwagę na podobne działanie hyperkalcemi (namiaru wapnia), które wywołuje efekt analogiczny do kalcytoniny.

Prewencja w okresie okołowycieleniowym

Przy lekkiej alkalozie dominuje odkładanie Ca w kościach i odwotnie – przy umiarkowanej kwasicy – uruchamianie makroelementu z rezerw i lepsze wchłanianie z przewodu pokarmowego.

Znając zasady tej regulacji, można zrozumieć założenia żywieniowej strategii prewencji hypokalcemii w okresie okołowycieleniowym. W pierwszej fazie zasuszenia, przy niskich potrzebach na wapń, jego duże ilości w diecie wywołują hyperkalcemię i uczynnienie kalcytoniny, a zahamowanie wydzielania PTH. Wniosek – w tym czasie należy żywić krowę bardzo oszczędnie pod względem Ca – dawka 50 g/dz./szt. jest wystarczająca. W tej sytuacji ilość parathormonu nie spada, a organizm jest niejako nastawiony na lepsze wykorzystanie wapnia. Oprócz samego poziomu wapnia we krwi, o jego metabolizmie decyduje także równowaga kwasowo-zasadowa organizmu. Przy lekkiej alkalozie dominuje odkładanie Ca w kościach i odwotnie – przy umiarkowanej kwasicy – uruchamianie makroelementu z rezerw i lepsze wchłanianie z przewodu pokarmowego. Zwiększa to pulę wapnia krążacą we krwi, co przeciwdziała lekkiej acidozie.

Dieta obniżająca pH krwi

Z wyżej wymienionych powodów drugim elementem strategii może być stosowanie diet obniżających pH krwi w okresie ok. 2 tyg. przed wycieleniem (a.p.). Takie diety charakteryzuje przesunięcie równowagi anionowo-kationowej (DCAB) bliżej zera (od -50 do +50 mEq/kg s.m. dawki pokarmowej). DCAB dla krów mlecznych obliczany jest najczęściej wg wzoru:

 

DCAB (meq/kg s.m.) = [(Na/23 + K/39,1) – (Cl/35,5 + S/16)] × 1000.

 

Jak widać, pod uwagę brane są tu kationy: sodowy i potasowy oraz aniony: chlorkowy i siarczanowy (uwaga! – zawartości piewiastków w równaniu wyrażone w % s.m.). Nadmierna podaż i stężenie we krwi kationów (K, Na, Ca i Mg) oraz zbyt mała anionów: chloru (Cl), siarczanów i fosforanów jest podstawową przyczyną podwyższenia pH krwi.

Praktyczne zasady żywienia mineralnego

Mając to na uwadze, można sformułować praktyczne zasady żywienia mineralnego w drugiej części zasuszenia, które niejako pośrednio – przez sterowanie pH krwi – są ważnym elementem profilaktyki hipokalcemii. Dotyczą one zaleceń całkowitej koncentracji w dawce pokarmowej (ze wszystkich pasz i z dodatków mineralnych) pierwiastków biorących udział w metabolizmie wapnia:

pierwiastki w dawce pokarmowej

Które pierwiastki powinny znaleźć się w paszy?

Jak widać, oprócz jonów wykorzystywanych do obliczenia DCAB oraz samego wapnia, pod uwagę bierze się także optymalizację zawartości MgP. Okazuje się bowiem, że w niektórych przypadkach gorączki mlecznej w badaniach krwi równocześnie z hypokalcemią obserwowana jest hypomagnezemia i/lub hypofosfatemia.

Zapobieganie występowaniu gorączki mlecznej

Rys. 3. Jak zapobiegać występowaniu gorączki mlecznej?

 

Chów trzody chlewnej w cyklu zamkniętym – rodzinny pomysł na biznes

Rodzinne gospodarstwo Państwa Malinowskich zajmuje się produkcją trzody chlewnej. Liczba ich trzody jest imponująca. Jak sobie radzą z takim dobytkiem?

5 lipca 2017

Żywienie trzody chlewnej: najczęściej popełniane błędy!

Żywienie trzody chlewnej jest jednym z podstawowych czynników istotnie wpływającym na zdrowie i produkcyjność. Jakich błędów unikać?

7 marca 2017

Produkty uboczne przemysłu fermentacyjnego w żywieniu świń

Produkty uboczne przemysłu fermentacyjnego w żywieniu świń to przede wszystkim różne wywary. Zapoznaj się z ich możliwościami i sposobem przygotowywania.

5 sierpnia 2017

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij