Mikotoksyny w paszach – sposoby na minimalizację ich toksyczności

Mikotoksyny w paszach – sposoby na minimalizację ich toksyczności

Mikotoksyny w paszach mogą wywołać negatywne skutki u naszej trzody chlewnej, a przez to są sporym problemem dla nas. Jak się przed nimi chronić?

18Czynnikiem, który może być odpowiedzialny za problemy w rozrodzie, pogorszenie wyników tuczu oraz zwiększoną zachorowalność i upadki świń, są mikotoksyny w paszach. To produkty wtórnego metabolizmu grzybów strzępkowych, wywierające toksyczny wpływ na organizmy żywe.

Zatrucia wywoływane przez nie nazywane są mikotoksykozami. Objawiają się najczęściej ogólnym osłabieniem zwierząt, wymiotami, biegunkami, niedowładem, ronieniem, charłactwem i zmianami skórnymi. W ten sposób znacząco obniżają produkcyjność zwierząt. Często prowadzą do ich śmierci, co w konsekwencji przekłada się na pogorszenie opłacalności produkcji zwierzęcej. Najbardziej narażone na destrukcyjne działanie mikotoksyn są wysokoproduktywne rasy i linie zwierząt.

Aby utrzymać stałe warunki środowiska, w silosach należy stosować jednocześnie suszenie, ochładzanie i wentylację ziarna

Spośród ok. 50 rodzajów grzybów zanieczyszczających pokarm i pasze największe znaczenie mają gatunki z rodzajów: Aspergillus, Penicillium i Fusarium. Szczególnie korzystne dla rozwoju tych grzybów są nieodpowiednie warunki zbioru zbóż oraz źle przyrządzane i przechowywane pasze (zbyt wysoka wilgotność, temperatura oraz nieodpowiednia higiena). Grzyby strzępkowe najczęściej atakują rośliny w czasie wzrostu na polu, porażając ich korzenie, źdźbła i kłosy, ale największe straty powodują, porażając ziarno.

Porażanie pasz mikotoksynami

Panujące w Polsce zmienne warunki pogodowe, charakterystyczne dla strefy klimatu umiarkowanego, są szczególnie sprzyjające dla rozwoju grzybów pleśniowych na roślinach zbożowych. Za najgroźniejsze uważane są grzyby rodzaju Fusarium. Są one sprawcami zgorzeli siewek, zgnilizny korzeni, zgorzeli podstawy łodygi, a także niebezpiecznej fuzariozy kolb kukurydzy. Najbardziej podatne na skażenie grzybami są pszenica i kukurydza. Wyższą odpornością na porażenie pleśniami charakteryzuje się ziarno żyta.

mikotoksyny w paszach

Mikotoksyny w paszach mogą być bardzo dużym zagrożeniem dla zdrowia naszej trzody.

Jakie czynniki wpływają na rozwój grzybów w ziarnie

Czynnikami sprzyjającymi dalszemu rozwojowi grzybów w ziarnie jest jego zanieczyszczenie glebą i uszkodzenia fizyczne podczas zbioru. Problemem jest również zbyt wysoka wilgotność w okresie przechowywania. Ryzyko szkodliwego oddziaływania mikotoksyn w paszach na organizm wzrasta wraz z długością okresu przechowywania zbóż. Maksimum osiąga w czasie wiosenno-letnim. Bezpośrednio po zbiorze zbóż warto zastosować środki chemiczne, jako metodę walki z grzybami pleśniowymi i toksynami przez nie wytwarzanymi. Robi się to w celu zabezpieczenia ziarna na czas magazynowania. Zbyt wilgotne ziarno można konserwować środkami zawierającymi kwasy organiczne (propionowy, mrówkowy, octowy, sorbowy) oraz ich sole.

toksyny w paszach świń

Najbardziej narażone na destrukcyjne działanie mikotoksyn w paszach są wysokoproduktywne rasy i linie zwierząt.

Dobry detoksykant powinien odznaczać się zdolnością absorpcji szerokiego spektrum mikotoksyn oraz stabilnością w procesach przetwarzania i przechowywania pasz. Nie powinien wiązać witamin, składników mineralnych i innych składników pokarmowych. W ostatnim okresie na uwagę zasługuje zastosowanie ziołowych wyciągów roślinnych oraz enzymów.

Należy pamiętać, że na infekcje grzybami pleśniowymi w okresie „magazynowania” bardziej podatne są produkty przetworzone (otręby, śruty czy też mieszanki paszowe) niż całe ziarno zbóż. Spośród pasz powszechnie stosowanych w żywieniu zwierząt najbardziej narażone na skażenie grzybami toksynotwórczymi są ziarna kukurydzy, poekstrakcyjna śruta sojowa, śruty zbożowe, kiszonki i koncentraty białkowe. Warunki przechowywania komponentów paszowych i pasz powinny być kontrolowane. To umożliwi znaczące ograniczenie rozwoju grzybów magazynowych. Aby utrzymać stałe warunki środowiska, w silosach należy stosować jednocześnie suszenie, ochładzanie i wentylację ziarna. Należy też zwalczać szkodniki magazynowe. Grzyby rozwijają się najlepiej w ziarnach uszkodzonych przez szkodniki (gryzonie, owady, insekty).

Mikotoksyny w paszach najbardziej niebezpieczne dla świń

toksyny

Ziarno kukurydzy często zawiera fuzariotoksyny wytwarzane przez grzyby z rodzaju Fusarium

Z 200 zidentyfikowanych mikotoksyn najgroźniejsze w żywieniu zwierząt są aflatoksyny wytwarzane przez grzyby z rodzaju Aspergillus. W przypadku świń wpływ aflatoksyn jest najbardziej widoczny u prosiąt i tuczników. Szczególnie niebezpieczne dla zwierząt monogastrycznych, w tym trzody chlewnej, jest podawanie paszy skażonej fuzariotoksynami, produkowanymi przez grzyby z rodzaju Fusarium. Efekt synergistyczny pomiędzy poszczególnymi mikotoksynami w paszy dodatkowo wzmaga ich oddziaływanie na organizm zwierzęcy.

Z ekonomicznego punktu widzenia dla producentów trzody chlewnej najważniejszymi, dotychczas poznanymi, toksynami są: aflatoksyna, ochratoksyna, deoksyniwalenol (DON) oraz jego pochodne (zearalenon i fumonizydy).

Toksyny w organizmie zwierząt stwarzają dwa zasadnicze rodzaje zagrożeń: zatrucia ostre, powstałe w wyniku nagłego spożycia toksyn wraz z paszą, oraz zatrucia przewlekłe. Te drugie następują w wyniku kumulacji mikotoksyn w organizmie. Działanie chroniczne (długa ekspozycja) prowadzi do zmian mutagennych i rakotwórczych w organizmie. Działanie ostre powoduje zatrucia pokarmowe.

Usuwanie mikotoksyn z paszy i redukcja szkodliwości

ziarno pszenicy

fot. Fotolia

Ziarno pszenicy najczęściej zawiera aflatoksyny i ochratoksyny

Mikotoksyny w paszach w większości są odporne na zmiany temperatury oraz mechaniczne procesy przetwarzania komponentów paszowych. To sprawia, że obecne są także w śrutach, otrębach i mieszankach paszowych. Usuwanie mikotoksyn z tych produktów jest trudnym przedsięwzięciem. Może być realizowane na kilka różnych sposobów: przez oddzielenie zanieczyszczonych partii produktu, ekstrakcję mikotoksyn oraz dezaktywację mikotoksyn metodami fizycznymi (ogrzewanie, gotowanie, napromieniowywanie), chemicznymi i biologicznymi.

Do chemicznego oddziaływania na ziarna zbóż w celu zmniejszenia stężenia mikotoksyn stosuje się amoniakowanie. W procesie amoniakowania wykorzystuje się wodorotlenek amonu albo lotny amoniak. Oba te związki z powodzeniem zmniejszają stężenia aflatoksyn w paszach. W praktyce stosowano również inne związki chemiczne do detoksykacji (kwas askorbinowy, nadtlenek wodoru, kwas chlorowodorowy, węglan amonu), lecz niestety z niewielką skutecznością. Spadek wartości zearalenonu w paszach stwierdzono przy zastosowaniu procesu ozonowania.

Pasza pod kontrolą

W ostatnich latach wykonano wiele badań nad zastosowaniem różnego rodzaju czynników wiążących (adsorbenty) pochodzenia nieorganicznego i organicznego do detoksykacji pasz. Jednym z nich są glinki, które są naturalnymi adsorbentami chemicznymi zbudowanymi z krzemianów lub glinokrzemianów. Uważa się, że większość z nich spełnia swą rolę w stopniu wystarczającym wobec aflatoksyn. Jednakże ich skuteczność wobec fuzariotoksyn, takich jak: zearalenon, fumonizyny i trichoteceny, jest bardzo ograniczona. Dodatek do paszy sorbentów opartych na bentonitach, zeolitach lub drożdżach jedynie łagodzi przebieg występowania mikotoksykoz.

toksyny w materiale paszowym

Aby uniknąć zatrucia zwierząt toksynami grzybów pleśniowych, należy dokładnie monitorować jakość surowców używanych do produkcji pasz oraz przeprowadzać rutynowe kontrole poszczególnych partii materiału paszowego pod kątem poziomu mikotoksyn.

Aby uniknąć zatrucia zwierząt toksynami grzybów pleśniowych, należy dokładnie monitorować jakość surowców używanych do produkcji pasz oraz przeprowadzać rutynowe kontrole poszczególnych partii materiału paszowego pod kątem poziomu mikotoksyn w paszach. Laboratoria dysponują precyzyjnymi metodami chemicznymi. Umożliwiają one wykrycie nawet niskich stężeń toksyn w próbach paszy. Jednak są one czasochłonne i kosztowne.

Mikotoksyny w paszach w większości są odporne na zmiany temperatury oraz mechaniczne procesy przetwarzania komponentów paszowych.

W praktyce żywienia świń zaleca się też dodawanie do pasz zakwaszaczy, enzymów paszowych oraz probiotyków. Redukcję szkodliwego działania mikotoksyn można uzyskać także poprzez stosowanie metod mikrobiologicznych. Polegają na wprowadzaniu do pasz różnych szczepów bakterii i drożdży, których rola polega na absorpcji toksyn lub neutralizacji na drodze przemian metabolicznych.

Najważniejsza jest profilaktyka

W podsumowaniu należy podkreślić, że żadna ze wspomnianych metod ograniczających toksyczne działanie mikotoksyn nie jest sama w sobie zadowalająco skuteczna. Dlatego też należy je stosować razem. Jednak najskuteczniejszym sposobem walki z mikotoksynami pozostaje profilaktyka. Producenci zbóż i hodowcy zwierząt w swojej działalności powinni przestrzegać zasad dobrej praktyki rolniczej, zarówno przed, jak i po żniwach. To spowoduje zmniejszenie ryzyka zanieczyszczenia pasz mikotoksynami. Powinni też uprawiać odmiany roślin odpornych na choroby grzybowe.

Materiał pochodzi z czasopisma „Trouw i My”.

Wartość pokarmowa pszenicy i jej rola w karmieniu trzody

Wartość pokarmowa pszenicy dodanej do mieszanki paszowej będzie miała wpływ na karmione nią zwierze. Czy pszenica jest odpowiednim składnikiem dla świń?

3 listopada 2017

System TMR w żywieniu bydła

Zróżnicowane wymagania osobników na krowiej fermie można zaspokoić poprzez zastosowanie systemu TMR. Omawiamy na czym on polega.

15 sierpnia 2017

Drożdże paszowe dla drobiu

Drożdże mają zastosowanie nie tylko w kuchni, ale też w sektorze drobiarskim. Dostarczają zwierzętom niezbędnych minerałów i substancji odżywczych.

19 sierpnia 2017

Używamy plików cookies, aby poprawić funkcjonowanie strony AgroFakt.pl. Pliki cookies dopasowują treść strony, w tym wyświetlanych reklam, do indywidualnych potrzeb i zainteresowań użytkownika, pozwalają nam również zrozumieć, w jaki sposób korzystasz z naszej strony. Informacje te są udostępniane naszym partnerom, z którymi współpracujemy w zakresie marketingu, reklamy i analizowania ruchu na stronie. Podmioty te mogą je łączyć z innymi informacjami, których im udzieliłeś. Kontynuując korzystanie z AgroFakt.pl bez zmiany ustawień dotyczących cookies wyrażasz zgodę na ich zamieszczanie w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz jednak dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w każdym czasie. Dowiedz się więcej

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close