Pełnotłuste nasiona soi jako składnik diet

Czy obecna niestabilna sytuacja na polskim rynku pasz przekona hodowców do wykorzystywania nasion soi w diecie zwierząt?

Ze względu m.in. na niestabilną sytuację na rynku pasz oraz oferowane przez polski rząd dopłaty do upraw roślin wysokobiałkowych uzasadnione stają się próby uprawy soi w warunkach krajowych oraz szersze wykorzystanie jej nasion w żywieniu zwierząt. Jak możemy zatem wprowadzić soję do diety drobiu, świń czy bydła?

Co nam da wykorzystywanie soi?

Zwiększenie areału uprawy soi w Polsce miałoby korzystne następstwa w postaci przynajmniej częściowego uniezależnienia się od dostaw surowca z zagranicy (co roku sprowadza się do Polski ok. 2 mln ton śruty sojowej), co mogłoby spowodować obniżenie cen białkowych komponentów pasz.

Szczegółowe zalety i wady pełnotłustych nasion soi jako materiału paszowego omówione zostały w jednym z poprzednich artykułów. W niniejszym opracowaniu rozwinięto te informacje poprzez podanie praktycznych przykładów zastosowania tej paszy w żywieniu świń, drobiu i bydła.

Nasiona soi oraz produkty powstałe w wyniku ich przetwarzania mogą być szeroko stosowane w żywieniu zwierząt monogastrycznych.

Nasiona soi oraz produkty powstałe w wyniku ich przetwarzania mogą być szeroko stosowane w żywieniu zwierząt monogastrycznych. W żywieniu świń i drobiu stanowią bowiem uzupełnienie wartości biologicznej białka roślin zbożowych. Pełne wykorzystanie nasion soi przez zwierzęta monogastryczne ograniczone jest przez zawartość substancji antyodżywczych. Pomimo że świnie są mniej wrażliwe na czynniki antyżywieniowe niż drób, konieczne jest także poddawanie nasion obróbce termicznej przed ich skarmianiem.

soja

Ogrzewanie nasion soi pozwala zwiększyć wachlarz wykorzystania ich jako źródła białka zwłaszcza u młodych zwierząt oraz u świń wysokomięsnych. (Foto: Anna Słowińska)

Zabiegi termiczne (ekstruzja, ekspandowanie, toastowanie) eliminują większość substancji antyżywieniowych (m.in. aktywność inhibitorów proteaz i lektyn). Dochodzi także do zniszczenia mikroorganizmów patogennych. Ponadto soja poddana hydrotermicznym zabiegom cechuje się zwiększoną strawnością, przyswajalnością składników pokarmowych i smakowitością. Nasiona po obróbce można głównie wykorzystać przy sporządzaniu mieszanek presterter i starter.

Czy na pewno soja jest dobra dla zwierząt?

Wśród producentów trzody chlewnej istnieje pogląd, że wysokie ilości (nieprzetworzonych) nasion soi w mieszankach mogą być czynnikiem obniżającym pobranie paszy oraz przyrosty świń, a nawet pogorszającym walory smakowe mięsa. Ogrzewanie nasion soi pozwala zwiększyć wachlarz wykorzystania ich jako źródła białka zwłaszcza u młodych zwierząt oraz u świń wysokomięsnych. Po obróbce termicznej nasiona soi są bowiem bardzie smaczne oraz wykazują wyższą strawność. Stąd też są surowcem preferowanym w żywieniu świń bez względu na ich wiek. Ogólnie można powiedzieć, że zwierzęta dorosłe (lochy prośne oraz tuczniki powyżej 50 kg masy ciała) oraz charakteryzujące się niższym potencjałem produkcyjnym wykazują wyższą tolerancję na nasiona soi. Należy jednak podkreślić, że najbardziej odporne na czynniki antyżywieniowe są lochy prośne. W grupie tej nie odnotowuje się negatywnych skutków podawania pełnotłustych nasion soi, a nawet można stwierdzić wyższą przeżywalność płodów. Zalecenie dotyczące poziomów stosowania pełnych nasion soi w żywieniu świń podano w tab. 1. Zostały one wzięte pod uwagę przy układaniu przykładowych receptur mieszanek pełnoporcjowych zawartych w tab. 2.

Tab. 1. Orientacyjne zalecenia stosowania pełnych nasion soi dla świń (% udziału w mieszance)
Grupa technologiczna Soja ekstrudowana / ekspandowana Poekstrakcyjna śruta sojowa Poekstrakcyjna śruta rzepakowa
Warchlak 10 do 12 do 20 2
Warchlak (2 okres odchowu) 10 do 12 do 20 2
Tucznik do 50 kg 10 do 12 bez ograniczeń 8
Tucznik do 70 kg 10 do 12 bez ograniczeń 8 do 10
Tucznik do uboju 10 do 15 bez ograniczeń 10 do 12
Locha prośna 10 bez ograniczeń 1 do 2
Locha karmiąca 10 do 15 bez ograniczeń 10 do 15

 

Tab. 2. Przykłady mieszanek dla świń z udziałem pełnotłustych nasion soi
Komponent Warchlak do 30 kg Grower tucznik do 70 kg (800 g przyrostu) Finisher tucznik do 110 kg (800 g przyrostu) Locha prośna Locha karmiąca
Jęczmień 30 45,09 46,36 43,6 31
Pszenica 36,9 20 29 10 33,43
Owies 35 10
Soja nasiona 10 12 12 8 12
Śruta rzepakowa 00 2 4 8 10
Śruta sojowa (42–46% b.o.) 17 14
Olej rzepakowy 1 1
Inne (w tym premiks) 4,1 3,91 3,64 3,4 3,57

Ogólne zalecenia dotyczące zastosowania nasion soi w żywieniu drobiu podają, że może ona stanowić do 15% udziału mieszanki w przypadku młodych kurcząt brojlerów do 4 tyg. życia, natomiast po tym okresie ptaki mogą być żywione dietą z udziałem tego komponentu paszowego do 20% mieszanki treściwej. Praktyczne przykłady receptur mieszanek dla drobiu z udziałem pełnotłustej soi zamieszczono w tab. 3.

Tab. 3. Przykłady mieszanek dla drobiu z udziałem pełnotłustych nasion soi
Komponent Starter kurczęta brojlery Grower kurczęta brojlery Finisher kurczęta brojlery Nioski
Pszenica 22 15 12 40,25
Kukurydza 32,11 42,12 44,6 26
Soja nasiona 15 20 20 16
Poekstrakcyjna śruta sojowa 25 17 17 7
Olej rzepakowy 2 2 3
Fosforan dwuwapienny 1,9 1,8 1,7 1,5
Kreda pastewna 0,35 0,35 0,2 7,8
NaCl 0,35 0,38 0,37 0,33
Premiks 1 1 1 1
L-Lizyna 0,06 0,13 0,02
DL-Metionina 0,23 0,22 0,13 0,1

Ze względu na zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych w nasionach soi przechowywanie (magazynowanie) mieszanek z udziałem tego surowca jest utrudnione (zwłaszcza w okresie letnim) i wymaga stosowania antyutleniaczy. Z tych względów także w praktyce przy bezpośrednim skarmianiu w gospodarstwie zalecane jest mielenie nasion soi bezpośrednio przed podaniem.

soja

Koszt wyprodukowania mieszanki pełnoporcjowej to decydujący czynnik o intensywności wykorzystania nasion soi w żywieniu świń i drobiu.

Ile kosztuje przygotowanie paszy z nasion soi?

Koszt wyprodukowania mieszanki pełnoporcjowej to czynnik decydujący o intensywności wykorzystania nasion soi w żywieniu świń i drobiu. Przy dużej dysproporcji cen nasion oraz poekstrakcyjnej śruty sojowej opłacalność stosowania nasion staje się uzasadniona. W mieszankach zastąpienie poekstrakcyjnej śruty sojowej nasionami soi, przy utrzymaniu stałego poziomu białka, wymaga większej ilości nasion. Przy optymalizacji mieszanek (zwłaszcza o podwyższonym poziomie energii) należy uwzględnić również koszty ewentualnego natłuszczania pasz. W przypadku konieczności dodatku oleju (tłuszczu) do pasz wydaje się bardziej opłacalnym zastosowanie pełnotłustych nasion soi.

Nasiona soi a żywienie bydła

Najmniej problemów nastręcza wykorzystanie nasion soi w żywieniu bydła, szczególnie dorosłego. Po zabiegu tostowania praktycznie pasza ta traci prawie wszystkie ograniczenia stosowania i w dawkach pokarmowych może być traktowana jako pełnoprawny zamiennik klasycznego dwuskładnikowego zestawu zboże+śruta poekstrakcyjna. Dzieje się tak, gdyż w porównaniu z produktem ubocznym z olejarni soja zawiera znacznie więcej energii (podobieństwo do energetycznych zbóż), przy całkiem jeszcze sporej zawartości białka (patrz tab. 4).

Tab. 4. Porównanie wartości pokarmowej dla bydła (wg INRA) pełnych nasion soi i uzyskanych z nich śrut poekstrakcyjnych
Pasza JPM/kg JPŻ/kg BTJN g/kg BTJE g/kg
Nasiona soi 1,3 1,29 238 157
Poekstrakcyjna śruta 46 1,05 1,04 315 222
Poekstrakcyjna śruta 48 1,06 1,05 331 229
Poekstrakcyjna śruta 50 1,06 1,06 346 238

Dzięki opisanym właściwościom odżywczym całych nasion soi w żywieniu wysokowydajnych krów mlecznych i intensywnie opasanych bukatów bardzo dobrze uzupełniają one typową dla warunków Polski dawkę pokarmową opartą na kiszonce z kukurydzy i z przewiędniętej trawy (patrz tab. 5).

Tab. 5. Przykłady dawek pokarmowych dla wysokowydajnego bydła z zastosowaniem pełnotłustych tostowanych nasion soi
Pasza kg/dz. Krowa mleczna HF, 40 kg mleka/dz. Opas Limousine 18 miesięcy, 540 kg m.c., przyrost 1400 g
Kiszonka z kukurydzy 42,5 14,5
Kiszonka z przewiędniętych traw 10 8
Tostowane nasiona soi 5 2
Kreda pastewna 0,27 0,08

Przydomowa hodowla świń: komu się to opłaci?

Przydomowa hodowla trzody chlewnej to rozwiązanie m.in. dla małych gospodarstw i rolników ekologicznych. Co należy o niej wiedzieć?

26 listopada 2016

Jak karmić prosięta, gdy stracimy maciorę?

Zdarzają się sytuacje, w których prosięta po porodzie nie mają możliwości przyjmowania mleka matki. Jak w takim wypadku je wykarmić?

22 listopada 2016

W jaki sposób najlepiej ogrzewać prosięta?

Prosięta są w szczególności narażone na działanie niskich temperatur. Zatem jak zapewnić im najbardziej odpowiednią temperaturę?

29 listopada 2016