Witaminy w żywieniu świń

Dlaczego witaminy w żywieniu trzody chlewnej są takie ważne? Od czego zależy ich dawkowanie?

Prawidłowe, żywienie świń jest podstawą produkcji, z punktu widzenia osiąganego poziomu produkcji jak i poziomu jego kosztów. Poza poziomem i jakością komponentów białkowych i energetycznych w paszy należy bacznie kontrolować zawartość witamin, mimo, że zwierzęta potrzebują do prawidłowego wzrostu i rozwoju ich niewielkich ilości. Jakie dawki witamin powinny być żywieniu świń?

Rola witamin w żywieniu świń polega na uczynnianiu wielu enzymów, w skład których są częścią wchodzą. Brak witamin w paszach dla zwierząt lub zaburzenia ich wchłaniania, mogą prowadzić do wielu schorzeń. W przypadku całkowitego braku witamin prowadzą do awitaminozy lub hipowitaminozy, przy częściowym niedoborze. Nadmiar witamin prowadzi do hiperwitaminozy. Skalę problemów metabolicznych przedstawia tabela 1.

Tab. 1. Przyczyny i objawy niedoboru/nadmiaru witamin u świń (Źródło: Muirhead i Aleksander, 1997)
Składniki pokarmowe Główne przyczyny Objawy kliniczne
niedobór aminokwasów, energii, witamin, soli mineralnych lub wody złe zbilansowanie paszy, zaniżona dawka premiksów brak soli, ograniczony pobór wody słaby wzrost
witamina D, fosfor wapń brak wit. D w premiksie, brak premiksu, zły stosunek wapnia do fosforu, niewystarczająca ilość fosforu lub wapnia w paszy złamania kości – osteomalacja
witamina E, selen niewystarczający poziom wit. E i selenu w premiksie, wyższy poziom zalecany przy natłuszczaniu paszy nagła śmierć, morwowe serce
niedobór witaminy K niski poziom wit. K w prefiksie, mikotoksyny bladość nowonarodzonych prosiąt, krwawienia
niedobór witaminy A długotrwały niedobór witaminy. A porażenia kończyn tylnych
niacyna, kwas pantotenowy, biotyna selen brak niacyny lub/i kwasy pantotenowego w prefiksie, niedobór biotyny, niedobór selenu. wypadanie włosów, owrzodzenia i zapalenia skóry
niedobór żelaza i kwasu foliowego brak podaży Fe prosiętom anemia
kwas pantotenowy brak w premiksie gęsi chód
ryboflawina, kwas pantotenowy, witamina B12, cholina, kwas foliowy nieodpowiedni lub niski ich poziom w paszy zaburzenia w reprodukcji

Witaminy należą do organicznych związków chemicznych o różnorodnej budowie, biorące udział we wszystkich podstawowych przemianach metabolicznych organizmu i są niezbędne do życia. Mogą być pochodzenia naturalnego lub wytwarzane syntetycznie. Dla świń witaminy mają charakter egzogenny, czyli nie są syntezowane w organizmie, muszą być dostarczane wraz z paszą. Ze względu na rozpuszczalność dzielą się na witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) oraz w wodzie (z grupy B i C).

Witamina A (retinol) jest syntetyzowana w organizmie zwierzęcym z prowitamin, roślinnych barwników karoteinowych. Karoteny są mało odporne na działanie czynników atmosferycznych, np. suszenia zielonek na siano. Witamina A występuje wyłącznie w paszach pochodzenia zwierzęcego, a jako prowitamina w zielonkach, sianie lub suszu, kiszonkach i marchwi czerwonej. Niską zawartość karotenów zawierają ziarna i okopowe. Aktualnie witamina A jest pozyskiwana w formie przemysłowej, głównie w postaci palmitynianu, która jest najbardziej stabilna. Wykorzystanie witaminy z substancjami ochronnymi ułatwia jej użytkowanie w praktyce, dawkowanie w premiksach i koncentratach paszowych.

witaminy w żywieniu świń

Rola witamin w żywieniu świń polega na uczynnianiu wielu enzymów, w skład których są częścią wchodzą.

Witamina D (kalciferol) występuje w różnych postaciach: jako witamina D2 oraz witamina D3. Witamina Dpowstaje w roślinach pod wpływem światła słonecznego a witamina D3 występuje wyłącznie w paszach pochodzenia zwierzęcego. W okresie letnim zapotrzebowanie na tę witaminę zostaje w pełni pokryte, ponieważ zwierzęta przebywają na słońcu. Przemysłowe preparaty witaminy D3 produkowane są w formie suchej, sypkiej, granulowanej lub w płynnej.

Witamina B2 (ryboflawina) występuje w drożdżach, mleku, serwatce i suszu z zielonek, a ziarna zbóż i ziemniaki zawierają jej bardzo mało. W przemyśle produkowana jest przy wykorzystywaniu drożdży, obecnie głównie z syntezy chemicznej.

Witamina B3 (niacyna) jest niezbędna dla wszystkich zwierząt. Bierze udział w syntezie kwasów nukleinowych i hemoglobiny, oraz w przemianach białek, tłuszczów i węglowodanów. Znajduje się w zielonych częściach roślin i ziarnie zbóż, w otrębach, nasionach roślin strączkowych, np. w soi. W znacznych ilościach występuje w drożdżach. W produktach zwierzęcych występuje w mączkach zwierzęcych i rybnych oraz wątrobie.

Witamina PP czyli amid kwasu nikotynowego występuje w drożdżach, otrębach pszennych i mączkach pochodzenia zwierzęcego. W małych ilościach znajduje się w ziarnie zbóż: owsa, żyta, kukurydzy, oraz w mleku.

Witamina B5 (kwas pantenowy). Występuje w paszach roślinnych, w ziarniakach zbóż, zwłaszcza otrębach, w śrutach poekstrakcyjnych roślin oleistych, suszach z zielonek i w drożdżach. W produktach zwierzęcych występuje w mączkach mięsnych i rybnych i w mleku. Często w żywieniu zwierząt stosuje się syntetyczną witaminę w postaci pantotenianu wapnia.

witaminy w żywieniu świń

Jakie witaminy powinny być w paszy dla świń?

Na fermach towarowych, o licznym pogłowiu loch stosuje się najczęściej gotowe mieszanki pełnoporcjowe skarmiane na sucho lub mokro, które są w pełni zbilansowane pod względem wszystkich składników, w tym mikroelementów i witamin. Ryzyko wystąpienia niedoboru witamin jest bardzo małe. W przypadku mniejszych gospodarstw, o mniejszej skali produkcji, gdzie zwierzęta karmi się paszami produkowanymi w gospodarstwie podstawą dawki są głównie pasze objętościowe lub zboża uzupełniane mieszankami lub koncentratami treściwymi.

Zapotrzebowanie świń na witaminy zależy od płci, wieku, stanu fizjologicznego, stanu zdrowia, tempa wzrostu, dostępności witamin w paszach.

Uzupełnianie niedoborów witaminowych w żywieniu świń możemy odnosić do ilości sugerowanych i ogólnie przyjętych przez firmy paszowe albo uzupełniania konkretnych stwierdzanych niedoborów. Ta druga koncepcja tyczy się zwłaszcza produkowania mieszanek w oparciu o własne komponenty roślinne produkowane w gospodarstwie. Niedobory uzupełniamy premiksami albo koncentratami witaminowymi, ale powinniśmy wiedzieć jaką podaż witamin posiadają komponenty własne „gospodarskie”. Do podstawowych komponentów mieszanek paszowych dla świń należą:

Wymienione komponenty paszowe posiadają rożną zawartość poszczególnych witamin (tabela 2). W paszach dla trzody chlewnej brakuje witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) oraz witamin takich jak: B6, B12, kwas foliowy, kwas pantotenowy, kwas nikotynowy oraz biotyny), dlatego też w paszach dodatek premiksów jest bardzo ważny.

Tab. 2. Obecność witamin w popularnych komponentach paszowych
Witamina Ziemniak Marchew Owies
B1 + + +
B2 + +
B6 +
kwas nikotynowy + +
kwas pantotenowy + +
kwas foliowy + +
biotyna +
C +

Racjonalne pokrycia potrzeb pokarmowych w prowadzeniu intensywnej produkcji uwzględnia zapotrzebowanie na witaminy. Jednocześnie rozwinięcie produkcji witamin na drodze syntezy przemysłowej umożliwiło ich powszechne stosowanie w żywieniu zwierzą w formie mieszanek i premiksów witaminowych, które uzupełniają wytwarzane przez producentów mieszanek w gospodarstwie jak i są substratami do produkcji komponentów przemysłowych.

Zapotrzebowanie świń na witaminy zależy od płci, wieku, stanu fizjologicznego, stanu zdrowia, tempa wzrostu, dostępności witamin w paszach.

Wobec dużej zmienności zawartości witamin w podstawowych naturalnych surowcach paszowych, spowodowanych m.in. zmiennymi warunkami klimatycznymi i środowiskowymi oraz dużego zakresu strat witamin przy przetwarzaniu surowców na pasze, przyjmuje się powszechnie opcję zerowej zawartości witamin. Dlatego całe zapotrzebowanie pokrywane jest preparatami witaminowymi. W paszach przemysłowych, pełnoporcjowych nie występuje problem niedoboru witamin w mieszankach dla poszczególnych grup trzody chlewnej. Obecnie rynek paszowy zapewnia także mieszanki witaminowe, koncentraty do uzupełniania dawek pokarmowych opartych o tradycyjne systemy żywienia zwierząt, z uwzględnieniem zapotrzebowania konkretnych grup technologicznych świń.

Zapotrzebowanie świń na witaminy zależy od płci, wieku, stanu fizjologicznego, stanu zdrowia, tempa wzrostu, dostępności witamin w paszach. Każda firma paszowa rekomenduje swój autorski skład witaminowy mieszanki. My przedstawimy jako punkt odniesienia propozycję zawartą w aktualnych zaleceniach żywieniowych (patrz tab. 3).

Tab. 3. Zalecenia dodatku witamin i związków witaminopochodnych w 1 kg mieszanki pełnodawkowej o zawartości 87% s.m. (Normy żywienia świń, 2014)
Witamina Jednostka Prosięta Tuczniki Loszki i lochy Knury
do 15 kg 15,1–30 kg 30,1–60 kg 60,1–90 kg powyżej 90 kg hodowlane ciąża (ciąża do 84 dnia, a na pozostały okres ciąży zaleca się stosowanie dawki jak podczas laktacji) laktacja
A – retinol j.m. 20 000  15 000  10 000  9000  8000  10 000  15 000  15 000  15 000
D3 – cholekalcyferol j.m. 2000  2000  1500  1500  1000  1500  1500  2000  1500
E – α-tokoferol mg 200  150  120  90  80  100  100  150  200
K3 – menadion mg 4  4  3,50  3  3  4  4  5  5
B1 – tiamina mg 4  3,50  3  2  1,50  2  2  3  3
B2 – ryboflawina mg 8  7  6  4  3  4  7  8  8
B3 – niacyna mg 40  30  25  20  15  20  30  40  40
B5 – kwas pantotenowy mg 20  15  12  10  7,50  10  15  20  20
B6 – pirydoksyna mg 6  5  4  3  2  3  4  4  4
B7 – biotyna mg 0,20  0,20  0,15  0,10  0,05  0,30  0,30  0,40  0,40
B9 – kwas foliowy mg 4  3  2  1,50  1  1,5  4  4  4
B12 – cyjanokobalamina mg 0,05  0,04  0,03  0,025  0,020  0,025  0,030  0,030  0,030
Chlorek choliny mg 500  400  350  300  200  300  400  400  500
C – kwas askorbinowy mg 200  200  50  –  –  50  100  150  200
Kwas linolowy (18:2) g 1  1  0,5  0,5  0,5  1  1  1  1,5

Podsumowując, produkując intensywnie świnie, bez względu na system produkcji: otwarty lub zamknięty, oferowany produkt: tuczniki czy prosięta; musimy posiadać wiedzę na temat bilansowania pasz, także w zakresie podaży i wykorzystania witamin.

Coraz rzadziej spotyka się problem niedoborów witamin w paszach, szczególnie w produkcji wielkotowarowej. Niedobory witamin zależą od wielu czynników, a dokładne oznaczenie zawartości poszczególnych witamin w paszach jest kosztochłonne. W celu zapewnienia optymalnego poziomu witamin w paszy stosuje się prefiksy, dostosowane precyzyjnie do konkretnej grupy technologicznej.

Przeczytaj również:

  1. Trzoda chlewna: ważna rola zakwaszaczy
  2. Trzoda chlewna: ile kosztuje świnka?
  3. Mieszanie zbóż na pasze dla trzody chlewnej: co brać pod uwagę?

Z forum

Powiązany temat:

Żywienie trzody chlewnej
Rolnik_z_Podkarpacia 02 listopad 2016 - 21:48
Panowie mam do dyspozycji 50 ton jęczmienia i ok 35 ton pszenżyta co lepiej kupić suchą qq czy pszenice i jakie polecacie koncentraty/ premiksy narazie stosuje probio ale trzeba sp...
zobacz więcej »
123mamut 01 listopad 2016 - 18:35
Łupież różowy od starej słomy   Słomie kupiłem w zeszły wtorek od gospodarza.
zobacz więcej »
Maciejj12441 01 listopad 2016 - 18:15
plamy są sine czy mają inny kolor ??? ile już nie je ?   jakie jeszcze ma symptomy ?   czy to coś takiego tak jak na tym zdj    http://www.fotosik.p...c1d615c...
zobacz więcej »
...
Zobacz pozostałe wpisy

Drugi dzień konferencji Klubu Afimilk: ile można zaoszczędzić dzięki AfiFarm?

Drugi dzień konferencji Klubu Afimilk przyniósł kolejne ciekawe prelekcje, w których zawarto wiele cennych wskazówek dla hodowców.

24 listopada 2016

Walka z ASF: nadchodzi obowiązkowa bioasekuracja!

Ministerstwo rolnictwa wprowadza obowiązkowy program bioasekuracji dla wszystkich hodowców trzody chlewnej w kraju!

2 grudnia 2016

Kwasica u bydła: przyczyny, objawy i postępowanie

Kwasica należy do najważniejszych zaburzeń metabolicznych występujących w stadach krów mlecznych. Jakie są jej przyczyny i objawy?

23 listopada 2016