Nie każdy nawóz wieloskładnikowy zawiera wapń
fot. https://www.agrofoto.pl/forum/gallery/image/644405-rzepak-ozimy-dk-exception/

Nie każdy nawóz wieloskładnikowy zawiera wapń

Chyba że jest produkowany w Luboniu. Jakie znaczenie odgrywa wapń w rozwoju i wzroście roślin?

Problem wapnia w produkcji roślinnej jest kojarzony jednoznacznie z wapnowaniem gleb, czyli redukcją zakwaszenia. Tymczasem znaczenie wapnia (nie wapna) w żywieniu roślin jest bardzo rzadko podnoszone w literaturze, o materiałach reklamowych firm nawozowych nie wspominając.

Mówiąc o wapniu należy koniecznie odróżnić rolę kationów Ca2+ w kształtowaniu właściwości gleb od funkcji fizjologicznych w roślinie. W obu przypadkach wapń nie może być zastąpiony przez żaden inny pierwiastek.

Wapń a struktura gleby

Dla lepszego zrozumienia przypomnijmy, że gleba składa się z trzech faz: stałej, ciekłej i gazowej. Fachowo powiemy, że jest układem trójfazowym. Fazą stałą określamy wszystko to, co widzimy, co możemy zważyć. Cząstki składają się z niewielkich tworów zwanych agregatami glebowymi. Między tym agregatami znajdują się mikroskopijne wolne przestrzenie wypełnione wodą lub powietrzem, zwane porami. Wzajemny ich układ składa się z kolei na tak zwaną strukturę gleby.

W żyznych glebach agregaty glebowe – zwane gruzełkami –  mają kształt kulisty, są trwałe, a pod wpływem dużej siły fizycznej rozpadają się na mniejsze. Mówimy wówczas o strukturze gruzełkowej. Im lepsza struktura gleby, tym korzystniejsze warunki wodne i powietrzne. O wpływie właściwości wodnych na rośliny nie trzeba nikogo przekonywać. Pamiętajmy jednak, że korzenie roślin także oddychają, a niektóre składniki są pobierane czynnie. Wszystko to wymaga dobrej dostępności tlenu. Wapń skleja agregaty glebowe, przyczyniając się w ten sposób do poprawy właściwości wodno-powietrznych. Mówiąc prosto – agregaty stają się trwalsze, a gleba jest mniej podatna na rozmywania lub zaskorupienie, zależnie od warunków wilgotnościowych.

Używając do neutralizacji zakwaszenia np. węglanu magnezu, warto pamiętać o dostarczeniu wapnia w formie nawozów pojedynczych lub wieloskładnikowych

Gleby zasobne w wapń mają zwykle większą zdolność buforową, czyli są stabilniejsze pod względem zmian odczynu i innych cech zmieniających się w krótkim okresie czasu, liczonym w miesiącach. Nie każdy nawóz odkwaszający (nazywany też wapniowym) zawiera wapń. Właściwości odkwaszające mają także związki magnezu (tlenki, wodorotlenki i węglany). Dlatego używając do neutralizacji zakwaszenia na przykład węglanu magnezu, warto pamiętać o dostarczeniu wapnia w formie nawozów pojedynczych lub wieloskładnikowych.

Znaczenie profilaktyki

Gdyby zapytać rolników, doradców czy naukowców o to, kto widział objawy niedoboru wapnia na polu z klasycznymi roślinami uprawnymi lub na trwałym użytku zielonym, pewnie tylko nieliczni odpowiedzieliby twierdząco. Brak wizualnych symptomów złego zaopatrzenia w wapń nie oznacza, że możemy spać spokojnie. Z monitoringu stanu zaopatrzenia roślin w składniki mineralne wynika, że coraz częściej w badanym materiale roślinnym występują utajone niedobory (wykrywalne tylko chemicznie). Stąd tak ważna jest profilaktyka. Spełnieniem tego zalecenia będzie wybór nawozów używanych w celu żywienia roślin (nie odkwaszania gleby), zawierających oprócz innych składników także wapń.

Plonotwórcze znaczenie wapnia wynika w pierwszej kolejności z wpływu tego pierwiastka na podział i różnicowanie komórek. Jest to przecież klucz do zbudowania biomasy każdego organu, bez względu na przeznaczenie. Wzrost roślin nie może odbywać się bez podziałów mitotycznych zachodzących w merystemach, czyli w miejscach intensywnego wzrostu. Procesy te są szczególnie ważne w rozwoju systemu korzeniowego i tworzeniu włośników, co stanowi podstawę budowy przyszłego plonu.

Rośliny odpowiednio odżywione wapniem są dłużej aktywne fotosyntetycznie, a więc później się starzeją

Wytworzenie dużej liczby komórek w początkowych stadiach rozwojowych sprawia, że w późniejszym okresie wegetacji komórki te będą się rozwijać tworząc tkanki i organy. Rośliny odpowiednio odżywione wapniem są dłużej aktywne fotosyntetycznie. Jeśli tak, to znaczy, że później się starzeją. Związki organiczne (zwane asymilatami) są dłużej produkowane w liściach, przez co na przykład procesy nalewania ziarna czy akumulacji cukru w korzeniach buraków przebiegają efektywniej. W czasie fotosyntezy wapń kontroluje fotolizę wody, a także wraz z potasem odpowiada za ruchy aparatów szparkowych, a więc pośrednio kontroluje gospodarkę wodną roślin. Ponadto wapń reguluje procesy enzymatyczne w roślinach związane z funkcjonowaniem ATP-azy, fosfolipazy czy alfa-amylazy. Rola tego składnika ujawnia się szczególnie w procesach przemian cukrów, niezależnie od grupy roślin.

Jednym z ważniejszych aspektów nawożenia wapniem jest akumulacja jonów wapnia (Ca2+) w błonach cytoplazmatycznych i ścianie komórkowej (blaszce środkowej) – ryc.1. Duże wysycenie wapniem tych organów zwiększa stabilność tkanek roślinnych oraz stanowi barierę fizyczną dla patogenów, zwłaszcza strzępek grzybów pasożytniczych. Od stanu zaopatrzenia roślin w wapń zależy także produkcja enzymów proteolitycznych działających destrukcyjnie na rozwój grzybów patogennych. Nawożenie wapniem odgrywa zatem istotną rolę w profilaktyce zdrowotnej rośliny. Według najnowszych badań duża akumulacja wapnia w skórce bulw ziemniaków zmniejszenie podatność roślin na parcha.

Rozmieszczenie wapnia w sąsiadujących komórkach

fot. Luvena

Rycina 1. Rozmieszczenie wapnia w dwóch sąsiadujących komórkach (wg Marschner’a). Źródło: Grzebisz 2008.

Przemieszczanie i niedobór wapnia

Analizując funkcje fizjologiczne wapnia, należy zwrócić uwagę na przemieszczanie się tego składnika między organami roślinnymi. Jony w roślinie mogą się przemieszczać jednokierunkowo w ksylemie (z korzeni do liści, owoców) oraz dwukierunkowo we floemie (z korzeni do organów nadziemnych, lecz także z tych organów ponownie  do korzeni lub młodszych organów wytworzonych w późniejszych stadiach rozwojowych). W sytuacji wystąpienia niedoboru większość pierwiastków przemieszcza się z organów o charakterze zapasowym (starsze liście, korzenie) do młodych organów (górnych liście, organy generatywne – nasiona, ziarniaki).

Wśród składników transportowanych we floemie nie ma wapnia. Dla dalszych rozważań na ten temat to jest kluczowa informacja, gdyż w przypadku wapnia znaczenie tego procesu jest marginalne. Brak możliwości wycofywania wapnia ze starszych organów oznacza, że roślina pobiera wapń do końca wegetacji z gleby (ryc. 2).

Przemieszczanie się wapna w roślinie wapń

fot. Luvena

Rycina 2. Schemat przemieszczania się wapnia w roślinie (wariant B).

Dla praktyki rolniczej jest zatem bardzo ważne, aby kationy Ca2+ były łatwo dostępne dla roślin przez cały okres wegetacji. Powinny być więc systematycznie uwalniane z nawozu także w późniejszych fazach rozwojowych, co zapewniają produkty o umiarkowanej szybkości działania. Informacja ta pozwala lepiej zrozumieć fakt częstego występowania niedoborów (nie chorób) na owocach.

Na roślinach uprawnych niedobór wapnia objawia się najczęściej łamliwością liści i pędów, wynikającą z mniejszej syntezy tkanek mechanicznych. W konsekwencji zboża są bardziej podatne na wyleganie, a rośliny rzepaku zwieszają kwiatostany w dół, co może sugerować więdnięcie. Na plantacjach buraków cukrowych złe zaopatrzenie w wapń skutkuje zniekształceniem i licznymi pęknięciami korzeni, które stają się też bardziej podatne na atak patogenów glebowych.

Nawozy wieloskładnikowe z Lubonia

Specyfikacja techniczna superfosfatu prostego wapń

fot. Luvena

Rycina 3. Specyfikacja techniczna superfosfatu prostego.

Przyjrzyjmy się ofercie nawozów produkowanych w firmie Luvena, zwracając szczególną uwagę na wapń. Zacznijmy od superfosfatu prostego. Nawóz ten jest klasyfikowany jako pojedynczy, a w podręcznikach zaliczany jest do grupy fosforowych. Jednak po przeczytaniu tego co jest napisane na worku czy ulotce stwierdzimy, że w skład granuli nawozowej oprócz anionów fosforanowych wchodzą jeszcze siarka (w postaci siarczanowej) i kation Ca2+. Co ciekawe, superfosfat prosty zawiera więcej wapnia niż fosforu (w przeliczeniu na formy tlenkowe), co można wyczytać także ze specyfikacji technicznej nawozu (ryc. 3).

Wiedząc o tym, że rośliny uprawne wymagają dobrej dostępności wapnia także w późniejszych stadiach rozwojowych, systematyczne uwalnianie Ca z nawozu w całym sezonie wegetacyjnym należy uznać za dużą zaletę superfosfatu prostego i pochodnych. Jak pokazuje rycina 4 w granuli nawozowej wapń znajduje się zarówno w formach chemicznych szybkodziałających [fosforany wapnia Ca(H2PO4)2 – na rysunku na widoczne niebiesko], jak i trudniej rozpuszczalne [CaSO4·nH2O – na rysunku zaznaczone kolorem żółtym].

Schemat granuli superfosfatu prostego wapń

fot. Luvena

Rycina 4. Schemat granuli superfosfatu prostego.

Wszystkie nawozy wieloskładnikowe produkowane w Luboniu powstają na bazie takich samych związków, jakie są obecne w superfosfacie prostym. Zawierają więc oprócz składników pierwszoplanowych także wapń. Dlatego można powiedzieć, że każdy nawóz wieloskładnikowy z Lubonia (Lubofos lub Lubofoska) jest nośnikiem wapnia (ryc. 5). Stwierdzenie to dotyczy także nawozów, które w opisie mają informację, że zawierają miękki fosforyt.

Źródła wapnia dla roślin wapń

fot. Luvena

Rycina 5. Źródła wapnia dla roślin w nawozach wieloskładnikowych i pojedynczych.

Jeśli mamy do czynienia ze słabszym stanowiskiem, w którym prawdopodobieństwo wymycia wapnia jest duże i/lub gleba jest zakwaszona, w ofercie pozostają nawozy opracowane specjalnie z myślą o poprawie jakości przynajmniej warstwy ornej (ryc. 6). Luboplon wapniowo-magnezowy jest zalecany do uzupełnienia niedoborów wapnia w glebie i stabilizacji odczynu, ewentualnie także ograniczenia toksycznego działania glinu, natomiast Kreda Mg+ to typowy nawoz odkwaszający.

Źródła wapnia żyzna gleba wapń

fot. Luvena

Rycina 6. Źródła wapnia ważne dla żyzności gleby.

Artykuł zawiera lokowanie produktu i ma charakter promocyjny.

Skracanie rzepaku wiosną z ochroną fungicydową!

Rzepak ozimy wiosną również wymaga regulacji wzrostu. Bez niej nie mam mowy o wysokich plonach dobrej jakości!

11 kwietnia 2018

Najczęściej popełniane błędy podczas zabiegu T1 w zbożach

Na polach widać, że zboża są już w pełni krzewienia lub zmierzają ku jego końcowi. Dowiedz się, jak zapewnić ochronę podstawy źdźbła.

16 kwietnia 2018

„Dzięki stosowanym zabiegom, nasza pszenica zawsze trzyma parametry”

Andrzej Wszeborowski uprawia pszenicę konsumpcyjną na ok. 400 ha. Jak chroni uprawy przed chorobami, aby utrzymać wysokie parametry ziarna?

22 kwietnia 2018

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij