Nie każdy nawóz wieloskładnikowy zawiera wapń
fot. https://www.agrofoto.pl/forum/gallery/image/644405-rzepak-ozimy-dk-exception/

Nie każdy nawóz wieloskładnikowy zawiera wapń

Chyba że jest produkowany w Luboniu. Jakie znaczenie odgrywa wapń w rozwoju i wzroście roślin?

Problem wapnia w produkcji roślinnej jest kojarzony jednoznacznie z wapnowaniem gleb, czyli redukcją zakwaszenia. Tymczasem znaczenie wapnia (nie wapna) w żywieniu roślin jest bardzo rzadko podnoszone w literaturze, o materiałach reklamowych firm nawozowych nie wspominając.

Mówiąc o wapniu należy koniecznie odróżnić rolę kationów Ca2+ w kształtowaniu właściwości gleb od funkcji fizjologicznych w roślinie. W obu przypadkach wapń nie może być zastąpiony przez żaden inny pierwiastek.

Wapń a struktura gleby

Dla lepszego zrozumienia przypomnijmy, że gleba składa się z trzech faz: stałej, ciekłej i gazowej. Fachowo powiemy, że jest układem trójfazowym. Fazą stałą określamy wszystko to, co widzimy, co możemy zważyć. Cząstki składają się z niewielkich tworów zwanych agregatami glebowymi. Między tym agregatami znajdują się mikroskopijne wolne przestrzenie wypełnione wodą lub powietrzem, zwane porami. Wzajemny ich układ składa się z kolei na tak zwaną strukturę gleby.

W żyznych glebach agregaty glebowe – zwane gruzełkami –  mają kształt kulisty, są trwałe, a pod wpływem dużej siły fizycznej rozpadają się na mniejsze. Mówimy wówczas o strukturze gruzełkowej. Im lepsza struktura gleby, tym korzystniejsze warunki wodne i powietrzne. O wpływie właściwości wodnych na rośliny nie trzeba nikogo przekonywać. Pamiętajmy jednak, że korzenie roślin także oddychają, a niektóre składniki są pobierane czynnie. Wszystko to wymaga dobrej dostępności tlenu. Wapń skleja agregaty glebowe, przyczyniając się w ten sposób do poprawy właściwości wodno-powietrznych. Mówiąc prosto – agregaty stają się trwalsze, a gleba jest mniej podatna na rozmywania lub zaskorupienie, zależnie od warunków wilgotnościowych.

Używając do neutralizacji zakwaszenia np. węglanu magnezu, warto pamiętać o dostarczeniu wapnia w formie nawozów pojedynczych lub wieloskładnikowych

Gleby zasobne w wapń mają zwykle większą zdolność buforową, czyli są stabilniejsze pod względem zmian odczynu i innych cech zmieniających się w krótkim okresie czasu, liczonym w miesiącach. Nie każdy nawóz odkwaszający (nazywany też wapniowym) zawiera wapń. Właściwości odkwaszające mają także związki magnezu (tlenki, wodorotlenki i węglany). Dlatego używając do neutralizacji zakwaszenia na przykład węglanu magnezu, warto pamiętać o dostarczeniu wapnia w formie nawozów pojedynczych lub wieloskładnikowych.

Znaczenie profilaktyki

Gdyby zapytać rolników, doradców czy naukowców o to, kto widział objawy niedoboru wapnia na polu z klasycznymi roślinami uprawnymi lub na trwałym użytku zielonym, pewnie tylko nieliczni odpowiedzieliby twierdząco. Brak wizualnych symptomów złego zaopatrzenia w wapń nie oznacza, że możemy spać spokojnie. Z monitoringu stanu zaopatrzenia roślin w składniki mineralne wynika, że coraz częściej w badanym materiale roślinnym występują utajone niedobory (wykrywalne tylko chemicznie). Stąd tak ważna jest profilaktyka. Spełnieniem tego zalecenia będzie wybór nawozów używanych w celu żywienia roślin (nie odkwaszania gleby), zawierających oprócz innych składników także wapń.

Plonotwórcze znaczenie wapnia wynika w pierwszej kolejności z wpływu tego pierwiastka na podział i różnicowanie komórek. Jest to przecież klucz do zbudowania biomasy każdego organu, bez względu na przeznaczenie. Wzrost roślin nie może odbywać się bez podziałów mitotycznych zachodzących w merystemach, czyli w miejscach intensywnego wzrostu. Procesy te są szczególnie ważne w rozwoju systemu korzeniowego i tworzeniu włośników, co stanowi podstawę budowy przyszłego plonu.

Rośliny odpowiednio odżywione wapniem są dłużej aktywne fotosyntetycznie, a więc później się starzeją

Wytworzenie dużej liczby komórek w początkowych stadiach rozwojowych sprawia, że w późniejszym okresie wegetacji komórki te będą się rozwijać tworząc tkanki i organy. Rośliny odpowiednio odżywione wapniem są dłużej aktywne fotosyntetycznie. Jeśli tak, to znaczy, że później się starzeją. Związki organiczne (zwane asymilatami) są dłużej produkowane w liściach, przez co na przykład procesy nalewania ziarna czy akumulacji cukru w korzeniach buraków przebiegają efektywniej. W czasie fotosyntezy wapń kontroluje fotolizę wody, a także wraz z potasem odpowiada za ruchy aparatów szparkowych, a więc pośrednio kontroluje gospodarkę wodną roślin. Ponadto wapń reguluje procesy enzymatyczne w roślinach związane z funkcjonowaniem ATP-azy, fosfolipazy czy alfa-amylazy. Rola tego składnika ujawnia się szczególnie w procesach przemian cukrów, niezależnie od grupy roślin.

Jednym z ważniejszych aspektów nawożenia wapniem jest akumulacja jonów wapnia (Ca2+) w błonach cytoplazmatycznych i ścianie komórkowej (blaszce środkowej) – ryc.1. Duże wysycenie wapniem tych organów zwiększa stabilność tkanek roślinnych oraz stanowi barierę fizyczną dla patogenów, zwłaszcza strzępek grzybów pasożytniczych. Od stanu zaopatrzenia roślin w wapń zależy także produkcja enzymów proteolitycznych działających destrukcyjnie na rozwój grzybów patogennych. Nawożenie wapniem odgrywa zatem istotną rolę w profilaktyce zdrowotnej rośliny. Według najnowszych badań duża akumulacja wapnia w skórce bulw ziemniaków zmniejszenie podatność roślin na parcha.

Rozmieszczenie wapnia w sąsiadujących komórkach

fot. Luvena

Rycina 1. Rozmieszczenie wapnia w dwóch sąsiadujących komórkach (wg Marschner’a). Źródło: Grzebisz 2008.

Przemieszczanie i niedobór wapnia

Analizując funkcje fizjologiczne wapnia, należy zwrócić uwagę na przemieszczanie się tego składnika między organami roślinnymi. Jony w roślinie mogą się przemieszczać jednokierunkowo w ksylemie (z korzeni do liści, owoców) oraz dwukierunkowo we floemie (z korzeni do organów nadziemnych, lecz także z tych organów ponownie  do korzeni lub młodszych organów wytworzonych w późniejszych stadiach rozwojowych). W sytuacji wystąpienia niedoboru większość pierwiastków przemieszcza się z organów o charakterze zapasowym (starsze liście, korzenie) do młodych organów (górnych liście, organy generatywne – nasiona, ziarniaki).

Wśród składników transportowanych we floemie nie ma wapnia. Dla dalszych rozważań na ten temat to jest kluczowa informacja, gdyż w przypadku wapnia znaczenie tego procesu jest marginalne. Brak możliwości wycofywania wapnia ze starszych organów oznacza, że roślina pobiera wapń do końca wegetacji z gleby (ryc. 2).

Przemieszczanie się wapna w roślinie wapń

fot. Luvena

Rycina 2. Schemat przemieszczania się wapnia w roślinie (wariant B).

Dla praktyki rolniczej jest zatem bardzo ważne, aby kationy Ca2+ były łatwo dostępne dla roślin przez cały okres wegetacji. Powinny być więc systematycznie uwalniane z nawozu także w późniejszych fazach rozwojowych, co zapewniają produkty o umiarkowanej szybkości działania. Informacja ta pozwala lepiej zrozumieć fakt częstego występowania niedoborów (nie chorób) na owocach.

Na roślinach uprawnych niedobór wapnia objawia się najczęściej łamliwością liści i pędów, wynikającą z mniejszej syntezy tkanek mechanicznych. W konsekwencji zboża są bardziej podatne na wyleganie, a rośliny rzepaku zwieszają kwiatostany w dół, co może sugerować więdnięcie. Na plantacjach buraków cukrowych złe zaopatrzenie w wapń skutkuje zniekształceniem i licznymi pęknięciami korzeni, które stają się też bardziej podatne na atak patogenów glebowych.

Nawozy wieloskładnikowe z Lubonia

Specyfikacja techniczna superfosfatu prostego wapń

fot. Luvena

Rycina 3. Specyfikacja techniczna superfosfatu prostego.

Przyjrzyjmy się ofercie nawozów produkowanych w firmie Luvena, zwracając szczególną uwagę na wapń. Zacznijmy od superfosfatu prostego. Nawóz ten jest klasyfikowany jako pojedynczy, a w podręcznikach zaliczany jest do grupy fosforowych. Jednak po przeczytaniu tego co jest napisane na worku czy ulotce stwierdzimy, że w skład granuli nawozowej oprócz anionów fosforanowych wchodzą jeszcze siarka (w postaci siarczanowej) i kation Ca2+. Co ciekawe, superfosfat prosty zawiera więcej wapnia niż fosforu (w przeliczeniu na formy tlenkowe), co można wyczytać także ze specyfikacji technicznej nawozu (ryc. 3).

Wiedząc o tym, że rośliny uprawne wymagają dobrej dostępności wapnia także w późniejszych stadiach rozwojowych, systematyczne uwalnianie Ca z nawozu w całym sezonie wegetacyjnym należy uznać za dużą zaletę superfosfatu prostego i pochodnych. Jak pokazuje rycina 4 w granuli nawozowej wapń znajduje się zarówno w formach chemicznych szybkodziałających [fosforany wapnia Ca(H2PO4)2 – na rysunku na widoczne niebiesko], jak i trudniej rozpuszczalne [CaSO4·nH2O – na rysunku zaznaczone kolorem żółtym].

Schemat granuli superfosfatu prostego wapń

fot. Luvena

Rycina 4. Schemat granuli superfosfatu prostego.

Wszystkie nawozy wieloskładnikowe produkowane w Luboniu powstają na bazie takich samych związków, jakie są obecne w superfosfacie prostym. Zawierają więc oprócz składników pierwszoplanowych także wapń. Dlatego można powiedzieć, że każdy nawóz wieloskładnikowy z Lubonia (Lubofos lub Lubofoska) jest nośnikiem wapnia (ryc. 5). Stwierdzenie to dotyczy także nawozów, które w opisie mają informację, że zawierają miękki fosforyt.

Źródła wapnia dla roślin wapń

fot. Luvena

Rycina 5. Źródła wapnia dla roślin w nawozach wieloskładnikowych i pojedynczych.

Jeśli mamy do czynienia ze słabszym stanowiskiem, w którym prawdopodobieństwo wymycia wapnia jest duże i/lub gleba jest zakwaszona, w ofercie pozostają nawozy opracowane specjalnie z myślą o poprawie jakości przynajmniej warstwy ornej (ryc. 6). Luboplon wapniowo-magnezowy jest zalecany do uzupełnienia niedoborów wapnia w glebie i stabilizacji odczynu, ewentualnie także ograniczenia toksycznego działania glinu, natomiast Kreda Mg+ to typowy nawoz odkwaszający.

Źródła wapnia żyzna gleba wapń

fot. Luvena

Rycina 6. Źródła wapnia ważne dla żyzności gleby.

Artykuł zawiera lokowanie produktu i ma charakter promocyjny.

Konferencja prasowa Bayer – innowacyjne i zrównoważone rolnictwo!

Nowy sezon to nowości produktowe oraz akcja "Jest Rolnik, Jest Żywność". Sprawdź co szykuje Bayer w nadchodzącym sezonie!

17 stycznia 2019

Dopłaty do materiału siewnego 2019 – złóż wniosek!

Kto może ubiegać się o dotacje, na jakich warunkach?

18 stycznia 2019