Na czym polega nabieranie odporności czynnej i biernej u prosiąt?

Download PDF

Fundamentalną wiedzę w zakresie kształtowania odporności i jej stymulowania producent powinien znać i stosować. Czym tak naprawdę jest odporność i jaka jest jej rola?

Odporność jest nauką o strukturze i funkcji układu odpornościowego. Najczęstszymi czynnikami, „atakującymi” organizm, antygenami są zarazki lub ich metabolity, obce białka, węglowodany pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, niezgodne grupowo krwinki czy przeszczepiane tkanki lub narządy. Charakteryzuje je zdolność wywoływania odpowiedzi immunologicznej organizmu i obserwuje się 2 ściśle współdziałające się mechanizmy warunkujące:

  • odporność nieswoistą
  • odporność swoistą
prosiaczek20_04

Utrzymywanie się odporności biernej u młodych świń powinno być metodą stymulowania odchowu.

fot. Fotolia

Odporność nieswoista to obrona organizmu, niezwiązana z uprzednim zakażeniem określonym zarazkiem. Odporność tą tworzą fizykochemiczne bariery ochronne, komórki o właściwościach pochłaniania i niszczenia zarazków oraz nieswoiste czynniki humoralne zawarte w płynach ustrojowych –głównie w surowicy.

Naturalnymi barierami chroniącymi przed zakażeniem są: skóra, tkanka łączna podskórna i błony śluzowe przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i moczowo-płciowych. Do odporności nieswoistej zaliczamy fagocytozę. Komórki fagocytarne, oprócz zdolności pochłaniania i niszczenia zarazków oraz innych ciał obcych, wytwarzają również substancje białkowe służące m.in. wzajemnemu oddziaływaniu i komunikacji między komórkami układu immunologicznego. Wpływ na odporność nieswoistą, obok odziedziczonej sprawności mechanizmów obronnych, mają również warunki środowiskowe. Obniżeniu odporności sprzyjają zaś: złe warunki mikroklimatyczne i higieniczne pomieszczeń, nieprawidłowe żywienie, błędy w utrzymaniu i postępowaniu ze zwierzętami, zaburzenia hormonalne i genetyczne. Wszystkie wymienione czynniki, działają stresogenne, pogarszają stan zdrowia i zdolność obronną organizmu oraz kondycję świń. Na poziom odporności nieswoistej wpływają także: odporność osobnicza, gatunkowa i rasowa, które odzwierciedlają podatność niektórych ras świń na zachorowalność na daną chorobę.

Obniżeniu odporności nieswoistej sprzyjają zaś: złe warunki mikroklimatyczne i higieniczne pomieszczeń, nieprawidłowe żywienie, błędy w utrzymaniu i postępowaniu ze zwierzętami, zaburzenia hormonalne i genetyczne.

Odporność swoista powstaje w wyniku kontaktu zarazka z układem immunologicznym organizmu. Wyróżnia się 2 rodzaje odporności swoistej: komórkową i humoralną. Wspólną cechą odporności komórkowej i humoralnej jest zdolność do swoistej reakcji immunologicznej, czyli rozpoznania wnikającego antygenu przez odpowiedni limfocyt z udziałem własnego antygenu zgodności tkankowej (MHC) i następnie odpowiedzi w postaci produkcji uczulonych limfocytów i przeciwciał oraz ich reakcji z antygenem.

Podstawą odporności humoralnej są swoiste immunoglobuliny, czyli przeciwciała. Przeciwciała są białkami zdolnymi do reakcji tylko z tym antygenem, pod wpływem którego powstały. Odporność humoralna i komórkowa może być odpornością czynną i bierną, uzyskiwaną w sposób naturalny lub sztuczny.

Odporność czynną zwierzę nabywa w sposób naturalny po przebyciu zakażenia podklinicznego lub klinicznie jawnego (choroba), a w sposób sztuczny po szczepieniu.

Odporność bierna jest nabywana w sposób naturalny poprzez przekazywanie przeciwciał z siarą loch, bądź w sposób sztuczny, przez podanie surowicy odpornościowej. Tabela 1 przedstawia porównanie składu siary i mleka loch. Siara w zestawieniu z mlekiem zawiera o 6,1 % więcej suchej masy, co związane jest głównie z prawie trzykrotnie większą zawartością białka. Najważniejszymi składnikami białkowymi w siarze są immunoglobuliny, dzięki którym prosięta nabywają odporność bierną. Zawartość poszczególnych rodzajów przeciwciał w siarze jest bardzo wysoka. Ilość immunoglobulin odpornościowych IgG jest niemal o 94 mg/ml większa w porównaniu do mleka.

Tab. 1. Skład siary i mleka loch (za: Wróbel, 2011)
WyszczególnienieSiaraMleko
Skład ogólny
Sucha masa [%]24,818,7
Białko [%]15,15,5
Azot niebiałkowy [%]0,30,3
Laktoza [%]3,45,3
Tłuszcz [%]5,97,6
Popiół [%]0,70,9
Skład białka
Białko ogólne [g/100 g]15,45,45
Kazeina [g/100 g]1,382,74
Serwatka [g/100 g]14,552,2
Albuminy [mg/ml]15,794,6
IgG [mg/ml]950,9
IgA [mg/ml]215,4
IgM [mg/ml]91,5
Laktoferyna [g/ml]1200<100

Mechanizmy ogólnoustrojowej odporności humoralnej i komórkowej słabo chronią organizm przed zarazkami zakażającymi błony śluzowe przewodu pokarmowego, układu oddechowego, moczowo-płciowego czy gruczołów mlekowych. W tych przypadkach istotną rolę odgrywają miejscowe reakcje immunologiczne.

Odporność humoralna i komórkowa może być odpornością czynną i bierną, uzyskiwaną w sposób naturalny lub sztuczny.

Miejscowa odporność humoralna jest uwarunkowana obecnością klasy przeciwciał tzw. sekrecyjnych immunoglobulin A (SIgA), opornych na działanie czynników proteolitycznych i pokrywających błony śluzowe. Odporność ta, określana jako m.in. śluzowa, rozwija się po zastosowaniu żywych szczepionek i podaniu ich bezpośrednio na błony śluzowe, tzn. donosowo lub doustnie.

U prosiąt trzeba pamiętać o znaczeniu odporności siarowej, ponieważ rzekome łożysko świń nie pozwala na przechodzenie do krwi płodów frakcji gamma globulinowej, dlatego prosięta pobierają przeciwciała wyłącznie z siarą. Poziom przeciwciał (immunolaktoglobulin) w siarze ulega gwałtownemu obniżaniu do poziomu 50% już w 5 godz. po porodzie. Zjawisku temu towarzyszą zmniejszające się szybko po urodzeniu możliwości wchłaniania gammaglobulin w jelicie cienkim prosiąt m.in. z powodu szybkiego złuszczania, cechujących się zdolnością pinocytozy, komórek nabłonka jelitowego oraz spadku poziomu występującego w siarze loch inhibitora trypsyny, który w okresie kilkudziesięciu godzin po porodzie nie dopuszcza do strawienia, będących białkami, przeciwciał. Warunkiem nabycia odpowiedniego poziomu odporności przez prosięta noworodki jest umożliwienie im pobrania siary jak najszybciej po urodzeniu.

Od momentu urodzenia się pierwszego prosięcia wartość immunoglobulin IgG spada bardzo dynamicznie, od poziomu około 70 mg/g siary, a po 36 godzinach do poziomu poniżej 10 mg/g siary.

Koncentrację IgG w siarze loch w pierwszych 36 godzinach wyraźnie się zmniejsza. Od momentu urodzenia się pierwszego prosięcia wartość immunoglobulin IgG spada bardzo dynamicznie, od poziomu ok. 70 mg/g siary, a po 36 godzinach do poziomu poniżej 10 mg/g siary. Najwyższa zawartość immunoglobulin notowana jest do pierwszej godziny od momentu rozpoczęcia porodu, dlatego właśnie ważne jest, aby prosię pobrało siarę po raz pierwszy możliwie jak najwcześniej po urodzeniu. Nabycie większej ilości przeciwciał w bezpośredni sposób wpływa na zwiększenie odporności prosięcia po urodzeniu.

Jeśli locha odchowuje dużo zdrowych prosiąt, to w powiązaniu z wysoką plennością loch są one wskaźnikiem wysokiej efektywności produkcji trzody chlewnej. Obie wymienione cechy w znacznym stopniu zależą od odporności prosiąt.

odporności

Jeśli locha odchowuje dużo zdrowych prosiąt, to w powiązaniu z wysoką plennością loch są one wskaźnikiem wysokiej efektywności produkcji trzody chlewnej.

Układ odpornościowy ma umiejętność „zapamiętywania” i rozpoznawania antygenów, z którymi miał już do czynienia. Czynnikami osłabiającymi funkcjonowanie układu odpornościowego są: stres, nieprzestrzeganie wymogów temperaturowo-wilgotnościowych w chlewni, zaniedbania w higienie pomieszczeń. Podstawą odporności swoistej biernej są przeciwciała pochodzące z zewnątrz – pobrane z siarą przez noworodka lub podane w formie surowicy. Ich aktywność w organizmie jest ograniczona. W przypadku prosiąt, najistotniejsza jest odporność swoista bierna. Prosię przychodzi na świat pozbawione ochrony immunologicznej. Dlatego istnieje duże ryzyko zachorowań, w przypadku nieumiejętnego obchodzenia się z noworodkami i nieprawidłowej ich pielęgnacji.

Istotne czynniki wpływające na odporność prosiąt:

  • jak najszybsze pobranie siary po porodzie,
  • higiena na porodówce,
  • prawidłowa pielęgnacja i dokarmianie prosiąt,
  • zapobieganie anemii u prosiąt,
  • minimalizacja czynników stresogennych,
  • optymalne warunki utrzymania w porodówce.

Czynnikami osłabiającymi funkcjonowanie układu odpornościowego są: stres, nieprzestrzeganie wymogów temperaturowo-wilgotnościowych w chlewni, zaniedbania w higienie pomieszczeń.

Status zdrowotny stada poprawiamy m.in. poprzez szczepienie prosiąt. Utrzymywanie się odporności biernej u młodych świń powinno być metodą stymulowania odchowu. Obecność przeciwciał matki, pobranych przez oseski może ograniczyć skuteczność uodporniania czynnego, zapobiegają zarażeniom przez okres od 4 do 8 tygodni. Jedynie w przypadku zakażeń parwowirusowych odporność bierna może przetrwać do 6 miesiąca życia.

Zaleca się także wczesną ochronę osesków przed zakażeniem na drodze laktogennej immunizacji biernej. Optymalnym terminem uodporniania prośnych samic przy użyciu szczepionek inaktywowanych jest 6 i 2 tydzień przed porodem. Lochy, które szczepiono biopreparatem w poprzednich cyklach reprodukcyjnych, w każdym następnym mogą być uodporniane. Najkorzystniej jest szczepić lochy w okresie ok. 2-3 tygodni przed porodem.

Nawet najlepsza szczepionka, podana prośnej samicy w sposób prawidłowy nie da efektów uodpornienia biernego, jeżeli noworodki nie pobiorą natychmiast po przyjściu na świat odpowiedniej ilości siary. Skuteczność szczepionki zależy od wielu działań, zmierzających do poprawy warunków środowiskowych. Niższa efektywność szczepień może też być wynikiem m.in. niedożywienia, niedoboru w paszy białka, witamin, makro- i mikroelementów, stresu oraz zarobaczenia.

prosiaczek2_20_04

Należy jednak pamiętać, że oprócz prowadzonych szczepień, ważne jest nabywanie odporności naturalnej przez prosięta. Wpływają na nią poziom mleczności lochy, jakość siary i mleka, dostępność prosiąt do pokarmu lochy.

Należy jednak pamiętać, że oprócz prowadzonych szczepień, ważne jest nabywanie odporności naturalnej przez prosięta. Wpływają na nią poziom mleczności lochy, jakość siary i mleka, dostępność prosiąt do pokarmu lochy. Istotne jest aby zawsze zwracać szczególną uwagę na: wybór loszek na przyszłe matki, biorąc pod uwagę genotyp, kondycję, cechy dojrzałości rozpłodowej, ilość i budowę sutków. Właściwe żywienie loch w okresie odchowu, terminowe przeniesienia do porodówki, przygotowanie loch do porodu, nadzór nad porodem, opiekę nad prosiętami po urodzeniu oraz stworzenie warunków dobrostanu dla lochy i jej potomstwa to powinna być norma dla nowoczesnego producenta świń.

Przeczytaj również:

  1. Znaczenie siary w odchowie prosiąt
  2. Jakie są rzeczywiste potrzeby pokarmowe prosiąt?

Czy artykuł był przydatny?

Kliknij na gwiazdkę, by zagłosować

Ocena 4.2 / 5. Liczba głosów 5

Na razie brak głosów. Możesz być pierwszy!

1
Dodaj komentarz

avatar
1 Tematy w komentarzach
0 Odpowiedzi na temat
0 Obserwujący
 
Najczęściej komentowany komentarz
Najgorętszy wątek komentarza
1 Komentuj autorów
nalesniki Autorzy ostatnich komentarzy
  Subskrybuj  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
nalesniki
Gość
nalesniki

Fajny wpis