Niedziela Palmowa wczoraj i dziś: co je różni?

Niedziela Palmowa wczoraj i dziś: co je różni?

Niedziela Palmowa w ludowej tradycji zwana Kwietną lub Wierzbną. Co jednak różni dawne obchody od tych współczesnych?

Rozpoczyna obchody Wielkiego Tygodnia. W ludowej tradycji zwana Kwietną lub Wierzbną. Niedziela Palmowa. Bogata w symbolikę religijną i przepełniona obrzędami. Co jednak różni dawne obchody od współczesnych?

niedziela palmowa

Święcenie palm wielkanocnych. (Foto: Parafia Matki Bożej Pocieszenia w Wierzchosławicach)

– Niedziela Palmowa upamiętnia uroczysty wjazd Pana Jezusa do Jerozolimy, bezpośrednio poprzedzający Jego Mękę i Śmierć na Krzyżu – wyjaśnia ks. Jerzy Czuj, proboszcz parafii Matki Bożej Pocieszenia w Wierzchosławicach. –  Jak podają Ewangeliści, zgromadzone wówczas tłumy rzucały na drogę płaszcze, gałązki oliwne i palmowe, wołając: „Hosanna  Synowi Dawida: błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie’’. To właśnie w Niedzielę Palmową ma miejsce obrzęd poświęcenia palm i uroczysta procesja do kościoła.

niedziela palmowa

Palma sądecka. (Foto: Archiwum Gminnego Domu Kultury w Lipnicy Murowanej)

Zwyczaj ten pojawił się w Kościele w XI w.

– Palma jest symbolem triumfu, ale również męczeństwa i nieśmiertelności duszy – dodaje duszpasterz rolników diecezji tarnowskiej.

Dlatego w ikonografii święci męczennicy przedstawiani są właśnie z liściem palmowym. Stąd też palma często pojawia na nekrologach  jako symbol odkupienia i zapowiedź raju po śmierci. W Polsce tradycyjnie palmy wielkanocne przygotowuje się z gałązek wierzby.

Tradycja

Wielkanocna palma w polskiej ludowej kulturze osadzona jest bardzo mocno. Symbolizowała życie, siły witalne i budzącą się do życia przyrodę. Wiązało się z nią wiele obyczajów i rytuałów. Część z nich odeszło w zapomnienie, niektóre natomiast przetrwały i mają się całkiem dobrze…

niedziela palmowa

fot. fotolia.pl

Tradycyjne palmy przygotowywano z witek brzozowych i wiecznie zielonych roślin, np. bukszpanu.

– Sposób przygotowania palm wielkanocnych jest w zasadzie od wieków niezmienny – mówi pani Andżelika Bilska, etnolog z Muzeum Częstochowskiego. Najstarsze były wite z gałązek wierzbowych, zdobione wiecznie zielonymi roślinami – borowinami, barwinkiem czy bukszpanem. Kwiaty, trawy i inne dekoracje zaczęto dodawać później. Najważniejsza była sama wierzba – jako roślina miłująca życie, rosnąca w każdych warunkach i najwcześniej zakwitająca na wiosnę – podkreśla etnolog. – Symbolikę życia dodatkowo wzmacniały zielone dekoracje.

Poświęcone palmy w tradycji ludowej pełniły wiele funkcji: miały zapewnić urodzaj, uchronić przed chorobami, zabezpieczyć domostwo przed uderzeniami pioruna, uważano też, że posiadały właściwości lecznicze.

Andżelika Bilska, etnolog z Muzeum Częstochowskiego

Taka poświęcona palma miała zapewnić dobrobyt oraz ochronę w różnych dziedzinach życia.

Wczoraj…

– Największe różnice są w samych zachowaniach związanych z palmami, z ich zastosowaniem – zauważa etnolog. – Ich dobroczynna moc rozpoczynała się wraz z poświęceniem. Poświęcone palmy w tradycji ludowej pełniły wiele funkcji: miały zapewnić urodzaj, uchronić przed chorobami, zabezpieczyć domostwo przed uderzeniami pioruna, uważano też, że posiadały właściwości lecznicze.

niedziela palmowa

Lipnica Murowana. (Foto: Archiwum Gminnego Domu Kultury w Lipnicy Murowanej)

Po przyjściu z kościoła w Niedzielę Palmową lub w Wielki Piątek robiono z gałązek palmowych krzyżyki, które rozmieszczano w polu, ogrodzie i gospodarstwie. Miało to zagwarantować plenność roślin, urodzaj i obfite zbiory oraz chronić przed chorobami i szkodnikami. Do dziś znany jest również zwyczaj połykania bazi, by ustrzec się przed chorobami gardła.

– O tym wiedzą nawet dzieci uczestniczące w muzealnych lekcjach – uśmiecha się pani Bilska.

Popularne dziś w całej niemal Polsce konkursy na najpiękniejszą wielkanocną palmę dają możliwość sięgnięcia do tradycji, korzeni.

Andżelika Bilska, etnolog z Muzeum Częstochowskiego

Popiół ze spalonych palm dosypywano natomiast do jedzenia zwierzętom gospodarskim i okadzano je nim w czasie choroby. W niektórych regionach Polski z Niedzielą Palmową związany był także zwyczaj uderzania się palmą z okrzykami: „Palma bije nie zabije, za 6 noc Wielkanoc”. Smagano nią również bydło, aby dobrze się chowało. Palmy używano też przy pierwszym wypędzeniu bydła na pastwisko. To jednak nie wszystko. Używano jej ponadto jako kropidła w czasie wizyty księdza po kolędzie. Palma wielkanocna otaczana była ogromnym szacunkiem. Najczęściej przechowywano ją za świętym obrazem lub krzyżem. I nie wolno było jej wyrzucić – ewentualnie spalić.

Dziś…

niedziela palmowa

Palma kurpiowska. (Foto: Archiwum Gminy Łyse)

Wileńskie, kurpiowskie, sądeckie – to obecnie najpopularniejsze palmy w naszym kraju. Na targach czy w supermarketach królują te najbardziej trwałe  wileńskie  w formie wielobarwnych pałek (wałków), wykonane z suszonych i barwionych kwiatów, traw i zbóż.

Kurpiowskie są z kolei najbardziej kolorowe, najwyższe, uwite z kwiatów z bibułowych kwiatów i zielonych gałązek. W rozmiarach niewiele ustępują im sądeckie, uwieńczone czubkiem z pasków bibuły lub wstążek.

Tradycje się łączą i przeplatają. Bogata symbolika, tradycyjne zachowania związane z palmą, jej wielorakie zastosowanie – to wszystko przeszło do historii. Jej dawne znaczenie jest niestety uświadamiane w bardzo niskim stopniu.

niedziela palmowa

fot. Parafia Matki Bożej Pocieszenia w Wierzchosławicach

Niedziela palmowa. (Foto: Parafia Matki Bożej Pocieszenia w Wierzchosławicach)

– Popularne dziś w całej niemal Polsce konkursy na najpiękniejszą wielkanocną palmę dają możliwość sięgnięcia do tradycji, korzeni. I choć dziś nacisk położony jest przede wszystkim na dekoracyjność dzieła, warto tę tradycję podtrzymywać – zaznacza etnolog.

Najbardziej znany taki konkurs w diecezji tarnowskiej odbywa się w Lipnicy Murowanej – opowiada ks. Czuj i wspomina: Zwycięska palma w 2015 r. wyniosła 29 m i 40 cm. Największą palmę  wykonano za to w 2011 r., osiągnęła wysokość  36 m.

niedziela palmowa

Procesja z figurką. (Foto: Sądecki Park Etnograficzny)

Historia konkursu w Lipnicy Murowanej sięga roku 1958 r. i ma na celu podtrzymanie zwyczajów – wykonywania oraz poświęcania palm. Lipnickie palmy należą do najwyższych w Polsce oraz na świecie. Jeśli ktoś chce zanurzyć się w tradycji, powinien udać się do Lipnicy Murowanej. Komu jednak do Lipnicy nie po drodze, Niedzielę Palmową może spędzić w Nowym Sączu. Tamtejszy Sądecki Park Etnograficzny co roku zaprasza na mszę świętą z procesją z figurą Chrystusa na osiołku. To reaktywacja dawnego zwyczaju inscenizacji triumfalnego wjazdu Jezusa do Jerozolimy. Nie braknie też konkursu pięknych palm i wielkanocnego kiermaszu. W niezwykłej scenerii drewnianego kościółka z XVIII w. Niedzielę Palmową można przeżyć natomiast w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Najpiękniejsze palmy kurpiowskie można z kolei podziwiać w Niedzielę Palmową w miejscowości Łyse. W każdym z tych miejsc można niemal dotknąć staropolskich obyczajów i obrzędów, sięgnąć do bogatego skarbca naszej kultury, do czego zachęcamy!

Uwaga na wypadki w gospodarstwie rolnym!

Policja apeluje do rolników o rozwagę i zachowanie ostrożności podczas prowadzenia prac w gospodarstwie rolnym.

16 czerwca 2018

Modernizacja gospodarstw rolnych – niebawem nabór wniosków!

Dofinansowanie do 900 tys. na rozwój produkcji prosiąt i 500 tys. zł na produkcję mleka i bydła mięsnego!

20 czerwca 2018

Mecz Gwiazd siatkówki z Bio-Gen i PROCAM!

All Star Volley Show to impreza inaugurująca ogólnopolski program społeczny – „Graj o siebie, graj o zdrowie”. Dowiedz się więcej!

21 czerwca 2018

Używamy plików cookies, aby poprawić funkcjonowanie strony AgroFakt.pl. Pliki cookies dopasowują treść strony, w tym wyświetlanych reklam, do indywidualnych potrzeb i zainteresowań użytkownika, pozwalają nam również zrozumieć, w jaki sposób korzystasz z naszej strony. Informacje te są udostępniane naszym partnerom, z którymi współpracujemy w zakresie marketingu, reklamy i analizowania ruchu na stronie. Podmioty te mogą je łączyć z innymi informacjami, których im udzieliłeś. Kontynuując korzystanie z AgroFakt.pl bez zmiany ustawień dotyczących cookies wyrażasz zgodę na ich zamieszczanie w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz jednak dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w każdym czasie. Dowiedz się więcej

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close