Pracownicy w gospodarstwach rolnych – podsumowanie PSR 2020

Pracownicy w gospodarstwach – dokładniej ich liczba oraz struktura, a także nakłady pracy w gospodarstwach rolnych w ciągu roku gospodarczego – to tematyka drugiej tury prezentacji danych wynikowych Powszechnego Spisu Rolnego 2020. Konferencja, na której dyr. Agnieszka Zgierska z Departamentu Rynku Pracy GUS prezentowała szczegóły dotyczące powyższych informacji, odbyła się 21 grudnia 2021 r. w siedzibie GUS, w Warszawie. Jak to wygląda statystycznie?

Liczba gospodarstw rolnych w Polsce bardzo zmalała, w porównaniu z wynikami Spisu Rolnego przeprowadzonego w 2010 r. Obecnie ogółem jest to 1317 tys. (liczba indywidualnych gospodarstw rolnych – 1310 tys.) Podczas gdy w 2010 r. wynosiła 1509 tys. (odpowiednio – 1505 tys.) Zmiany te podążają w kierunku zwiększenia powierzchni indywidualnego gospodarstwa rolnego, kosztem mniejszych, nierentownych. Wzrasta też liczba dzierżawionych gruntów. W związku z tym ewoluuje także inny czynnik. Mianowicie pracownicy w gospodarstwach rolnych prowadzących działalność rolniczą to w przeważającej większości członkowie rodzin, mniejszą grupą są pracownicy najemni.

Jakie czynności wykonują pracownicy w gospodarstwach rolnych?

W metodyce powszechnego Spisu Rolnego 2020 jako pracę w gospodarstwie rolnych przy produkcji rolniczej (działalność rolnicza) uwzględniono:

• wykonywanie prac bezpośrednio związanych z produkcją roślinną i zwierzęcą oraz utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej,
• inne prace, które są niezbędne przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego, w tym jego organizacja i zarządzanie.

Pracą w gospodarstwie rolnym przy produkcji rolniczej nie jest:

• praca związana z leśnictwem, łowiectwem, połowem lub hodowlą ryb, praca wykonywana w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej,
• w indywidualnych gospodarstwach rolnych, np. przyrządzanie posiłków, sprzątanie, opieka nad dzieckiem, prace rolne w ramach pomocy sąsiedzkiej w innym gospodarstwie.

Pracownicy w gospodarstwach rolnych zatrudnieni w ciągu roku

W 1310 tys. gospodarstw indywidualnych rodzinna siła robocza to:

• użytkownik,
• współmałżonek,
• pozostali członkowie rodziny.

Siłę najemną stanowią pracownicy:

• stali,
• dorywczy,
• kontraktowi (z firm zewnętrznych świadczących usługi),
• sąsiedzi w ramach pomocy sąsiedzkiej.

W 7 tys. pozostałych gospodarstw czynności wykonują tylko pracownicy najemni:

• stali,
• dorywczy,
• kontraktowi (z firm zewnętrznych świadczących usługi),
• inne osoby (pracujący w wybranych typach gospodarstw rolnych bez formalnego wynagrodzenia – np. członkowie spółdzielni produkcyjnych).

Pracownicy w gospodarstwach wg nakładów pracy

Normatyw czasu pracy = roczna jednostka czasu pracy wyrażana jest w AWU. Oznacza generalnie ekwiwalent pełnego etatu. W Polsce jako ten ekwiwalent przyjęto 2120 godzin pracy w roku, tzn. 265 dni roboczych po 8 godzin pracy dziennie. Na 1 osobę przypadać może nie więcej niż 1 AWU

Porównanie udziału rodzinnej i najemnej siły roboczej w nakładach pracy

Użytkownik a kierujący gospodarstwem

Pracownicy w gospodarstwach rolnych i nakłady pracy były tematem konferencji, na której dyr. Agnieszka Zgierska z GUS prezentowała raport wyników PSR 2020

Użytkownikiem gospodarstwa rolnego jest osoba fizyczna faktycznie użytkująca gospodarstwo rolne, niezależnie od tego, czy jest właścicielem, dzierżawcą tego gospodarstwa, czy też użytkuje je z innego tytułu i niezależnie od tego, czy grunty wchodzą w skład gospodarstwa rolnego są położone na terenie jednej czy kilku gmin.

Osobą kierującą gospodarstwem rolnym jest pełnoletnia osoba fizyczna upoważniona przez właściciela/użytkownika gospodarstwa rolnego do podejmowania nadzorowania i wykonywania decyzji bezpośrednio związanych z procesami produkcyjnymi. Wobec powyższego – w większości przypadków w Polsce użytkownicy są jednocześnie ich właścicielami i osobami kierującymi.

Niezależnie od wielkości gospodarstwa (do 1 ha; 1-5 ha; 5-10 ha; 10-15 ha; ponad 15 ha) rodzina razem to przeważający pracownicy w gospodarstwie. Z czego najwięcej nakładów pracy wnosi użytkownik, potem współmałżonek użytkownika/partner. W następnej kolejności najbardziej wydajni pracownicy w gospodarstwie to członkowie rodziny mieszkający i niemieszkający z użytkownikiem.

Natomiast spośród pracowników nierodzinnych, najwięcej nakładów pracy wnoszą (niezależnie od wielkości gospodarstwa) w kolejności od najaktywniejszych pracownicy: najemni stali, dorywczy, kontraktowi, pomoc sąsiedzka.

Pracownicy w gospodarstwach rolnych – struktura wieku

Polskie społeczeństwo się starzeje, co widać również w średnim wieku użytkownika gospodarstwa indywidualnego rolniczego. Mianowicie, w latach ten wiek wynosił w: 2010 r. – 47,9; 2013 r. – 49,2; 2016 r. – 50,5; 2020 r. – 50,7. We wszystkich województwach jest to jednakowy trend.
W przypadku gospodarstw do 1 ha – 26,1% użytkowników ma 55-64 lata; 24% – 45-54 lata; 21,1% – 65 i więcej lat; 19,5% – 35-44 lat; 8,2% – 25-34 lat; 1,2% 15-24 lata. Podobnie kształtuje się średnia wieku użytkownika w gospodarstwach 1-5-ha; 5-10-ha. W tych o powierzchni większej niż 15 ha – 26,4% użytkowników ma 45-54 lata, ale „depczą im po piętach” – 55-64-latkowie (26,3%). Ponadto 25-34-latkowie (16,9%) przeważają nad 65-latkami i starszymi użytkownikami (5,4%).

Pracownicy w gospodarstwach rolnych – struktura płci

Nie jest odkrywcze, że w strukturze użytkowników gospodarstwa przeważają mężczyźni (niezależnie od wielkości gospodarstwa). Mianowicie ogółem procentowo wygląda to tak: 69% – mężczyźni, 31% – kobiety. Najwięcej kobiet jest użytkownikami gospodarstw 5-10-ha, najmniej w równych i większych niż 15-ha – 16%.
Według wyników – najwięcej kobiet jest użytkownikami gospodarstw zlokalizowanych na Podkarpaciu – 39% i w Małopolsce – 38%, najmniej – w województwach: kujawsko-pomorskim i podlaskim – 22%.

To kolejny raport wyników Powszechnego Spisu Rolnego 2020. Na podstawie tych danych możemy stwierdzić trend obserwowany w zachodnioeuropejskich krajach. Zwiększającą się kadrę stanowią najemni pracownicy w gospodarstwie. Aczkolwiek – wciąż niedoścignioną są spokrewnieni z użytkownikiem. Ciężka praca na roli jest opanowana przez mężczyzn, przy czym dość dużo kobiet użytkuje gospodarstwa w rejonach o konserwatywnych poglądach.

Czytaj też: Powszechny spis rolny. Jak wyglądają wstępne wyniki badania?

.

Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!

Newsletter

Bądź na bieżąco z informacjami z rynku rolnego

Zapisz się