Ustawa o ochronie wsi. Rolnicy zyskają czy wpadną w nowe spory?

28 kwietnia 2026, mgr Małgorzata Polańska

fot. Canva

Ustawa o ochronie funkcji produkcyjnej wsi ma zabezpieczyć rolników przed pozwami za hałas, zapachy czy pracę w nocy. To codzienność produkcji rolnej. Problem w tym, że choć kierunek zmian jest dobry, samorząd rolniczy wskazuje poważne luki. W praktyce nowe przepisy mogą nie tylko nie zakończyć sporów, ale wręcz je zwiększyć.

Ustawa o ochronie funkcji produkcyjnej wsi ma chronić rolników. W praktyce jednak nowe przepisy mogą nie zakończyć sporów, a wręcz je zwiększyć. Nie ma bowiem jasnych kryteriów oceny tzw. przeciętnej miary oraz nieprecyzyjne definicje, które – jak wskazuje KRiR – mogą prowadzić do nowych konfliktów między rolnikami a sąsiadami, zwłaszcza przy rozwoju gospodarstw.

Spis treści

Reklama

Skąd ten problem na wsi

Konflikty między rolnikami a sąsiadami narastają od lat. Coraz więcej osób przeprowadza się na tereny wiejskie, ale jednocześnie nie akceptuje specyfiki produkcji rolnej.

A ta oznacza hałas maszyn, zapachy i pracę o różnych porach dnia. To naturalny element produkcji, który jednak coraz częściej trafia do sądów.

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, właśnie te „typowe oddziaływania” są dziś główną przyczyną sporów

Dziś takie sprawy rozstrzygane są na podstawie ogólnego przepisu Kodeksu cywilnego. Kluczowe znaczenie ma tu „przeciętna miara”, czyli poziom uciążliwości uznawany za normalny w danym miejscu.

Problem w tym, że to pojęcie jest ogólne. Dlatego każda sprawa może być oceniona inaczej.

Co zmieni ustawa o ochronie funkcji produkcyjnej wsi

Nowa ustawa o ochronie funkcji produkcyjnej wsi ma uporządkować te spory i jasno określić granice między działalnością rolniczą a prawami sąsiadów. W praktyce chodzi o to, aby jasno wskazać, kiedy działalność rolnicza jest dopuszczalna, a kiedy rzeczywiście narusza prawa sąsiada.

Powstały jednak dwa projekty — prezydencki i rządowy. Oba idą w podobnym kierunku, ale różnią się konstrukcją i szczegółami.

I właśnie te szczegóły budzą największe wątpliwości.

Co zakłada projekt prezydencki

Projekt prezydencki wprowadza domniemanie, że typowe oddziaływania gospodarstwa mieszczą się w granicach „przeciętnej miary”

To istotna zmiana. Do tej pory to rolnik często musiał się tłumaczyć. Po zmianach ciężar dowodu przenosi się na sąsiada.

Projekt przewiduje także mediacje, wzmacnia ochronę gospodarstw i ogranicza możliwość zakazu działalności. Z jednej strony daje to rolnikom większe bezpieczeństwo. Z drugiej — rodzi nowe pytania.

KRiR o projekcie prezydenckim:

„Nie jest jasne, jakie konkretnie kryteria miałyby decydować o ocenie tej ‘przeciętnej miary’”

To kluczowa uwaga. Bo jeśli nie ma kryteriów, pojawia się pole do interpretacji.

Jeszcze większe wątpliwości budzi „istotna zmiana intensywności”. W projekcie to od niej zależy, czy gospodarstwo zachowa ochronę prawną (art. 4 w powiązaniu z definicją z art. 2)

Problem polega na tym, że definicja opiera się na ogólnych przesłankach, takich jak zmiana skali produkcji.

W praktyce może to prowadzić do konkretnych sytuacji. Nawet niewielki rozwój gospodarstwa — na przykład zwiększenie stada z 50 do 60 sztuk — może zostać uznany za „istotną zmianę”.

A to oznacza ryzyko sporu, mimo że działalność pozostaje typowa.

Co zmienia projekt rządowy

Projekt rządowy jest prostszy, ale opiera się na podobnym założeniu. Wprowadza do Kodeksu cywilnego przepis, który zakłada, że działalność rolnicza co do zasady nie narusza praw sąsiada

Granica zostaje jednak określona przez „zasady prawidłowej gospodarki rolnej”. To one mają decydować, czy rolnik działa prawidłowo.

Projekt przewiduje też brak kar za pracę w nocy oraz obowiązek informowania kupującego o możliwych uciążliwościach.

W teorii ma to ograniczyć konflikty. W praktyce pojawiają się jednak podobne problemy jak w projekcie prezydenckim.

KRiR o projekcie rządowym:

„Sformułowanie ‘ponad przeciętną miarę’ nie jest opatrzone żadnymi kryteriami oceny”

To oznacza, że problem pozostaje ten sam — brak precyzji.

KRiR zwraca też uwagę na praktyczne konsekwencje. Szczególnie w przypadku zapachów, gdzie nie ma obiektywnych metod pomiaru. W efekcie ocena może opierać się na subiektywnych odczuciach.

Pojawia się także kwestia zakresu ustawy. Nie wszystkie gospodarstwa będą objęte ochroną.

Jednak najbardziej problematyczny jest zapis dotyczący spraw już toczących się w sądach.

Projekt zakłada, że nowe przepisy nie obejmą tych postępowań

W praktyce oznacza to, że rolnik już dziś będący w sporze będzie rozliczany według starych zasad — nawet jeśli nowe przepisy byłyby dla niego korzystniejsze.

To właśnie tę grupę KRiR wskazuje jako szczególnie narażoną.

Ustawa o ochronie funkcji produkcyjnej wsi

Zapachy i hałas to nieodłączna część produkcji zwierzęcej — i główny punkt zapalny sporów na wsi.

fot. Canva

Ustawa o ochronie funkcji produkcyjnej wsi – gdzie tkwi największe ryzyko

Największe ryzyko w ustawie o ochronie funkcji produkcyjnej wsi dotyczy sposobu interpretacji przepisów. Oba projekty mają wspólny mianownik. Opierają się na pojęciach ocennych, a nie na konkretnych wskaźnikach.

To oznacza, że w praktyce:

wiele zależy od interpretacji
sądy mogą różnie oceniać podobne sytuacje
spory nie znikną, lecz mogą zmienić formę

Problem więc nie znika. Przenosi się na poziom interpretacji prawa.

Co to oznacza dla rolnika w praktyce

Na poziomie założeń nowe przepisy mogą wzmocnić ochronę rolników. Ograniczenie bezzasadnych pozwów i większa przewidywalność prawa to realne korzyści.

Jednocześnie brak precyzji oznacza większą niepewność. Szczególnie przy rozwoju gospodarstw i sporach z sąsiadami.

Dlatego kluczowe staje się nie tylko to, co zapisano w ustawie, ale jak przepisy będą stosowane w praktyce.