ABC sadzenia drzew owocowych – systemy i rozstawa drzew w sadzie

27 stycznia 2022, dr inż. Marta Czaplicka

fot. Anita Łukawska

System i gęstość sadzenia jabłoni jest jednym z najważniejszych elementów planowania, zakładania, a także prowadzenia sadu. Jakie zatem są systemy sadzenia jabłoni w sadzie? Poznaj ABC sadzenia drzew owocowych.

Największym atutem nowoczesnych gęstych sadów jabłoniowych (3000–5000 drzew na hektarze) są wysokie plony w krótkim czasie po założeniu sadu. Sadzenie drzew w większej rozstawie daje większy plon z pojedynczego drzewa. Jednak przy mniejszej liczbie drzew na jednostce powierzchni uzyskujemy ogólny mniejszy plon z ha.

Spis treści

Reklama

Czynniki wpływające na gęstość sadzenia drzew owocowych

Wybór systemu sadzenia drzew owocowych uzależniony jest od wielu czynników, m.in.:

warunków siedliskowych sadu,
doboru podkładki,
odmiany,
planowanego formowania i cięcia drzew,
typu korony,
systemu uprawy gleby w sadzie,
zaplecza technicznego, jakim dysponuje sadownik (szerokość robocza maszyn, technika zbioru).

ABC sadzenia drzew owocowych. Rozstawa drzew w sadzie jabłoniowym

Gęstość sadzenia drzewa jabłoni zależy zarówno od mikroklimatu danego stanowiska, jak cech genetycznych samej odmiany i podkładki, a przede wszystkim ich siły wzrostu. Wpływ podkładki i odmiany jest modyfikowany zasobnością gleby i właściwościami wodnymi.

Dominującą szerokością międzyrzędzia w intensywnych sadach jabłoniowych jest 3,5 m dla drzew na podkładkach karłowych i 4,0 m dla drzew na podkładkach półkarłowych. Po cięciu drzew odległość 3,5–4,0 m między rzędami zapewnia 2 m szerokość uliczki roboczej dla swobodnej pracy ciągnika od wiosny do zbiorów. Nowoczesny sprzęt sadowniczy o małych gabarytach pozwala zmniejszyć odległość między rzędami w sadzie na podkładkach karłowych do 3,2 m. Łatwiej jest jednak modyfikować odległość między drzewami w rzędzie, która może wynosić od 0,75 do 4,0 m.

Tabela 1. Orientacyjna rozstawa [m] dla jabłoni w zależności od odmiany i podkładki powinna być dostosowane do warunków klimatyczno-glebowych

*odmiany silnie rosnące powinny być sadzone na podkładkach karłowych.

ABC sadzenia drzew owocowych. Liczba drzew na jednostce powierzchni

Wybrana rozstawa decyduje o liczbie drzew na hektarze. Gęstość sadzenia wpływa na:

dostępność światła do korony,
rozmiar drzew,
plonowanie,
jakość plonu,
okres eksploatacji sadu.

Na podkładkach karłowych sad z rozstawą 3,5 x 1,0 m i liczbą drzew 2857 na ha, można prowadzić przez 20 lat, ze stałym poziomem owocowania 18 kg z drzewa od 6. roku po posadzeniu [50 ton z ha]. Po 20. roku życia obserwowany jest już spadek plonowania drzew.

Taka rozstawa, a także gęstość sadzenia może być zastosowana na dobrych glebach II klasy i w warunkach nawadniania, przy optymalnym poziomie nawożenia, odpowiednim formowaniu i cięciu drzew oraz sprzyjającym przebiegu pogody. Intensywne sady jabłoniowe na podkładce karłowej wymagają także solidnych trwałych podpór i nienagannej pielęgnacji gleby. Warto również zwrócić uwagę na coraz większą potrzebę produkowania owoców wysokiej jakości i uzyskać w tak wysokim plonie 75% owoców bardzo wysokiej jakości.

Na glebach III–IV klasy, jabłonie na podkładkach półkarłowych, można sadzić w rozstawie 4 x 1,5– 2,0 m, w zagęszczeniu 1250–1666 drzew na hektarze. W przypadku plonu 32 kg z drzewa, można uzyskać 40–53 ton z ha, co przy wysokiej jakości owoców, może zapewnić opłacalną produkcję jabłek.

Podobne rozstawy zaleca również metodyka Integrowanej Produkcji Jabłek. Dla podkładek karłowych 3,5 x 1,0–2,0 m z liczbą drzew 1500–3000 na ha. Natomiast dla podkładek półkarłowych: 4 x 1,5–2,5 z obsadą 1000–1500 drzew na jednostce powierzchni sadzonych w systemie jednorzędowym.

ABC sadzenia drzew owocowych. Sady bardzo gęste

abc sadzenia drzew owocowych - jabłoń dwurzędowo sadzona

Abc sadzenia drzew owocowych — jabłoń w sadzie intensywnym, sadzona w dwóch rzędach

W sadzie bardzo gęstym z liczbą drzew większą niż 5000 na ha [3,0 x 0,5 m – 6666 drzew/ha], skraca się okres wchodzenia w pełnię owocowania, ale obniża się poziom plenności z pojedynczego drzewa i skraca się okres pełni owocowania.

W sadzie bardzo gęstym drzewa szybciej tracą swoją zdolność plonotwórczą i szybciej się starzeją. Takie sady mogą być karczowane już po 10 latach owocowania. W sadach, gdzie zastosowano małe odległości między drzewami i rzędami, drastycznie pogarszają się warunki słoneczne. Ponadto w takich sadach wzrasta konkurencja o wodę i składniki pokarmowe. Owoce zebrane z drzew bardzo gęsto sadzonych cechuje:

gorsze wybarwienie,
mniejsza masa,
niższa zawartość suchej masy i cukrów
gorszy smak,
mniejsza przydatność przechowalnicza.

Drzewa jabłoni w bardzo gęstych sadach mają większą skłonność do przemiennego owocowania. Należy również pamiętać o wysokich kosztach założenia sadu z dużą liczbą drzew na hektarze.

Z drugiej strony tak krótki okres prowadzenia sadu pozwala na wymianę odmian i szybkie dostosowanie się do aktualnych potrzeb rynku. Bardzo gęste sadzenie drzew pozwala uzyskać duży plon w krótkim czasie z małego areału.

Systemy sadzenia drzew owocowych

Liczbę drzew na jednostce powierzchni sadu można regulować także sposobem rozmieszczenia rzędów w kwaterze w formie systemu rzędowego lub pasowego. W systemie pasowym sadzi się 2 lub 3 rzędy drzew w odległości 1–1,5 m między rzędami i co 1 m w rzędzie. Miądzy pasami szerokość wynosi 3,5–4 m, natomiast w systemie pasowym można posadzić 3000–5000 drzew na ha.

Obecnie zaleca się sadzenie drzew w systemie rzędowym. Zalecenia te wynikają z dużych trudności przy cięciu i zbiorze drzew uprawianych w pasie. Jednak najwięcej kłopotu w sadzie przy systemie pasowym stwarza ochrona przed chorami i szkodnikami, a zwłaszcza walka z chwastami. Inną wadą uprawy jabłoni w pasach jest niedostateczne nasłonecznienie koron i gorsza jakość owoców, a przede wszystkim słabe ich wybarwienie. Najmniej kłopotliwe są pasy dwurzędowe, które z rozstawą: 3,5 + 1,5 x 1 m i z gęstością 2100–2500 drzew na ha znajdują jeszcze zastosowanie w praktyce sadowniczej.

Wszystkie proponowane orientacyjne rozstawy, gęstości oraz systemy sadzenia należy dostosować do wybranej odmiany i podkładki, a także rzeczywistych warunków klimatyczno-glebowych, ze szczególnym uwzględnieniem terenów z chorobą replantacji.

Przeczytaj również:

Mocznik dolistnie w sadzie – w jakim celu i kiedy wykonać zabieg jesienny

Wiosenne sadzenie jabłoni