Wyka ozima w siewie czystym i w mieszankach zbożowych

Wyka kosmata, zwana częściej wyką ozimą, jest jedynym w Polsce gatunkiem zimującym należącym do bobowatych. Co to oznacza?

Wyka kosmata (Vicia villosa Roth), zwana częściej przez rolników wyką ozimą, jest jedynym w Polsce gatunkiem zimującym należącym do bobowatych (dawniej w nazewnictwie rolniczym określanym mianem strączkowych).

Jaka jest wyka ozima?

To, że wyka jest gatunkiem zimującym, ma ważne znaczenie praktyczne w przypadku uprawy w warunkach wiosenno-letnich niedoborów wody glebowej, gdyż rośliny rozwijając jesienią dość silny system korzeniowy typu palowego, są bardziej odporne na okresowe susze.

Nasiona wyki ozimej nie powinny być wykorzystywane jako źródło białka roślinnego dla zwierząt.

Nasiona wyki ozimej zwierają przeciętnie 33–35% białka ogółem, 0,5–0,9% tłuszczu surowego, 45–55% bezazotowych związków wyciągowych (głównie węglowodanów nieskrobiowych), 5–8% włókna surowego oraz 3,0–5,5% popiołu surowego (składników mineralnych). Ponadto warto pamiętać, że w swym składzie gromadzą, podobnie jak wyka siewna (a dokładniej jej nasiona), także substancje nieżywieniowe (glikozydy): wicjaninę, cholinę i betainę. Szkodliwe działanie głównie wicjaniny polega na rozkładzie enzymatycznym (hydrolizie) w przewodzie pokarmowym zwierząt m.in. do glukozy i cyjanowodoru (HCN), który ma silne działanie toksyczne. Dlatego nasiona wyki ozimej nie powinny być wykorzystywane jako źródło białka roślinnego dla zwierząt. Zielona masa wyki ozimej jest jednak wartościowa i chętnie zjadana przez zwierzęta. Przeciętna zawartość białka w suchej masie zielonki, zebranej podczas kwitnienia roślin, dochodzi do 24%, a zawartość włókna surowego wynosi 26–27%. W miarę rozwoju zmienia się skład chemiczny zielonki, aczkolwiek niekorzystne zmiany, związane ze starzeniem się roślin, zachodzą w wyce wolniej niż w grochu pastewnym i bobiku.

Czy nasiona wyki ozimej są potrzebne?

Rozwój roślin wyki.

Rozwój roślin wyki.

Nasiona wyki ozimej są obecnie poszukiwane na rynku rolniczym ze względu na możliwość tworzenia mieszanek wysiewanych jako międzyplony ozime, które według obowiązujących przepisów w sprawie zazielenienia (ang. greening), muszą składać się z co najmniej z dwóch gatunków roślin z następujących grup roślin uprawnych: zboża, oleiste, pastewne, bobowate drobnonasienne, bobowate grubonasienne, miododajne – z wyłączeniem mieszanki złożonej wyłącznie z gatunków zbóż.

Ponadto nasiona wyki ozimej mogą być tradycyjnie wysiewane w mieszance z żytem ozimym w celu uzyskania zielonki na cele paszowe. W przeciętnych warunkach siedliskowych mieszanka wyki ozimej z żytem ozimym pozwala uzyskać 20–30 ton zielonki, co w przypadku gospodarowania na glebach lekkich jest warte rozważenia. Dodatkowo „ssanie rynku” na kwalifikowany materiał siewny bobowatych stwarza dla części rolników nową niszę rynkową polegającą na możliwości prowadzenia reprodukcji materiału siewnego (namnażaniu materiału hodowlanego) na potrzeby zaopatrzenia pozostałych producentów rolnych.

Trzeba mieć jednak świadomość, że plony nasion wyki ozimej uzyskiwane z 1 ha wahają się od 300 do 1000 kg i zależą od wielu czynników, a sama uprawa na nasiona nie należy do najłatwiejszych ze względu na wiotkość łodyg i wyleganie całego łanu przed zbiorem (zdarza się to nawet jeśli rośliną podporową jest żyto czy pszenica).

Z kim rozmawiać na ten temat?

Wyka ozima jest jedyną rośliną bobowatą grubonasienną, która może być w mieszankach zbożowych wysiewana jesienią lub jako forma „przewódkowa” wiosną.

Aktualnie w Krajowym Rejestrze Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) znajduje się tylko jedna wpisana odmiana hodowlana wyki ozimej, którą jest wyka Rea. Hodowlę zachowawczą tej odmiany prowadzi Poznańska Hodowla Roślin sp. z o.o. (ul. Kasztanowa 5, 63-004 Tulce) i tam należy się dowiadywać o materiał siewny oraz możliwości współpracy w zakresie kontraktacji plantacji nasiennych.

Nasiona wyki ozimej pod względem wielkości są mniejsze niż wyki siewnej, mają kształt kulisty (dobrze toczą się po płaskiej powierzchni), barwę okrywy nasiennej ciemną, znaczek krótki. Masa 1000 nasion waha się, w zależności od warunków pogodowych podczas dojrzewania plantacji nasiennych i odmiany, od 15 do 35 g. W materiale siewnym mogą wystąpić tzw. „nasiona twarde”, które mimo prawidłowego rozwoju nie kiełkują po wysiewie, przyczyniając się do obniżenia liczy wschodzących roślin na jednostce powierzchni. W praktyce polowej rzadko ma to jednak decydujący wpływ na poziom uzyskiwanych plonów.

Jakie perspektywy na przyszłość ma wyka ozima?

W obecnej sytuacji wyka ozima jest jedyną rośliną bobowatą grubonasienną, która może być w mieszankach zbożowych wysiewana jesienią lub jako forma „przewódkowa” wiosną. W Polsce trwają obecnie prace doświadczalne nad możliwościami stosowania siewów jesiennych lub zimowych innych jarych gatunków bobowatych. Istnieje również bardzo pilna konieczność odbudowania „bazy nasiennej” wyki ozimej ze względu na coraz większe zainteresowanie rolników i trudności w zdobyciu kwalifikowanego materiału siewnego w sezonie 2014/2015.

Światowa produkcja ziemniaka: prognozy są dobre!

Optymistyczne prognozy produkcji, ale nie dla wszystkich regionów. Produkcja ziemniaka będzie wypierana z krajów o wysokich temperaturach…

2 grudnia 2016

Szkodniki magazynowe zbóż

Przechowywanie zbóż wiąże się z wieloma sprawami, których nie wolno bagatelizować. Jedną z nich są szkodniki. Jak sobie z nimi radzić?

30 listopada 2016

Mykotoksyny w paszach dla drobiu: jak je wyeliminować?

Mykotoksyny mogą niekorzystnie wpływać na zdrowotność zwierząt, a tym samym na ich wyniki produkcyjne. Czym mogą skutkować?

25 listopada 2016