Dlaczego odchów i żywienie prosiąt są trudne?

Download PDF

W zootechnice odchów prosiąt definiowany jest jako czas od porodu do odsadzenia. Jest to jeden z najistotniejszych okresów produkcji. Generuje bowiem liczbę tuczników produkowanych w stadzie. Prosiętom należy zapewnić czyste i ciepłe legowisko, stałość pokarmu, wysoki poziom higieny i poczucie bezpieczeństwa. Żywienie prosiąt w tym okresie to niełatwe, jednak bardzo istotne zadanie.

Wymagania zwierząt w okresie odchowu są dość proste do zdefiniowania. Jednak spełnienie ich już takie nie jest. Wiedzą o tym hodowcy/producenci. Wskaźnikiem monitorującym zapewnienie odpowiednich parametrów są upadki w czasie odchowu.

Na prosięta w tym czasie oddziałuje wiele niekorzystnych czynników. Ponadto rozróżniamy trzy okresy krytyczne, które są szczególnie ważne podczas pierwszych tygodni.

Pierwszy okres krytyczny w odchowie prosiąt

Pierwszym krytycznym momentem w życiu prosiąt jest sam poród. Oczywiście pierwsze godziny po porodzie są tak samo ważne. Prosięta zmieniają nagle warunki bytowania, a ich fizjologia jest jeszcze niedojrzała. Nowo narodzone zwierzęta muszą się powoli przystosowywać. Mają niewykształcony ośrodek termoregulacji i mechanizmów odporności. Zagrożeniem w tym okresie są:

  • przygniecenia związane z dużą dysproporcją masy ciała matki wobec młodych,
  • narażenie na biegunki,
  • przeziębienie,
  • niedokrwistość i inne.
żywienie prosiąt

Nowo narodzone prosięta mają niewykształcony ośrodek termoregulacji i mechanizmów odporności

fot. Pixabay

Co robić zaraz po pierwszych czynnościach wykonanych po porodzie? Najważniejszym czynnikiem warunkującym prawidłowy rozwój prosiąt jest podanie siary. Siara jest wydzielana przez okres 3–4 dni po urodzeniu. Jej skład zmienia się wraz z upływem czasu. Najbardziej charakterystyczny dla świń jest szybki spadek zawartości związków azotowych. Po pobraniu siary prosięta nabierają odporności biernej naturalnej.

Własny mechanizm wytwarzania odporności wykształca się dopiero w ok. trzecim tygodniu życia. Tuż po porodzie nabłonek jelit jest najbardziej przepuszczalny dla immunoglobulin. Już po 24–36 h następuje zamknięcie jelita i immunoglobuliny zaczynają być trawione.

Zbyt późne pobranie siary powoduje hipoglikemie noworodków (gwałtowne obniżenie glukozy we krwi). Skutkiem tego jest spadek żywotności, senność, blada i miejscowo sinofioletowa lub brudnoszara skóra.

Zaraz po urodzeniu temperatura w legowisku powinna być nie mniejsza niż 32˚ C. Następnie wraz z wiekiem powinna być zmniejszana do ok. 20 ˚C.

Rola wody a żywienie prosiąt

Noworodki potrzebują wody do picia. Pokarm lochy jest bardzo bogaty energetycznie i zawiera dużo suchej masy, przez co prosiętom chce się pić. W przypadku braku wody, młode szukają zastępczych płynów. Piją wtedy np. gnojówkę, co w znaczący sposób wpływa na częstotliwość występowania biegunek.

Najczęściej spotykamy biegunki na tle infekcyjnym. Wywoływane są przez bakterie lub wirusy. Procesy chorobowe rozwijają się w wyniku bezpośredniego działania patogennych bakterii na komórki nabłonka jelitowego lub poprzez uwalnianie przez te bakterie toksyny. Sprawa wygląda nieco inaczej w przypadku biegunek na tle wirusowym. Następuje wówczas upośledzenie resorpcji błony śluzowej jelit.

Woda nie powinna być zimna, ponieważ wówczas następuje osłabienie perystaltyki jelit. W wyniku może dojść do zalegania pokarmu i wywoływania biegunek.

W prawidłowych warunkach fizjologicznych dzięki biernej dyfuzji zachodzi stały przepływ wody i elektrolitów. Obieg następuje ze światła jelit do krwioobiegu i odwrotnie. Stan kliniczny zwierząt cierpiących z powodu biegunki zależy od stopnia odwodnienia i jego skutków. W przypadku niepodjęcia odpowiednich kroków (terapia wodno-elektrolitowa) powstaje szok hipowolemiczny. Jest to reakcja organizmu na skutek zmniejszonej zawartości krwi w naczyniach lub znacznego ubytku płynów fizjologicznych. W następstwie może nawet dojść do śmierci.

żywienie prosiąt

Pokarm lochy jest bardzo bogaty energetycznie i zawiera dużo suchej masy, przez co prosiętom chce się pić. Muszą mieć dostęp do świeżej wody

fot. Pixabay

Początek zadawania pasz – drugi okres krytyczny odchowu prosiąt

W okresie tym następuje bardzo szybki wzrost. W wieku 1 tygodnia życia prosię waży już 3 kg. Do około trzeciego tygodnia (21 dni) zasadniczą rolę w żywieniu prosiąt odgrywa jeszcze mleko matki. W tym czasie z paszy węglowodanowej prosięta wykorzystują głównie laktozę i glukozę. Białko podawane jest w paszy uzupełniającej. Działa ono stymulująco na sekrecje odpowiednich enzymów proteolitycznych.

Ten okres określa się mianem drugiego okresu krytycznego. Charakteryzuje go występowanie biegunek związanych z wprowadzeniem paszy uzupełniającej. Młode w tym czasie powinny być dokarmiane, a ilość zdawanych pasz stopniowo zwiększana.

Kiedy podawać pasze stałe prosiętom

Niedostateczna produkcja lub brak niektórych enzymów uniemożliwiają zbyt wczesne stosowanie pasz pochodzenia roślinnego. Podanie tych pasz prosiętom nieprzygotowanym do ich trawienia może wywołać zaburzenia i nasilić częstotliwość występowania biegunek. Właściwe enzymy pojawiają się w wieku około 3 tygodni. Jest to zarazem ostatni moment, w którym należy wprowadzić dokarmianie. Jednak rozsądniej jest rozpocząć je znacznie wcześniej. Przyzwyczajać prosięta do paszy. Zabiegi te przystosują układ pokarmowy do trawienia składników zawartych w paszach pochodzenia roślinnego.

Żywienie prosiąt w obliczu innych zagrożeń

Regularne dokarmianie zbiega się z ujawnieniem innych zagrożeń wieku prosięcego. W tym okresie następuje wymiana zębów mlecznych na stałe. Powoduje to, że prosięta nie chcą jeść paszy w nieodpowiedniej postaci. Twarde i zbyt duże granulki są niechętnie przyjmowane. Preferują raczej kruche frakcje o średnicy 2–3 mm.

W okresie około 3 tygodnia życia może wystąpić ostra anemia. Dzieje się tak, jeśli wcześnie nie dostarczymy preparatu z żelazem. Gdy kończy się zapas ciał odpornościowych pobranych z mlekiem od lochy, następuje spadek odporności biernej prosiąt. Produkcja własnych przeciwciał zaczyna się około 2–3 tygodnia życia.

Producenci muszą pamiętać, że również zmiana paszy dla loch może spowodować pojawienie się biegunek u potomstwa. Stąd zaleca się wprowadzać zmiany stopniowo.

żywienie prosiąt

Im prosięta są młodsze, tym reakcja na odsadzenie jest ostrzejsza, a negatywne skutki wyraźniejsze

fot. Pixabay

Odsadzanie prosiąt – trzeci okres krytyczny w odchowie prosiąt

Trzeci okres krytyczny w odchowie prosiąt. Im prosięta są młodsze, tym reakcja na odsadzenie jest ostrzejsza, a negatywne skutki wyraźniejsze. Prosięta przechodzą dwa wstrząsy. Pierwszy dotyczący braku dostępu do mleka. Drugi związany z zachwianiem okresu bezpieczeństwa. W ostatnim tygodniu przebywania loch z potomstwem musi rozpocząć się okres zasuszania. Odłączenie polega na zabraniu lochy i pozostawieniu prosiąt przez 10–14 dni w kojcu. Odsadzenie najlepiej przeprowadzić wieczorem skraca się wówczas okres walk przy łączeniu miotów. W momencie odsadzenia prosięta powinny już pobierać dostateczną ilość pasz dodatkowych. Żywienie prosiąt w tym okresie ma na celu utrzymywanie ilości paszy na tym samym poziomie, co przed odsadzeniem.

W tym okresie występują niekorzystne skutki stresu. Wywodzą się one od nagłego pozbawienia kontaktu z matką oraz braku mleka. Zewnętrznym objawem czynników stresogennych może być ssanie uszu lub ogona u innych prosiąt i niepokój. Stres wpływa również na osłabienia odporności prosiąt. Wpływa to na ogólne osłabienie organizmu zwierząt lub nawet zatrzymanie skurczów żołądka. W rezultacie mogą pojawić się ostre biegunki, które zakłócają równowagę bakteryjną jelit i uszkadzają nabłonek jelitowy.

Wskazane jest odsadzać lochę od prosiąt. Nigdy odwrotnie. Pozostawienie potomstwa na ok. 2 tygodnie w znanym mu już kojcu zredukuje skutki stresu.

Odsadzenie powinno być jednorazowe i zdecydowane. Wcześniej należy jednak przygotować prosięta i lochę. Najlepiej poprzez stopniowe ograniczanie dostępu do matki. Spowoduje to wyhamowanie produkcji mleka i zmusi prosięta do pobierania dodatkowej paszy. Większa ilość pobieranej paszy w okresie przebywania z matką zmniejszy niebezpieczeństwo wystąpienia choroby obrzękowej. U prosiąt w okresie odsadzenia występuje silny stres, który wpływa na zmniejszenie aktywności wydzielniczej żołądka.

Odpowiedni odchów prosiąt sprawi, że będą zdrowe i silne

W odchowie prosiąt dąży się do uzyskania jak najliczniejszych miotów żywo urodzonych zwierząt. Pożądana masa ciała to co najmniej 1,3 kg. Następnie przy odsadzeniu, w 28 dniu życia, masa ich powinna wynosić przynajmniej 8 kg.

Prosięta między urodzeniem a odsadzeniem przyrastają średnio 180–240 g dziennie. Natomiast po oddzieleniu od matki do 56 dnia życia około 250–300 g. Dlatego też, żywienie prosiąt wcześnie odsadzonych  jest bardzo ważnym i trudnym etapem w produkcji trzody chlewnej. Masa prosiąt odsadzonych wedle wieku jest istotnym czynnikiem, gdy żywienie prosiąt mlekiem lochy zmienione będzie na pasze stałe. Należy pamiętać, aby przejście było łagodne. Zaleca się, aby w 28 dniu życia prosięta ważyły około 7–8 kg.

Ważne, aby umiejętnie ocenić prosięta zaraz po urodzeniu i w pierwszych tygodniach życia. Zależą od tego wyniki odchowu całego miotu. Pozostawianie osesków, które nie spełniają podstawowych kryteriów, to większe ryzyko zachorowalności dla pozostałych.

W konsekwencji podchowane zwierzęta są wagowo niewyrównane. Locha rodzi zarówno silne, jak i słabe osobniki. Do dalszego chowu trzeba często jednak umiejętnie zakwalifikować obie te grupy. W wypadku tych najsłabszych należy poddać je przede wszystkim surowej ocenie zaraz po porodzie.

Następnie w pierwszych tygodniach powinno się bacznie obserwować zwierzęta i nie bać się selekcji. Brak eliminowania z miotów charłaków pogarsza wyniki produkcyjne. Widać to głównie w spadku masy miotu w dniu odsadzenia. W efekcie odnotujemy znaczne zwiększenie nakładów finansowych na dalszy etap produkcji. Zwłaszcza, że sektor polskich ferm zajmujących się trzodą chlewną, jest niedoinwestowany. Organizacja produkcji generuje wysokie koszty, dlatego należy szukać optymalnych rozwiązań, które ograniczą koszty. Sytuacja ta wymaga poprawy.

Czy artykuł był przydatny?

Kliknij na gwiazdkę, by zagłosować

Ocena 3.4 / 5. Liczba głosów

Z forum

Powiązany temat:

Żywienie prosiąt
DlaZdrowiaZwierząt
Witam. Jesli chodzi o prosiaki to polecam jogurt dla prosiakow. Bezpieczniejszy bo mimo tego ze zjedza zimny to nie pojawiaja sie biegunki. Super sprawa
zobacz więcej »
Kuba150
Czy w nowoczesnych chlewniach w specjalnych kojcach  prosięta po porodzie od 2-3 dnia życia mleko od loch pobierają samodzielnie kiedy chcą czy o określonej porze po ingerencji c...
zobacz więcej »
...
Zobacz pozostałe wpisy

Dodaj komentarz

avatar
  Subskrybuj  
Powiadom o