Nicienie w marchwi. Objawy często widać przy zbiorze

Nicienie w marchwi mogą uszkadzać korzenie długo bez wyraźnych objawów na plantacji. Problem często widać dopiero przy zbiorze, gdy korzenie są rozwidlone, skrócone, z guzami albo nekrozami. Dlatego przed kolejnym sezonem kluczowe są badanie gleby, zmianowanie i szybka ocena objawów.

Nicienie w marchwi — najkrócej

Nicienie w marchwi to szkodniki glebowe, które uszkadzają system korzeniowy i pogarszają jakość plonu. Największe znaczenie mają guzak północny i korzeniaki. Objawy to m.in. rozwidlenia korzeni, guzki na korzeniach bocznych, nekrozy, słabszy wzrost roślin i więdnięcie podczas silnego nasłonecznienia.

Najważniejsze informacje

• Nicienie uszkadzają system korzeniowy marchwi.
• Objawy często widać dopiero przy zbiorze.
• Guzak północny powoduje guzki i rozwidlenia korzeni.
• Korzeniak szkodliwy wywołuje nekrozy i zamieranie korzeni.
• Słabszy wzrost roślin może przypominać niedobór wody.
• Ryzyko ograniczają badanie gleby, zmianowanie i higiena pola.
• Ochronę chemiczną trzeba sprawdzić w aktualnym rejestrze ŚOR.

Jakie nicienie atakują marchew?

Marchew mogą atakować różne gatunki nicieni. Najczęściej wymienia się guzaka północnego, korzeniaki, mątwika marchwiowego, długacze, krępaki i spiralniki. Jednak największe znaczenie gospodarcze mają zwykle guzak północny i korzeniaki, ponieważ najczęściej pogarszają plon oraz jakość korzeni.

Tabela ma charakter orientacyjny. Przed wyborem metody ochrony trzeba potwierdzić gatunek nicienia w badaniu gleby lub materiale roślinnym.

Guzak północny deformuje korzenie

Guzak północny należy do najważniejszych nicieni zagrażających marchwi. Najczęściej rozwija się na glebach przewiewnych, piaszczystych i organicznych. Rzadziej pojawia się na glebach ciężkich oraz zlewnych.

Rośliny mogą okresowo więdnąć podczas silnego nasłonecznienia. Dzieje się tak, ponieważ uszkodzony system korzeniowy gorzej przewodzi wodę i składniki pokarmowe. W praktyce plantator może też zauważyć nierówne albo opóźnione wschody.

Objawy żerowania guzaka północnego na korzeniach marchwi

fot. Dr inż. Maria Rogowska

Na korzeniach marchwi pojawiają się liczne drobne korzenie oraz guzki na korzeniach bocznych. Korzeń główny może być skrócony, zdeformowany i niesymetrycznie rozwidlony. Często widać to dopiero podczas zbioru.

Kiedy guzak zagraża plantacji marchwi?

Guzak północny zimuje w postaci jaj w workach jajowych. Larwy inwazyjne pojawiają się zwykle wtedy, gdy gleba osiąga około 10–12°C. Dlatego ryzyko rośnie wiosną, szczególnie na polach z historią problemu.

W marchwi mogą rozwijać się dwa pokolenia guzaka. To oznacza, że zaniedbany problem może narastać w trakcie sezonu.

Jak ograniczyć guzaka?

Przed założeniem plantacji warto zbadać glebę pod kątem obecności larw inwazyjnych. Ma to największy sens na polach, gdzie wcześniej występowały deformacje korzeni albo problemy z nierównym wzrostem marchwi.

Po potwierdzeniu obecności guzaka trzeba zmienić płodozmian. W praktyce do zmianowania można wprowadzać rośliny jednoliścienne, przede wszystkim zboża. Jednocześnie należy niszczyć chwasty dwuliścienne, które mogą pomagać nicieniom przetrwać bez rośliny uprawnej.

Roślin żywicielskich nie należy uprawiać na tym samym polu zbyt często. Przy ochronie chemicznej trzeba korzystać wyłącznie ze środków aktualnie dopuszczonych do stosowania w marchwi i zgodnie z etykietą.

Korzeniak szkodliwy powoduje nekrozy

Korzeniak szkodliwy (Pratylenchus penetrans) występuje w Polsce powszechnie. Atakuje wiele gatunków roślin uprawnych i dziko rosnących, dlatego jest trudny do ograniczenia samym zmianowaniem.

Objawy żerowania korzeniaka szkodliwego na marchwi

fot. Dr inż. Maria Rogowska

Korzeniaki uszkadzają system korzeniowy marchwi i powodują nekrozy. Początkowo są to małe, żółtawe lub brązowe plamy. Z czasem zmiany powiększają się, a fragmenty korzenia mogą czernieć i zamierać.

Porażone rośliny rosną wolniej i słabiej pobierają wodę oraz składniki pokarmowe. Dlatego objawy mogą przypominać stres suszowy albo niedobory. Co więcej, uszkodzone korzenie częściej zasiedlają grzyby patogeniczne.

Charakterystycznym objawem korzeniaka na marchwi mogą być poprzeczne, nekrotyczne pierścienie na korzeniach spichrzowych. W praktyce taki objaw obniża jakość handlową plonu.

Kiedy korzeniak jest aktywny?

W warunkach Polski korzeniak może rozwijać kilka pokoleń w sezonie. Wszystkie ruchliwe stadia rozwojowe mogą wnikać do korzeni. Dlatego problem może narastać, jeśli plantator nie ograniczy populacji w glebie.

Jak ograniczyć korzeniaka?

Korzeniaka nie da się skutecznie ograniczyć jedną metodą. Dlatego decyzje trzeba podjąć jeszcze przed siewem marchwi. Najpierw należy sprawdzić historię pola i wykonać badanie gleby.

Jeśli badanie potwierdzi wysoką liczebność nicieni, trzeba zmienić płodozmian. Liczebność korzeniaka mogą ograniczać burak oraz niektóre rośliny kapustowate, m.in. rzepak jary i brukiew.

Nie każdy przedplon działa jednak korzystnie. Przy wysokiej presji korzeniaka należy unikać kukurydzy, ziemniaka i roślin motylkowych. Szczególnie ryzykowna może być koniczyna czerwona.

W zmianowaniu można też wykorzystać aksamitkę. W materiale wskazano uprawę aksamitki rozpierzchłej lub wzniesionej przez 3–4 miesiące, przy obsadzie około 20 roślin/m². Przed publikacją tę informację trzeba sprawdzić w źródle doradczym lub naukowym.

Trzeba też ograniczyć przenoszenie gleby między polami. Dlatego po pracy na porażonym stanowisku należy oczyścić narzędzia i maszyny. To proste działanie zmniejsza ryzyko zawleczenia nicieni na zdrowe pole.

Środki ochrony roślin można stosować wyłącznie wtedy, gdy są aktualnie dopuszczone do marchwi. Przed zabiegiem trzeba sprawdzić etykietę i aktualny rejestr ŚOR.

Mątwik marchwiowy też wymaga kontroli

Mątwik marchwiowy może osłabiać rośliny i pogarszać rozwój korzeni. Problem ma znaczenie zwłaszcza tam, gdzie marchew lub inne rośliny żywicielskie wracają zbyt często na to samo pole. Dlatego w podejrzanych stanowiskach warto potwierdzić gatunek nicienia badaniem.

Objawy żerowania mątwika marchwiowego na korzeniach marchwi.

fot. Dr inż. Maria Rogowska

Długacze, krępaki i spiralniki też uszkadzają korzenie marchwi

Długacze i krępaki mogą powodować silne skrócenie oraz deformacje korzeni bocznych marchwi. Przy żerowaniu krępaków korzenie boczne grubieją i są wyraźnie skrócone.

Z kolei przy żerowaniu długaczy często pojawiają się rozwidlenia korzeni. Nie tworzy się jednak typowa „broda korzeniowa”, która może występować przy innych uszkodzeniach systemu korzeniowego.

Znaczenie tych nicieni nie kończy się na uszkodzeniach mechanicznych. Długacze i krępaki mogą przenosić niektóre wirusy roślinne. Dlatego ich obecność warto potwierdzić badaniem gleby, zwłaszcza na polach z powtarzającymi się deformacjami korzeni.

Spiralniki również mogą pogarszać jakość plonu. Ich żerowanie wiąże się przede wszystkim z rozwidleniami i skróceniem korzeni spichrzowych marchwi.

Objawy żerowania spiralników na korzeniach marchwi

fot. Dr inż. Maria Rogowska

Czy ochrona biologiczna pomaga?

Ochrona biologiczna może być elementem ograniczania presji nicieni, ale nie powinna zastępować diagnostyki i zmianowania. Najpierw trzeba ustalić, z jakim gatunkiem nicienia mamy do czynienia.

W praktyce przed użyciem preparatu należy sprawdzić jego aktualne przeznaczenie, etykietę i możliwość stosowania w uprawie marchwi. Dotyczy to także preparatów mikrobiologicznych lub produktów opisywanych jako ograniczające szkodliwość nicieni.

Jeżeli preparat nie ma aktualnego dopuszczenia albo jasnego zalecenia dla marchwi, nie należy przedstawiać go jako gotowej rekomendacji ochrony.

Co sprawdzić na plantacji marchwi?

W sezonie warto zwracać uwagę na place ze słabszym wzrostem marchwi. Sygnałem ostrzegawczym mogą być nierówne wschody, więdnięcie roślin w czasie nasłonecznienia oraz rośliny wyraźnie odstające od reszty plantacji.

Przy podejrzeniu nicieni trzeba obejrzeć korzenie. Guzki, rozwidlenia, nekrozy, skrócenie korzenia głównego albo nadmierna liczba drobnych korzeni powinny skłonić do dalszej diagnostyki.

Jak ograniczyć straty przez nicienie?

Nie ma jednej metody, która rozwiązuje problem nicieni w marchwi. Dlatego najlepiej działa połączenie diagnostyki, zmianowania, higieny pola i kontroli zachwaszczenia.

W praktyce największe znaczenie ma połączenie działań przed siewem i kontroli w sezonie. Jeżeli plantacja już rośnie, warto obserwować place ze słabszym wzrostem, nierówne wschody i więdnięcie roślin podczas silnego nasłonecznienia.

Takie objawy nie potwierdzają jeszcze nicieni, ale są sygnałem do dokładniejszej kontroli pola. Po zauważeniu podejrzanych objawów warto sprawdzić korzenie w kilku miejscach plantacji.

Rolnicy pokazują objawy w AgroFoto. Ale zdjęcie nie wystarczy do diagnozy

W AgroFoto pojawiają się zdjęcia i dyskusje rolników dotyczące uszkodzeń korzeni warzyw korzeniowych. Jeden z przykładów dotyczył marchwi i pietruszki.

Uszkodzenia korzenia pietruszki zgłoszone w AgroFoto jako podejrzenie nicieni. Taki objaw wymaga potwierdzenia badaniem gleby lub materiału roślinnego.

fot. AgroFoto.pl / kusaska

Użytkowniczka opisała podejrzenie nicieni, ale jednocześnie zaznaczyła, że nie ma pewności, z jakim organizmem ma do czynienia.

To ważny sygnał dla plantatorów. Przy warzywach korzeniowych sama fotografia nie wystarcza do pewnej diagnozy. Deformacje, nekrozy, uszkodzenia skórki, gnicie albo obecność drobnych larw mogą wskazywać na różne przyczyny. W grę mogą wchodzić nicienie, połyśnica marchwianka, uszkodzenia mechaniczne, choroby odglebowe albo wtórne infekcje.

Dlatego przy podejrzeniu nicieni trzeba patrzeć na cały układ objawów. Znaczenie mają guzki na korzeniach bocznych, rozwidlenia, skrócenie korzenia głównego, nadmierna liczba drobnych korzeni, placowy słabszy wzrost roślin oraz więdnięcie w czasie silnego nasłonecznienia. Ostatecznie problem powinno potwierdzić badanie gleby lub materiału roślinnego.

Nicienie czy połyśnica? Objawy mogą się mylić

Nie każde uszkodzenie korzeni marchwi oznacza obecność nicieni. Podobne problemy jakościowe mogą powodować także inne szkodniki, m.in. połyśnica marchwianka. To muchówka, której larwy drążą chodniki w korzeniach marchwi, pietruszki, pasternaku i selera. Uszkodzone korzenie łatwiej ulegają wtórnym infekcjom grzybowym i bakteryjnym, a także szybciej gniją w czasie przechowywania.

Podejrzenie żerowania połyśnicy marchwianki na korzeniu marchwi. Widoczne uszkodzenia mogą ułatwiać wtórne infekcje i pogarszać trwałość korzeni w przechowalni.

fot. AgroFoto.pl / kusaska

Dlatego sama deformacja, nekroza albo gnicie korzenia nie wystarcza do rozpoznania przyczyny. Przy podejrzeniu nicieni trzeba sprawdzić cały układ objawów: guzki na korzeniach bocznych, rozwidlenia, placowy słabszy wzrost roślin, więdnięcie w czasie silnego nasłonecznienia oraz wynik badania gleby lub materiału roślinnego.

Wniosek dla plantatora jest prosty: zdjęcie korzenia może być sygnałem ostrzegawczym, ale decyzję o dalszym postępowaniu warto oprzeć na diagnostyce, a nie na jednej cesze uszkodzenia.

Nie czekaj do zbioru marchwi

Nicienie w marchwi są groźne dlatego, że długo pozostają niewidoczne. Jednak w sezonie plantator może jeszcze obserwować wzrost roślin, kontrolować słabsze miejsca i reagować na pierwsze sygnały problemu.

Nie warto czekać do zbioru marchwi, bo wtedy często widać już głównie straty w jakości korzeni. Dlatego podejrzane objawy warto potwierdzić badaniem gleby lub materiału roślinnego.

Więcej o problemach w uprawie marchwi znajdziesz także w dziale warzywa polowe.

Czytaj również: Czernienie korzeni marchwi

Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!

Newsletter

Bądź na bieżąco z informacjami z rynku rolnego

Zapisz się