Brakowanie a dłuższa użytkowość knurów

20 stycznia 2024, prof. dr hab. inż. Damian Knecht, dr inż. Anna Jankowska-Mąkosa

fot. Fotolia

Brakowanie knurów jest warunkiem koniecznym dla utrzymania stabilności i powtarzalności wyników produkcyjnych. Ważne, aby było przeprowadzane w odpowiedni sposób. Jak ocenić użytkowość knura i jak opracować harmonogram brakowania?

Knury w większym stopniu niż lochy wpływają na uzyskiwane wyniki użytkowości kolejnego pokolenia. Bowiem pozostawiają po sobie o wiele więcej potomstwa.

Spis treści

Reklama

Knur a cechy rozpłodowe stada

Inseminując w stadzie nasieniem knura tysiąc loch, uzyskujemy kilkanaście tysięcy prosiąt. Należy pamiętać, że knur i jakość jego nasienia, mają także pewien wpływ na poziom cech rozpłodowych osiąganych przez stado. O tej wielkości decydują przede wszystkim uwarunkowania genetyczne i szeroko pojęte środowisko. Należy konsekwentnie zapewniać optymalne warunki utrzymania, efektywne żywienie i racjonalne użytkowanie rozpłodowe.

Zasady brakowania knurów

Brakowanie powinno się przeprowadzać według harmonogramu. Wymiana stada knurów jest warunkiem koniecznym dla utrzymania stabilności i powtarzalności wyników produkcyjnych. Brakowanie knurów należy analizować w ujęciu brakowań nieplanowanych (wymuszonych) oraz planowanych (decyzyjnych). Utrzymanie optymalnego udziału genotypu knurów w stacjach inseminacyjnych jest wymagane przez sytuację rynkową związaną z zapotrzebowaniem odbiorców krajowych na materiał do tuczu.

Ile wynosi użytkowość knura?

Efektywność rozrodcza będzie trudna do osiągnięcia bez odpowiedniego zadbania o warunki bytowe knura.

fot. AgroFoto (JdCinek)

Wybrane osobniki powinny pozostać w stadzie produkcyjnym możliwie jak najdłużej. W ten sposób rekompensują koszty i przynoszą dochody stacjom inseminacyjnym. Zwrot kosztów utrzymania i eksploatacji knurów w stacjach inseminacyjnych następuje najczęściej w 2-3 roku życia.

Podsumowując zbadano ponad 300 knurów, diagnozując od czego zależy ich brakowanie w różnych wariantach genotypu: pbz, wbp, pietrain, duroc×pietrain (d×p), hampshire×pietrain (h×p). Ich użytkowość śledzono od momentu urodzenia aż do usunięcia ze stada.

Tabela 1. Parametry nasienia knurów czystorasowych i mieszańcowych.

W tabeli 1, widzimy, że cechy nasienia w poszczególnych genotypach zwierząt czystorasowych i mieszańców często użytkowanych w naszych gospodarstwach różnią się między sobą w zakresie podstawowych parametrów nasienia tj. koncentracja i objętość ejakulatu. Chociaż omawiane popularne warianty knurów dają zbliżoną ilość 25 porcji nasienia z jednego ejakulatu.

Wyszczególnienie	Wariant genotypu
Wyszczególnienie	WBP	PBZ	P	D×P	H×P
Objętość nasienia (ml)	250,9	251,9	240,1	231,7	274,9
Koncentracja (×106 ml-1)	397,4	393,7	386,2	430,2	344,8
Liczba plemników w ejakulacie (×109)	93,4	93,5	87,8	94,9	90,4
Liczba plemników ruchliwych w ejakulacie (×109)	69,1	68,1	66,7	71,5	70,8
Ruchliwość plemników (%)	74,8	74,2	75,9	75,5	77,7
Liczba porcji inseminacyjnych (n)	24,7	25,1	23,9	25,8	24,6

Brakowanie – analiza i przyczyny

Faktem jest, że analiza użytkowania knurów o różnym genotypie może mieć ogromne znaczenie dla prawidłowego zarządzania stadem knurów stacyjnych.

W tabeli 2 przedstawiono, poszczególne przyczyny brakowania w badanej stawce rozpłodników. Najczęściej wynikało to z cech osobniczych: niska jakość samego nasienia, problemy z kończynami. Czynniki rynkowe z kolei to: brak popytu na konkretny wariant rasowy samca.

Szacowanie wydajności produkcyjnej i długości użytkowania osobników powinno odbywać się oddzielnie dla każdego z genotypu. Pozwoli to bowiem uzyskać możliwie jak najdokładniejszą informację. Pamiętajmy, że w zależności od genotypu zmieniają się parametry nasienia knurów, wydajności uzależnionej wiekiem, przyczyny brakowania i długość przebywania w stadzie.

Tabela 2. Przyczyny brakowania knurów w zależności od genotypu (%)

Wyszczególnienie	Wariant genotypu
Wyszczególnienie	WBP	PBZ	P	D×P	H×P
Niska jakość nasienia	16,3	26,9	27,0	23,4	20,0
Brak libido	8,2	8,3	8,1	8,5	13,3
Choroby kończyn	20,4	14,8	13,6	12,8	13,4
Choroby zakaźne	12,2	7,0	10,8	8,5	13,3
Wiek	10,2	6,4	16,2	8,5	10,0
Brak popytu	24,5	23,8	16,2	31,9	20,0
Inne	8,2	12,8	8,1	6,4	10,0
Suma	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0

Podsumowanie

Na koniec pamiętajmy, że knur jest indywidualistą. Należy go poznać, obserwować, uczestniczyć w rozwoju jego upodobań i przyzwyczajeń. Wtedy zmiany w zachowaniu, sygnały pogorszenia zdrowia zwierzęcia będą łatwo zauważalne. To z kolei pozwoli na szybką reakcję obsługi. Ponadto wiedza, co sprawia zwierzęciu przyjemność, a czego zwierzę nie lubi, może wpływać na łatwiejsze zapewnienie jego dobrostanu i samopoczucia. Pozwoli to ponadto oczekiwać wysokiej produkcji.