Zatkanie ksiąg u bydła: jak go uniknąć?

21 stycznia 2017, Anna Banaszkiewicz

Spis treści

Reklama

Zatkanie ksiąg u bydła to poważna dolegliwość, która – jeśli nie będzie zdiagnozowana i szybko leczona – może spowodować padnięcie zwierząt nawet w ciągu kilku dni od wystąpienia pierwszych objawów! Jak go uniknąć?

Zatkanie ksiąg u bydła jest, podobnie jak w przypadku wielu innych chorób, najczęściej spowodowane przez niewłaściwe postępowanie hodowcy, przede wszystkim nieprawidłowe komponowanie dawki pokarmowej. Księgi zatykają się przy podawaniu rozdrobnionego, suchego pokarmu, którego zwierzę nie jest w stanie do końca strawić. Zatkanie ksiąg może być również spowodowane zrostami lub występować równolegle z zapaleniem otrzewnej.

Zatkanie ksiąg może być również spowodowane zrostami lub występować równolegle z zapaleniem otrzewnej.

Objawy zatkania ksiąg u bydła

Zatkanie ksiąg u bydła objawia się dość charakterystycznie – zwierzę ma mocno zmniejszony apetyt, czasem w ogóle nie chce sięgać po paszę. Można też zaobserwować rzadkie oddawanie kału, który jest mocno wysuszony i oddawany w bardzo małych ilościach. Zwierzę staje się też coraz bardziej odwodnione. Chora krowa ma bolesny i wzdęty brzuch, może stękać lub porykiwać, w badaniu ma powiększone pole wypukowe ksiąg i wątroby. Przy zatkaniu ksiąg krowa daje wyraźnie mniej mleka, staje się osowiała, apatyczna, mało ruchliwa. Charakterystyczne jest też zmniejszenie liczby oddechów oraz uderzeń serca. Wszystkie te objawy powinny skłonić hodowcę do jak najszybszego rozpoczęcia leczenia. Często przed postawieniem diagnozy wykonuje się jeszcze badania laboratoryjne treści żwacza, aby wykluczyć inne choroby o podobnych objawach.

Leczenie zatkanych ksiąg odbywa się poprzez podawanie środków przeczyszczających oraz osłaniających, w szczególności zawierających olej parafinowy oraz siemię lniane.

Jak leczyć zatkanie ksiąg u bydła?

Leczenie zatkanych ksiąg odbywa się poprzez podawanie środków przeczyszczających oraz osłaniających, w szczególności zawierających olej parafinowy oraz siemię lniane. Dożwaczowo podaje się duże ilości płynów, które mają rozmiękczyć treść powodującą zatkanie. Jeżeli krowa jest silnie odwodniona, należy dożylnie podawać jej elektrolity. Jeżeli te metody leczenia okażą się niewystarczające, a objawy nie ustąpią, konieczne będzie leczenie chirurgiczne!

 Zatkanie ksiąg a dawka TMR – nowe zalecenia żywieniowe

W 2025 roku eksperci żywieniowi zwracają szczególną uwagę na strukturę dawki TMR. Zbyt sucha pasza, uboga we włókno efektywne, zwiększa ryzyko zatkania ksiąg. Dlatego dawka powinna zawierać minimum 17–19% włókna surowego, w tym włókno strukturalne o długości powyżej 1,5 cm. Dodatkowo warto stosować żywe kultury drożdży, które poprawiają fermentację w żwaczu. Co istotne, zbilansowanie TMR pod względem suchej masy i energii zapobiega zastoju treści pokarmowej.

Częstość przypadków zatkania ksiąg – dane z 2024 roku

W 2024 roku lekarze weterynarii w Polsce zgłosili wzrost przypadków zatkania ksiąg o około 11% względem roku poprzedniego. Problem najczęściej występował w stadach mlecznych karmionych suchą, sypką paszą zadawaną poza TMR-em. Szacuje się, że nawet 2% stad może doświadczać tego schorzenia przynajmniej raz w sezonie. Co więcej, u 60% przypadków występował jednocześnie niedobór wody pitnej lub elektrolitów. Te dane pokazują, jak ważna jest kontrola jakości paszy i monitorowanie nawyków żywieniowych.

Nowoczesna diagnostyka i profilaktyka zatkania ksiąg

W 2025 roku hodowcy coraz częściej korzystają z systemów monitorowania zdrowia krów w czasie rzeczywistym. Sondy przezżwaczowe pozwalają na wczesne wykrycie zmian pH i aktywności fermentacyjnej. Dodatkowo termowizja i czujniki aktywności paszowej sygnalizują spadek pobrania pokarmu. W praktyce diagnostyka oparta na PLF przyspiesza rozpoznanie i leczenie schorzenia. Dzięki temu możliwe jest wczesne podjęcie działań i uniknięcie poważnych strat produkcyjnych.

Zobacz też: Zatkanie przełyku u bydła: jak sobie z nim radzić?