8 września Matki Boskiej Siewnej – wyjątkowo ważne święto dla polskich rolników

8 września jest jedną z najważniejszych dat w polskiej tradycji ludowej. Przypadające na ten dzień Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wyznacza termin jesiennych zasiewów. Stąd wzięła się potoczna nazwa tego święta – Matki Boskiej Siewnej. Z tym dniem wiązały się liczne zwyczaje, przesądy i powiedzenia. Wiele z nich przetrwało do dziś.

Święto Matki Boskiej Siewnej było dla gospodarzy ważnym punktem w kalendarzu prac polowych. Po tym dniu rozpoczynali przygotowania do siewu zbóż ozimych. Zwracali uwagę nie tylko na stan gleby, ale również na pogodę i znaki, które mogły zapowiadać przyszłoroczne zbiory.

Tradycja Matki Boskiej Siewnej

Matki Boskiej Siewnej obchodzimy 8 września. Data ta związana jest z kościelnym świętem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. W polskiej tradycji ludowej dzień ten zyskał jednak również bardzo praktyczne znaczenie. Wyznaczał bowiem termin jesiennych zasiewów. Dlatego święto stało się symboliczną granicą między końcem letnich prac a początkiem kolejnego etapu rolniczego roku.

Święto to wywodzi się z tradycji ludowej. Maryję bowiem zaczęto wiązać z zasiewem, wzrostem roślin i troską o przyszłe plony. W wielu regionach Polski funkcjonowało przekonanie, że dopiero po 8 września można rozpocząć właściwy jesienny siew. Nie oznaczało to jednak, że wszędzie obowiązywał dokładnie taki sam termin. Wszystko zależało bowiem od miejscowego klimatu oraz warunków panujących na polach.

„Piękną legendę o Matce Boskiej Siewnej znajdziemy w publikacji M. Gawalewicz, P. Stachiewicz, Królowa Niebios – Legendy ludowe o Matce Boskiej z 1894 roku. Głosi ona, że pewnego razu, gdy Święta Rodzina uciekała przed Herodem, na swojej drodze spotkali chłopa siejącego pszenicę. Matka Boska pobłogosławiła mężczyznę i zapewniła go, że dziś posieje, a jutro będzie zbierał zboże. Sama oddawszy na ręce Józefa małego Jezusa, zakasała rękawy i zaczęła siać, a gdzie tylko ziarno spadło od razu kłosy wybujałe się pojawiały. Święta rodzina ruszyła w dalszą drogę, a chłop upadł na kolana i wychwalał imię Boże. Jak mu Najświętsza Panienka obiecała, wziął sierp i pszenicę zaczął ciąć. Nagle pojawili się wysłannicy Heroda i zapytali go, czy szła tędy kobieta z dzieckiem i starszym mężczyzną. Odpowiedział, że szła, kiedy siał to zboże. Żołnierze zobaczywszy, że chłop już zbiera zboże zrezygnowali z dalszego pościgu” – mówi Magdalena Kowalak z Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu.

Uroczystość w sanktuarium w Skępem – Matki Boskiej Siewnej – wizerunek Maryi siejącej ziarno nawiązuje do ludowej legendy o cudownym zasiewie, opisanej w XIX-wiecznej publikacji „Królowa Niebios”.

fot. Małgorzata Chojnicka

Dawne zwyczaje, które przetrwały do dziś

Do tej pory w kościołach w Matki Boskiej Siewnej kapłani święcą ziarno, co ma zapewnić dobre plony w przyszłym roku. Ich niewielką ilość można wymieszać z ziarnem przeznaczonym na siew, co ma uchronić uprawy przed klęskami żywiołowymi i szkodnikami.

Dawniej tego dnia gospodarze wybierali najlepsze nasiona z tegorocznych zbiorów. Ziarno musiało być zdrowe, dorodne i wolne od zanieczyszczeń. W tradycyjnej kulturze chłopskiej siew był czymś więcej niż zwykłą czynnością gospodarczą. Ziarno oznaczało nadzieję na przyszłe zbiory, dlatego przypisywano mu szczególne znaczenie. Poświęcone nasiona traktowano jako symbol ochrony i pomyślności.

„Kilka lat temu zorganizowaliśmy tradycyjne zasiewy, by w ten sposób przywrócić pamięć o zwyczajach na Matki Boskiej Siewnej. Do siewu wykorzystaliśmy poświęcone ziarno. W tej inscenizacji wzięło udział wielu mieszkańców. Co roku w naszym sołectwie odtwarzamy jakiś stary zwyczaj. Chodzi nam o to, żeby młodzi ludzie zobaczyli, jak żyli ich przodkowie. Przede wszystkim chcemy podkreślić silną wiarę, szczególnie — szacunek do ziemi i przyrody, którymi się kierowali” – opowiada Jarosław Kryst, sołtys Złotopola w gm. Lipno (pow. lipnowski, woj. kujawsko-pomorskie).

Jarosław Kryst podczas inscenizacji siewu ziarna

fot. Małgorzata Chojnicka

W Skępem odpust na Matki Boskiej Siewnej

Sanktuarium Matki Bożej w Skępem jest miejscem wyjątkowym, do którego od pięciuset lat pielgrzymują wierni. Przemierzają wiele kilometrów, by właśnie w Matki Boskiej Siewnej wziąć udział w odpuście ku czci Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Pielgrzymi niosą swe intencje, ale także idą podziękować za łaski, których doświadczyli za wstawiennictwem Matki Bożej Skępskiej. Ruch pielgrzymkowy do skępskiego sanktuarium trwa już od ponad 500 lat! Tam znajduje się bowiem słynąca cudami figura Matki Bożej Skępskiej, którą ufundowała córka kasztelana Zofia Kościelecka w dowód wdzięczności za powrót do zdrowia.

Figura Matki Bożej Skępskiej w sanktuarium w Skępem, do którego od ponad 500 lat pielgrzymują wierni. Odpust odbywa się tu w święto Matki Boskiej Siewnej.

fot. Małgorzata Chojnicka

Większość pielgrzymek to pielgrzymki zaprzysiężone. Ich rodowód sięga czasów, kiedy często wybuchały epidemie. Ludzie zawierzali się Matce Bożej i obiecali, że jeśli ochroni miasto przed zarazą, to oni będą pielgrzymować co roku. I tak od stuleci wyruszają rok w rok.

Matki Boskiej Siewnej – wierni tradycji do dziś

Współczesne rolnictwo jest na wskroś nowoczesne — opiera się na wiedzy naukowej i nowoczesnej agrotechnice. Jednak tradycja Matki Boskiej Siewnej przetrwała. Jest świadectwem tego, jak mocno życie dawnej wsi związane było z rytmem przyrody i kalendarzem liturgicznym. Nasi przodkowie we wszelki możliwy sposób starali się zapewnić urodzaj w przyszłym roku. Zresztą do tej pory nie radzimy sobie z kaprysami przyrody, a więc każde wsparcie się przydaje. Stąd wielu rolników dodaje do materiału siewnego garść poświęconego ziarna. Tak na wszelki wypadek.

Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!

Newsletter

Bądź na bieżąco z informacjami z rynku rolnego

Zapisz się