Święto Matki Boskiej Gromnicznej – zwyczaje i przysłowia

2 lutego 2022, Małgorzata Chojnicka

fot. Pixabay

Święto Ofiarowania Pańskiego, czyli Matki Boskiej Gromnicznej, kończy cykl świąt Bożego Narodzenia. Tego dnia święci się gromnice, którym nasi przodkowie przypisywali moc ochronną przed uderzeniem pioruna, ale nie tylko.

Święto Ofiarowania Pańskiego, obchodzone w Kościele katolickim 2 lutego, kończy cykl świąt Bożego Narodzenia. Upamiętnia ono ofiarowanie Jezusa Chrystusa w Świątyni Jerozolimskiej. W kościołach rozbierane są żłóbki i choinki. Od tego dnia nie śpiewa się też kolęd. Dawniej zwane było świętem Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny, a Polsce określane jest potocznie świętem Matki Boskiej Gromnicznej. W tym dniu święci się w kościołach gromnice przyniesione przez wiernych.

Spis treści

Reklama

Zapalona gromnica i obraz świętej Agaty chroniły przed piorunami

Dawniej panowało powszechne przekonanie o mocy ochronnej gromnicy, co wiązało się z wiarą w opiekę Najświętszej Maryi nad ludźmi. Wierzono, że zimą odpędza gromnicą wilki podchodzące do zabudowań i pomaga zbłąkanym odnaleźć drogę w zamieci śnieżnej.

Święto Matki Boskiej Gromnicznej obchodzono bardzo podobnie w całej Polsce. Wszędzie w tym dniu święcono w kościołach gromnice, z którymi wracano do domu. Miały one chronić domostwo nie tylko przed burzą.

– Na Ziemi Dobrzyńskiej gromnice dekorowano lnem, mirtem lub wstążeczkami – mówi Andrzej Szalkowski, dyrektor Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie. – Dlaczego lnem? Otóż, Matka Boska podobno przędła. Jeśli do kościoła było blisko, to starano się donieść do domu zapaloną podczas mszy świecę. To wróżyło pomyślność. W domu robiono płomieniem gromnicy znak krzyża nad drzwiami, na futrynie okiennej lub na belce stropowej. To był taki okopcony ślad. Następnie gromnicę stawiano na stole, a potem gaszono i chowano, ale zawsze musiała być pod ręką w wiadomym miejscu.

Gromnicę wkładano do ręki konającym

Gromnica pełniła funkcję ochronną nie tylko przed udereniem pioruna, ale również przed gradobiciem. Wyjmowano ją w czasie burzy, zapalano i stawiano w oknie razem z obrazem Matki Boskiej bądź świętej Agaty. Czasami z zapaloną świecą najpierw obchodzono całe domostwo, a potem dopiero stawiano w oknie. Cała rodzina się wówczas modliła. Jednak gromnica, którą każdy otrzymuje na chrzcie, pełniła jeszcze jedną ważną rolę – miała pomóc umierającemu w odejściu z tego świata i bezpiecznie przeprowadzić go na „drugą stronę”.

– Wkładano ją w rękę konającemu, ale ktoś z żywych musiał ją trzymać – kontynuuje Andrzej Szalkowski. – To był najważniejszy moment dla ludzkiej duszy, kiedy diabeł toczy o nią największą bitwę z aniołami.

Święto Matki Boskiej Gromnicznej – przysłowia

Z dniem Matki Bożej Gromnicznej związanych jest wiele przysłów ludowych. Ich powstanie wiązało się z obserwacją pogody, gdyż ludzie starali się ją w jakiś sposób przewidzieć, a innych narzędzi poza śledzeniem zjawisk atmosferycznych nie mieli. Ta wiedza była przekazywana z pokolenia na pokolenie. Złą wróżbą było pojawienie się słońca, bo zapowiadało mokry i zimny rok, a zatem nieurodzaj.

„Gdy w Gromnicę z dachów ciecze, zima jeszcze się przewlecze”, „Gdy słońce świeci jasno na Gromnicę, to przyjdą większe mrozy i śnieżyce” czy „Jasna Gromnica – zła orędownica”. To tylko niektóre z przysłów. Ogromną wagę do tego dnia przywiązywali owczarze, którzy zamykali drzwi owczarni, aby żaden promień słońca nie wpadł do środka. Wierzyli, że promienie słoneczne zaszkodzą owcom. Oskar Kolberg przytacza nawet takie przysłowie: „Owczarz w owczarni woli widzieć wilka, jak słońce w dzień Gromnicy, chociażby chwil kilka”. Czy był to przesąd? Nie, długa zima opóźniała wiosenny wypas owiec.

Święto Matki Boskiej Gromnicznej obchodzi się od wielu lat

Święto Matki Boskiej Gromnicznej ma w naszym kraju długą tradycję. Jak Polska długa i szeroka wierzono, że gromnica wystawiona w oknie uchroni domostwo przed uderzeniem pioruna. Towarzyszyła człowiekowi praktycznie od chwili narodzin aż do śmierci. W wielu katolickich rodzinach gromnica, którą dziecko otrzymuje na chrzcie jest przechowywana do pierwszej komunii, a czasami i dłużej.

Przeczytaj również: Rozwój usług rolniczych 2022 – zmiany we wsparciu PROW. Sprawdź!