Rolniczy handel detaliczny. Co można sprzedać z gospodarstwa i gdzie to zgłosić?

Lato to czas sprzedaży prosto z gospodarstwa: owoców, warzyw, jaj, miodu, mleka, soków i pierwszych przetworów. Rolnik nie powinien jednak zaczynać od samego pytania, co może sprzedać. Najpierw trzeba ustalić, jaki to produkt, komu będzie sprzedawany i która inspekcja jest właściwa. Od tego zależy, czy wystarczy rolniczy handel detaliczny, sprzedaż bezpośrednia, dostawy bezpośrednie albo inna forma działalności.

To ważne zwłaszcza przy produktach pochodzenia zwierzęcego i żywności złożonej, czyli takiej, która łączy składniki roślinne i zwierzęce. To nie jest formalność, którą zawsze da się załatwić w dniu sprzedaży. Przy produktach pochodzenia zwierzęcego i żywności złożonej Główny Inspektorat Weterynarii wskazuje, że wniosek do powiatowego lekarza weterynarii trzeba złożyć 30 dni przed planowanym rozpoczęciem działalności.

Czym jest rolniczy handel detaliczny?

Rolniczy handel detaliczny, czyli RHD, to forma sprzedaży żywności przez rolników na małą skalę. Chodzi o produkcję żywności w gospodarstwie i wprowadzanie jej na rynek w krótkich łańcuchach dystrybucji, na uproszczonych zasadach. GIW podaje, że w ramach RHD możliwa jest m.in. obróbka, przetwórstwo i sprzedaż żywności konsumentom końcowym, a także sprzedaż do określonych zakładów handlu detalicznego z przeznaczeniem dla konsumenta końcowego. W praktyce oznacza to, że rolnik może sprzedawać nie tylko surowe produkty z gospodarstwa, ale również część produktów przetworzonych. Musi jednak spełnić warunki dotyczące pochodzenia składników, bezpieczeństwa żywności, oznakowania i rejestracji.

Najpierw produkt, potem forma sprzedaży

Rolnik, który chce sprzedawać żywność z gospodarstwa, powinien najpierw nazwać produkt bardzo konkretnie. Świeże truskawki to inna sytuacja niż dżem truskawkowy. Sok z własnych owoców to nie to samo co ciasto z owocami. Jaja sprzedawane klientowi przy gospodarstwie mogą oznaczać inne obowiązki niż dostawy większej partii do sklepu.

W praktyce liczą się trzy rzeczy: skład produktu, odbiorca i miejsce sprzedaży. Dopiero po ich ustaleniu można rozsądnie ocenić, czy właściwy będzie rolniczy handel detaliczny, sprzedaż bezpośrednia produktów pochodzenia zwierzęcego, dostawy bezpośrednie produktów roślinnych albo działalność marginalna, lokalna i ograniczona.

Co można sprzedawać w ramach RHD?

Rolniczy handel detaliczny pozwala rolnikom sprzedawać żywność wytworzoną w gospodarstwie, także żywność przetworzoną. GIW podaje, że zbywana żywność musi zawierać co najmniej jeden składnik pochodzący w całości z własnej uprawy, hodowli lub chowu. Przy produktach jednoskładnikowych pochodzenia zwierzęcego, takich jak surowe mleko, surowa śmietana, jaja, nieprzetworzone produkty pszczele czy nieprzetworzone ryby, produkt powinien w całości pochodzić z własnej hodowli lub chowu danego podmiotu.

To oznacza, że RHD nie jest prostą odpowiedzią na każde pytanie o sprzedaż z gospodarstwa. Ta forma daje duże możliwości, ale wymaga ustalenia pochodzenia składników, rodzaju żywności, właściwego organu nadzoru, sposobu oznakowania i odbiorcy.

Rolniczy handel detaliczny — co rolnik może sprzedać?

Przed rozpoczęciem sprzedaży z gospodarstwa rolnik nie powinien zaczynać od pytania: „czy mogę sprzedać jajka albo truskawki?”. Najpierw trzeba ustalić, czym dokładnie jest produkt. Świeże truskawki to inna sytuacja niż dżem, sok albo ciasto z dodatkiem jaj i mleka. Jaja, surowe mleko, produkty pszczele czy ryby wymagają sprawdzenia zasad weterynaryjnych, natomiast przy produktach pochodzenia roślinnego właściwa może być Państwowa Inspekcja Sanitarna. Dopiero po tej decyzji rolnik wie, czy wystarczy RHD, czy trzeba rozważyć sprzedaż bezpośrednią albo MLO.

Owoce, warzywa, soki i dżemy. Kiedy właściwy jest sanepid?

Przy produktach pochodzenia roślinnego nadzór nad RHD sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna. GIS wskazuje, że rolniczy handel detaliczny produktów roślinnych może obejmować żywność pochodzącą w całości lub części z własnej uprawy. Mogą to być produkty nieprzetworzone, np. owoce i warzywa, ale też przetworzone, np. dżemy, soki, przetwory owocowo-warzywne i oleje.

To ważne w sezonie, gdy rolnicy sprzedają przy drogach i przy gospodarstwach truskawki, maliny, ogórki, młode ziemniaki, bób, pomidory albo pierwsze przetwory. Świeży owoc, sok i dżem mogą dotyczyć podobnego surowca, ale nie zawsze tych samych obowiązków. Przy żywności pakowanej dochodzi jeszcze znakowanie, a przy przetwarzaniu — wymagania higieniczno-sanitarne.

Jaja, mleko, śmietana, miód i ryby. Tu trzeba uważać na weterynarię

Produkty pochodzenia zwierzęcego wymagają szczególnej ostrożności. GIW wymienia w kontekście RHD m.in. surowe mleko, surową śmietanę, jaja, nieprzetworzone produkty pszczele, nieprzetworzone ryby i żywe ślimaki jako przykłady żywności jednoskładnikowej pochodzenia zwierzęcego. Taka żywność powinna pochodzić w całości z własnej hodowli lub chowu.

Dobrym przykładem są jaja. Rolnik może sprzedawać je w ramach różnych form, dlatego nie wystarczy samo stwierdzenie: „mam kury, więc mogę sprzedawać jaja”. GIW wskazuje, że sprzedaż bezpośrednia produktów pochodzenia zwierzęcego obejmuje m.in. mleko surowe, surową śmietanę, jaja i nieprzetworzone produkty pszczele, a rejestracji takiej działalności dokonuje się u właściwego powiatowego lekarza weterynarii.

Kozie mleko z gospodarstwa może trafić do sprzedaży, ale rolnik powinien najpierw sprawdzić właściwą formę działalności i zgłoszenie do weterynarii.

fot. Piotr Szafraniec

Dżem z truskawek to nie to samo co ciasto z truskawkami

To jeden z najważniejszych przykładów dla sezonowej sprzedaży z gospodarstwa. Truskawki sprzedawane świeże to produkt roślinny. Dżem albo sok z truskawek również mogą mieścić się w ścieżce produktów roślinnych, jeśli spełnione są wymagania dotyczące produkcji, higieny, składu i znakowania.

Ciasto z truskawkami wygląda dla klienta podobnie sezonowo, ale formalnie może być inną kategorią. Jeżeli zawiera jaja, mleko, masło, śmietanę albo inny składnik pochodzenia zwierzęcego, wchodzi temat żywności złożonej. GIW wskazuje, że żywność zawierająca jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty pochodzenia zwierzęcego rejestruje się u powiatowego lekarza weterynarii.

Dlatego rolnik nie powinien pytać tylko o nazwę produktu. Ważniejszy jest skład i sposób sprzedaży.

Jak zarejestrować rolniczy handel detaliczny?

Rejestracja zależy od rodzaju żywności. Jeśli rolnik chce wytwarzać i sprzedawać produkty pochodzenia zwierzęcego albo żywność złożoną, czyli zawierającą jednocześnie składniki pochodzenia zwierzęcego i niezwierzęcego. Rejestracji dokonuje u właściwego powiatowego lekarza weterynarii. Według GIW wniosek należy złożyć 30 dni przed rozpoczęciem planowanej działalności. Przy produktach pochodzenia roślinnego właściwa jest Państwowa Inspekcja Sanitarna. Dlatego rolnik sprzedający np. owoce, warzywa, soki, dżemy albo inne produkty roślinne powinien sprawdzić wymagania w swojej powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Sprzedaż klientowi i dostawa do sklepu to dwie różne sytuacje

W RHD trzeba rozróżnić sprzedaż konsumentowi końcowemu od dostaw do sklepów, restauracji i innych zakładów detalicznych. GIW wskazuje, że sprzedaż konsumentom końcowym w ramach RHD może odbywać się na terytorium całego kraju bez limitów ilościowych. Dostawy do zakładów prowadzących handel detaliczny muszą natomiast mieścić się w określonych limitach, a przy żywności pochodzenia zwierzęcego i złożonej znaczenie ma również obszar prowadzenia dostaw.

GIS podaje podobnie, że w ramach RHD produktów pochodzenia roślinnego można sprzedawać żywność konsumentowi finalnemu oraz do zakładów prowadzących handel detaliczny, takich jak sklepy i restauracje, ale z zachowaniem zasad dotyczących lokalizacji tych zakładów.

To oznacza, że sprzedaż kilku słoików dżemu klientowi przy gospodarstwie i regularne dostawy do sklepu nie są tą samą sytuacją organizacyjną.

Limit 100 tys. zł nie działa sam z siebie

Rolniczy handel detaliczny jest atrakcyjny także ze względu na preferencję podatkową. GIW wskazuje, że kwota przychodów zwolniona z podatku dochodowego wynosi 100 tys. zł.

Nie oznacza to jednak, że każda sprzedaż z gospodarstwa automatycznie mieści się w zwolnieniu. CDR w publikacji o podatkach w gospodarstwie rolnym wskazuje, że zwolnienie dotyczy przychodów ze sprzedaży przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych do kwoty 100 tys. zł rocznie, przy spełnieniu warunków. Wśród nich wymieniono m.in. udział co najmniej 50% produktów z własnej uprawy, hodowli lub chowu w danym produkcie, z wyłączeniem wody, oraz prowadzenie ewidencji sprzedaży.

To ważna różnica. Warunek dotyczący samego RHD i warunek dotyczący preferencji podatkowej nie powinny być wrzucane do jednego worka.

Miejsce sprzedaży musi być oznakowane

Rolnik powinien przygotować nie tylko produkt, ale też miejsce sprzedaży. GIS wskazuje, że w każdym miejscu zbywania żywności w ramach RHD trzeba umieścić w sposób czytelny i widoczny dla konsumenta napis „rolniczy handel detaliczny”, dane podmiotu prowadzącego RHD oraz adres miejsca prowadzenia produkcji żywności.

GIW dodaje, że przy żywności pochodzenia zwierzęcego i żywności złożonej w oznakowaniu miejsca sprzedaży powinien znaleźć się także weterynaryjny numer identyfikacyjny.

To prosty element, ale łatwy do przeoczenia. Stoisko, skrzynki, lodówka, etykiety i tabliczka muszą razem tworzyć sprzedaż, która jest zrozumiała dla klienta i zgodna z wymaganiami.

RHD, sprzedaż bezpośrednia czy MLO?

RHD nie zawsze będzie jedyną właściwą formą. Przy produktach pochodzenia zwierzęcego może pojawić się sprzedaż bezpośrednia. GIW wskazuje, że obejmuje ona m.in. mleko surowe, jaja, surową śmietanę i nieprzetworzone produkty pszczele, a sprzedaż może odbywać się m.in. konsumentowi końcowemu, na terenie gospodarstwa, na targowiskach oraz do zakładów detalicznych bezpośrednio zaopatrujących konsumenta końcowego.

Przy bardziej rozwiniętej produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego może pojawić się też działalność marginalna, lokalna i ograniczona. GIW opisuje MLO jako działalność na małą skalę i lokalny rynek, obejmującą m.in. produkty mleczne, rybołówstwa, mięsne, jajeczne z gotowanych jaj oraz gotowe posiłki z produktów pochodzenia zwierzęcego. Rejestracja MLO również odbywa się u powiatowego lekarza weterynarii, a wniosek składa się 30 dni przed rozpoczęciem planowanej działalności.

Najbezpieczniej jest więc nie zaczynać od skrótu „RHD”, tylko od opisu realnej sprzedaży: jaki produkt, jaki skład, jaki odbiorca, jaka skala i jakie miejsce sprzedaży.

Najczęstszy błąd rolnika

Najczęstszy błąd polega na tym, że rolnik wybiera formę sprzedaży po samej nazwie produktu. Jaja, truskawki, mleko albo miód brzmią prosto, ale przepisy patrzą szerzej. Liczy się pochodzenie składników, stopień przetworzenia, odbiorca, miejsce sprzedaży i właściwy organ nadzoru.

Świeża truskawka, dżem truskawkowy i ciasto z truskawkami nie są tą samą sytuacją. Surowe mleko, jogurt z owocami i deser mleczny również mogą prowadzić do różnych obowiązków. Podobnie sprzedaż klientowi przy gospodarstwie i dostawa do sklepu mogą wymagać innego przygotowania dokumentów.

Co rolnik może sprawdzić przed wystawieniem towaru?

Rolniczy handel detaliczny — krótka odpowiedź

Rolniczy handel detaliczny pozwala rolnikowi sprzedawać żywność z gospodarstwa, ale zasady zależą od produktu, składu i odbiorcy. Produkty roślinne podlegają nadzorowi sanepidu, a produkty pochodzenia zwierzęcego oraz żywność złożona — powiatowego lekarza weterynarii. Przy tych ostatnich wniosek rejestracyjny trzeba złożyć 30 dni przed rozpoczęciem planowanej działalności.

Przeczytaj też: Sprzedaż warzyw w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego

Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!

Newsletter

Bądź na bieżąco z informacjami z rynku rolnego

Zapisz się