Święto Konstytucji 3 maja. Co konstytucja dała wsi?

3 maja 2023, Rafał Hetman

fot. Adobe Stock

Święto Konstytucji 3 maja obchodzimy na pamiątkę uchwalenia pierwszej w Europie pisanej konstytucji w 1791 r. W całej Polsce 3 maja odbywają się uroczystości państwowe oraz inne imprezy przypominające o tym wydarzeniu. Warto pamiętać, że Konstytucja 3 Maja dotyczyła również ludności wiejskiej. Co dała ówczesnym chłopom? Wyjaśniamy poniżej.

Po pierwsze, warto podkreślić, że konstytucja 3 maja ma dzisiaj przede wszystkim symboliczne znaczenie. Jednak nie należy zapominać, że właśnie w Polsce, pierwszym państwie w Europie uchwalono taką demokratyczną ustawę zasadniczą.

Spis treści

Reklama

Od 1791 r. chłopi integralną część narodu

Konstytucja 3 Maja była odpowiedzią na potrzebę zmian w funkcjonowaniu państwa i dawała nadzieję na reformy. Wprowadzała monteskiuszowski trójpodział władzy, ograniczała liberum veto i umożliwiała sprawne działanie sejmu. Przepisy konstytucji zwiększyły wpływ mieszczan na ustawodawstwo i uznawały chłopów za integralną część narodu. Chociaż rosyjska interwencja militarna w 1792 r. udaremniła reformy, konstytucja 3 Maja stała się symbolem wielkich dokonań politycznych i dziedzictwem dla przyszłych pokoleń Polaków.

Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja została uznana za święto państwowe w 1919 r., a po II wojnie światowej obchodzono je do 1946 r. Święto Narodowe Trzeciego Maja przywrócono ponownie już w wolnej Polsce ustawą z 6 kwietnia 1990 r.

Co konstytucja dawała chłopom?

Konstytucja 3 Maja, choć uwzględniała ludność wiejską w swojej treści, nie wprowadziła znaczących zmian w sytuacji chłopów. W dokumencie chłopi zostali ujęci dwukrotnie — w Artykule IV dotyczącym chłopów włościan oraz Artykule XI mówiącym o sile zbrojnej narodowej. Chłopom umożliwiono zawieranie z właścicielami dóbr umów, których miały przestrzegać obie strony. W przypadku sporów chłopi mogli odwołać się do sądu.

Jednakże Konstytucja nie zniosła poddaństwa i pańszczyzny. Należy pamiętać, że sprawa chłopska była trudna ze względu na interesy szlachty i możnych, którzy byli właścicielami dóbr. Chłopów uznano za pełnoprawnych obywateli, zobowiązanych do obrony państwa w razie zagrożenia.

Wprowadzenie reform proponowanych przez Konstytucję 3 Maja wstrzymano z powodu przegranej w wojnie z Rosją w 1792 r. oraz II rozbioru Polski w 1793 r. Uniwersał połaniecki z 1794 r. przewidywał polepszenie sytuacji chłopów, lecz jego realizację uniemożliwił III rozbiór Polski w 1795 r. Ostatecznie likwidacja poddaństwa, pańszczyzny oraz uwłaszczenie chłopów nastąpiły dopiero w okresie zaborów.