Konstytucja 3 Maja: jak stawaliśmy się Polakami

Konstytucja 3 Maja wywróciła do góry nogami ówczesne pojęcie narodu. Do tej pory za Polaków uważano „naród szlachecki”. Dopiero w nowej Konstytucji za części narodu uznani zostali chłopi i mieszczanie.

To historia nas wszystkich, bo olbrzymia większość współczesnych Polaków w rzeczywistości jest potomkami chłopów. Co jeszcze zmieniło się dla mieszkańców wsi w wyniku uchwalenia Konstytucji 3 Maja?

Prawo ma być dla każdego

Konstytucja 3 Maja fragment rękopisu

fot. Wikipedia

Fragment rękopisu Konstytucji 3 Maja

Jednym z najważniejszych zapisów Konstytucji 3 Maja, było przyjęcie „ludu rolniczego” pod opiekę prawa krajowego. Od tej pory to sądy krajowe miały wydawać wyroki, a nie sądy szlacheckie. Prawo miało być dla wszystkich. Kończyła się epoka, w której szlachcic decydował o losie chłopa, a ten drugi pozbawiony był szans na uczciwe rozstrzygnięcie w sądzie.

Konstytucja nakazywała także dotrzymywania przez obie strony umów, zawieranych między szlachcicem a chłopem.

Chłopom należy się wolność osobista

Konstytucja 3 Maja kruszyła też (choć jeszcze nie frontalnie) funkcjonującą od niemal 300 lat zasadę przywiązania chłopa do ziemi. W dawnym szlacheckim państwie, chłop nie mógł własnowolnie opuścić wsi (tylko jeden członek rodziny chłopskiej w pokoleniu mógł legalnie opuścić wieś) i przenieść się np. do miasta, lub w inną część kraju. Pierwszy wyłom w tej zasadzie, zapowiadający kierunek dalszych reform, pojawił się właśnie w treści Konstytucji.

Chełmoński Modlitwa przed bitwą

fot. Wikipedia

Józef Chełmoński – „Modlitwa przed bitwą”. W 1794 roku kosynierzy walczyli ramię w ramię ze szlacheckim wojskiem

W 1791 roku wolność osobistą otrzymali bowiem wszyscy chłopi przyjeżdżający do kraju. Ta „furtka prawna” pozwalała działać najbardziej zdecydowanym. W praktyce – należało opuścić choćby na krótko Rzeczpospolitą (np. uciec) i wrócić jako wolny człowiek, mogący osiedlić się gdziekolwiek.

3 lata później, 7 maja 1794 roku doprowadzono już temat do końca. – Ostateczne zniesienie przywiązania chłopa do ziemi przynosił Uniwersał Połaniecki, powstańczy dokument podpisany przez Tadeusza Kościuszkę.

Szlachta za Konstytucją

14 lutego 1792 roku w całej Rzeczypospolitej odbyły się sejmiki w sprawie nowej Konstytucji – odpowiednik dzisiejszego referendum, w którym głosował cały stan szlachecki. Jak podaje prof. Zofia Zielińska w rozmowie z PAPprawie wszystkie sejmiki, za wyjątkiem wołyńskiego, przyjęły nową Konstytucję. Reforma państwa miała – wbrew obcej propagandzie – szerokie poparcie.

Konstytucja 3 Maja – bilans

Konstytucja 3 Maja przetrwała jako obowiązujący akt prawny, tylko 14 miesięcy. Przegraliśmy wojnę z Rosją w jej obronie. Wśród wielu gorzkich refleksji na ten temat znalazła się i taka, że nie zniesiono w niej pańszczyzny – zrobili to dopiero zaborcy (kilkadziesiąt lat później). To wszystko prawda. Czy bez zwycięstwa, jest co świętować?

Chyba tak. Przełom w myśleniu – o nas samych, o państwie, o wspólnocie narodowej – to duża rzecz.

Zobacz również: Konstytucja 3 Maja w bibliotece internetowej polskiego Sejmu

Ilu rolników ma 100 ha lub więcej?

Rośnie liczba dużych gospodarstw. Razem mają już więcej ziemi, niż wynosi powierzchnia województwa wielkopolskiego.

10 maja 2019

Ciekawostki rolnicze w 100 sekund. Dla kogo nowe dopłaty?

Jakie zabiegi zyskały dofinansowanie? Które zwierzęta gospodarskie uwielbiają muzykę? Bądź na bieżąco!

Święty z pługiem – dziś św. Izydora Oracza, patrona rolników

15 maja to wyjątkowy dzień dla rolników i rolniczek – można liczyć na wsparcie kogoś niecodziennego.

15 maja 2019