Nawozy RENURE – czy odmienią oblicze europejskiego rolnictwa?

Nawozy RENURE mają stanowić zrównoważone połączenie między gospodarką obornikiem a zastąpieniem nawozów mineralnych. Czy mogą się one stać rozwiązaniem problemów, jakie spowodowało niewłaściwe i nadmierne stosowanie syntetycznych nawozów azotowych? Czym się charakteryzują? Jakie korzyści może przynieść ich stosowanie?

Nawozy RENURE (REcovered Nitrogen from manURE) to innowacyjne nawozy pochodzące z przetworzonych nawozów naturalnych pochodzenia zwierzęcego. W produktach tych azot i inne składniki odżywcze są odzyskiwane i przekształcane w formy łatwiej przyswajalne przez rośliny. Są one także odpowiedzią na intensyfikację produkcji zwierzęcej w Unii Europejskiej. Wzrost pogłowia zwierząt gospodarskich skutkuje nadmiarem produkcji obornika i gnojowicy, które trudno zagospodarować w bezpieczny sposób. Powoduje to, że nadwyżki produkcji należy transportować na duże odległości do miejsc, gdzie brakuje składników odżywczych. W przypadku surowego obornika czy gnojowicy generuje to także bardzo duże koszty logistyki oraz przyczynia się do wzrostu emisji CO2 z transportu.

Czym są nawozy RENURE?

Nawozy RENURE (z ang. REcovered Nitrogen from manURE – „odzyskany azot z obornika”) to nowy rodzaj nawozów azotowych. Nazwą tą objęto:

„każdą substancję zawierającą azot w pełni lub częściowo uzyskany z nawozu zwierzęcego w procesie jego przetwarzania, który może być stosowany w obszarach, na których występuje zanieczyszczenie wód azotem, zgodnie z przepisami identycznymi z przepisami stosowanymi do nawozów zawierających azot nawozów chemicznych określonych w dyrektywie azotanowej (91/676/EWG)”

Azot w nich jest w pełni lub częściowo odzyskiwany z przetworzonych nawozów naturalnych, takich jak obornik czy gnojowica. W dotychczasowej praktyce gnojowicę rozlewano zazwyczaj na polach i innych użytkach rolnych. Z kolei obornik aplikowano w formie świeżej. Ewentualnie poddawano go mieszaniu, suszeniu i granulacji w celu przechowywania dla ułatwienia transportu i dystrybucji. Tymczasem wytwarzanie nawozów RENURE ma na celu odzyskiwanie azotu w celu uzupełnienia lub wręcz zastąpienia obecnie stosowanych syntetycznych nawozów mineralnych. Zmiany dotyczące tej grupy produktów związane są z postępem naukowym i technicznym w dziedzinie przetwarzania nawozów naturalnych. Dzięki temu na nas rynek mogłyby trafić produkty nawozowe oparte na przetworzonych nawozach naturalnych, które mogą zastąpić nawozy mineralne.

RENURE mogą zmniejszyć zależność UE od importowanych nawozów

Kolejnym ważnym punktem w powszechnym wdrożeniu nawozów RENURE jest zmniejszenie zależności UE od importowanych nawozów chemicznych (m.in. z Rosji czy krajów Zatoki Perskiej). Przetwarzanie odzwierzęcych nawozów naturalnych ma poprawić recykling składników odżywczych w gospodarce rolnej. Będzie jednym z ważnych punktów w realizacji celów gospodarki o obiegu zamkniętym w rolnictwie.

Przetwarzanie ma pozwolić na zwiększenie zawartości nieorganicznych form azotu w otrzymywanym produkcie do 90% w przeliczeniu na azot nieorganiczny lub osiągnięcie stosunku węgla do azotu na poziomie mniejszym lub równym 3.

Stosowanie nawozów RENURE – jakie korzyści przyniesie?

Nawozy RENURE pozwolą na lepsze wykorzystanie azotu przez rośliny, a także ograniczą straty na skutek przemian gazowych czy wymywania. Nowe przepisy Unii Europejskiej, które przyjęto w lutym 2026 r. w ramach nowelizacji dyrektywy azotanowej 91/676/EWG wprowadzają dużą innowację nawozową. Zezwalają one m.in. na stosowanie nawozów RENURE na terenach objętych dyrektywą azotanową w ilości, która pozwoli na dostarczenie 250 kg N/ha/rok. To o 80 kg więcej niż w przypadku standardowego limitu 170 kg N/ha/rok, który obowiązuje m.in. w przypadku nawożenia obornikiem lub innymi nawozami naturalnymi. Jednakże w zaleceniach umieszczono przepisy dotyczące odpowiednich technik stosowania, które ograniczą straty składników mineralnych. Ponadto zaleca się zachowanie dużej ostrożności na terenach objętych ochroną w ramach Natura 2000 i ich otoczeniu. Należy być ostrożnym także w pobliżu ujęć wody.

Nawozy RENURE – jak powstają

Nawozy RENURE produkuje się przy użyciu zaawansowanych technik przetwarzania surowców. Są to np. zakwaszanie w połączeniu z procesami obróbki mechanicznej. Obecne techniki opierają się na ekstrakcji NH3 ze zgazowania obornika poprzez stripping/scrubbing. W przyszłości potencjał oferuje również technika filtracji membranowej. Techniki te, ze względów ekonomicznych, mogą być stosowane w indywidualnych, rodzinnych gospodarstwach hodowlanych, liczących od 100 do 120 krów mlecznych.

Dzięki odpowiednio dopracowanym procesom osiąga się stabilizację azotu, zmniejsza ryzyko wymywania, emisji amoniaku i zanieczyszczenia wody w porównaniu ze świeżym obornikiem. Ponadto proces wytwarzania nawozów ma zagwarantować ich wysoką, porównywalną do nawozów mineralnych, trwałość oraz stałą jakość. Dużą ich zaletą jest to, że są wolne od patogenów i antybiotyków.

Produkcja nawozów RENURE opiera się na przetwarzaniu obornika i innych nawozów naturalnych pochodzenia zwierzęcego w celu odzysku azotu dla roślin

fot. agrofoto.pl/Leszy

Praktyczne zastosowanie technik odzyskiwania azotu

Obecnie tę kategorię nawozów wytwarza się np. w Niderlandach. W tym kraju bardzo duża produkcja zwierzęca skutkowała nadmiernym jej skutkiem na środowisko i problemami tamtejszych rolników z tym związanych. Dobrym przykładem z tamtejszego rynku jest to, że technologie RENURE można z powodzeniem połączyć z wytwarzaniem biometanu z obornika produkowanego w gospodarstwach. Poferment jest rozdzielany na część gęstą i rzadką. Ta pierwsza może służyć za ściółkę dla zwierząt lub jako dodatek materii organicznej do podłoży uprawowych. Jest ona bogata w fosfor i węgiel organiczny.

Tymczasem część rzadka jest stymulowana w reaktorze do produkcji NH3, wypłukiwanego z powietrza odciągowego (stripping/scrubbing) kwasem siarkowym lub azotowym. W czasie tego procesu powstają sole takie jak NH₄SO₄ lub NH₄NO₃ jako produkt końcowy. Nadają się one do stosowania na użytkach zielonych, gruntach ornych i uprawach warzywnych na wolnym powietrzu. Można je stosować jako nawóz płynny.

Oprócz tego powstaje frakcja pofermentacyjna o niskiej zawartości N i P oraz wysokiej zawartości K. Jest to cenny nawóz dla upraw lubiących potas, takich jak użytki zielone, ziemniaki, marchew, buraki cukrowe.

Uzyskane w gospodarstwie produkty w fazie płynnej można łatwo aplikować za pomocą np. beczkowozu zaopatrzonego w system aplikujący ciecz na powierzchnię gleby lub tuż pod nią.

Dalsze drogi rozwoju

Obecnie wykonuje się wiele prac mających na celu optymalizację technologii. Na przykład w jednym z doświadczeń wykorzystano roztwór kwasu cytrynowego do wiązania jonów amonowych z pofermentu wzbogaconego obornikiem. Ponadto porównano go do roztworu kwasu siarkowego jako absorbera jonów amonowych. Wydajność wychwytywania amoniaku przez kwas cytrynowy była nieznacznie niższa w porównaniu do kwasu siarkowego. Z drugiej strony powstały produkt – cytrynian amonu charakteryzował się wolniejszym uwalnianiem azotu w porównaniu do siarczanu amonu oraz w porównaniu do saletry wapniowo-amonowej.

Czy nawozy RENURE zagrożą nawozom mineralnym?

W nowoczesnym rolnictwie konwencjonalnym gdzie podstawę stanowi stosowanie nawozów mineralnych, nawozy RENURE mogą być cennym dodatkiem w zarządzaniu składnikami pokarmowymi. Nawozy mineralne nadal pozostaną niezastąpione tam, gdzie ważne są szybka dostępność czy precyzyjne balansowanie składników mineralnych. Natomiast RENURE z zewnętrznych źródeł mogą uzupełnić nawożenie organiczne w tych gospodarstwach, które same produkują nawozy naturalne w niewystarczających ilościach.

Nawozy RENURE – czy środowisko na nich skorzysta?

Zastosowanie nawozów z przetworzonego obornika pozwala na lepsze wykorzystanie azotu przez rośliny niż w przypadku świeżego obornika. Inne korzyści to mniejsze straty gazowe i ograniczenie obszarów o wysokim zanieczyszczeniu azotanami. W efekcie rozwiązanie to jest odpowiednie dla obszarów podatnych na erozję lub narażonych na azotany pochodzenia rolniczego. Przykładem takich terenów są np. niektóre części województwa łódzkiego.

Inną zaletą jest mniejszy ślad węglowy dzięki ograniczeniu zużycia nawozów syntetycznych. Produkcja nawozów azotowych uwalnia 8500 kg ekwiwalentu CO2 na tonę aktywnego azotu, czego można uniknąć. Warto także uwzględnić korzyści, jakie daje połączenie z własną produkcją energii w gospodarstwie za pomocą instalacji biogazowej. W tym przypadku gnojowica jest najpierw fermentowana w celu produkcji metanu. Stanowi on bazę do własnej produkcji zielonej energii elektrycznej i ciepła.

Kiedy nawozy RENURE w Polsce?

Jako członek UE, Polska może wdrożyć RENURE poprzez krajowe programy działania w ramach dyrektywy azotanowej. Projekty pilotażowe (np. holenderska grupa operacyjna RENURE) wskazują na potencjał dla regionów o intensywnej hodowli. Produkty te wspierają mikrobiologię gleby i integrację nawozów pochodzenia biologicznych w płodozmianie.

Jednakże warto pamiętać o tym, że wdrożenie nowych przepisów zależy wyłącznie od krajów członkowskich UE. Wynika to z faktu, że nawozy RENURE będzie można stosować tam, gdzie zostaną one dopuszczone do stosowania. Nastąpić to może dopiero po wdrożeniu zmian do krajowej legislacji.

RENURE będzie rozwiązaniem paradoksalnej sytuacji. Z jednej strony występuje nadwyżka składników odżywczych pochodzenia zwierzęcego, a z drugiej strony dodatkowe składniki odżywcze dostarcza się w postaci nawozów sztucznych. Nawóz RENURE stanowi oczywiste rozwiązanie tego problemu i oznacza, że obornik jest lepiej wykorzystywany w systemie obiegu zamkniętego, nie jest transportowany poza gospodarstwo, a rolnicy są mniej uzależnieni od importu nawozów i wahań cen.

Reasumując, nawozy RENURE mają stanowić zrównoważone połączenie między gospodarką obornikiem a zastąpieniem nawozów mineralnych. Ponadto zatwierdzenie przez UE umożliwia ich stosowanie w ilości przekraczającej limity dopuszczone przez dyrektywę azotanową. A to jest idealnym rozwiązaniem dla rolników. Ponadto pozwoli ono na zwiększenie autonomii gospodarstw.

Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!

Newsletter

Bądź na bieżąco z informacjami z rynku rolnego

Zapisz się