Porowatość gleby. Co to jest i jaki ma wpływ na uprawy?

15 listopada 2021, dr inż. Piotr Chohura

fot. Anita Łukawska

Porowatość gleby. Co to takiego? Gleba jest ożywionym układem fazowym. Składa się z fazy stałej (minerały glebowe, substancja organiczna), gazowej (powietrze glebowe) i ciekłej – woda glebowa. Dodatkowo uwidaczniają się w niej organizmy żywe. Rozwój korzeni i życia w glebie jest możliwy z uwagi na występowanie w niej wody i powietrza. Te z kolei mogą się rozwijać dzięki temu, że gleby są utworami porowatymi.

Porowatość gleby to nic innego jak wolne przestrzenie będące jej integralną częścią, nazywane właśnie porami. To one właśnie mogą być wypełnione wodą lub powietrzem. Porowatość gleby wyraża się w procentach objętościowych (v/v) jako stosunek objętości wolnych przestrzeni do całkowitej objętości. Wpływ na tę cechę ma przede wszystkim struktura gleby a w mniejszym stopniu – jej uziarnienie, czyli skład granulometryczny.

Spis treści

Reklama

Porowatość gleby. Podział por glebowych

Pory glebowe pod względem średnicy dzielimy na:

makropory – śr. > 8,5 µm,
mezopory – śr. 0,2-8,5 µm,
mikropory – śr. < 0,2 µm.

Przeciętnie spotykane wartości porowatości dla poszczególnych typów gleb są następujące:

35–45% gleby piaszczyste,
40–50% gleby gliniaste i lessy,
50–60% gleby ilaste i wysoko próchniczne,
80–90% gleby torfowe i podłoża ogrodnicze.

Na co wpływa porowatość gleby?

Generalnie, im większa porowatość gleby, tym lepsze są warunki do rozwoju korzenia pod warunkiem, że mamy wystarczająco dużo

Im większa porowatość gleb tym lepsze warunki do rozwoju silnych korzeni

mezoporów, które mogą być wypełnione wodą lub powietrzem. Przykładowo w glebach gliniastych i ilastych o zniszczonej strukturze będą dominowały mikropory. Pomimo wysokiej porowatości ogólnej takie gleby mogą być trudne do uprawy. Niemniej jednak z drugiej strony z powodu deficytu powietrza nie zapewniają dobrych warunków dla rozwoju korzeni. Stąd też bardzo ważne jest, aby dbać nie tylko o porowatość ogólną, ale również o właściwą strukturę, która odpowiada za prawidłowe napowietrzenie gleby.

Po obfitych opadach przy pełnej pojemności wodnej gleby powietrze występuje w porach o średnicy powyżej 30 µm. Mniejsze są wypełnione wodą. Jeżeli pole nie jest zdrenowane lub występuje podeszwa płużna albo inna warstwa nieprzepuszczalna, to dochodzi do zalania gleby. Niestety, w ostatnich latach zachodzi coraz więcej sytuacji w których pojawiają się nieregularne opady deszczu z epizodami o dużej intensywności i długotrwałości. Prowadzi to przede wszystkim do okresowego podtapiania niektórych pól lub ich części. To bardzo niekorzystne, ponieważ większość gatunków roślin sadowniczych wykazuje wysoką wrażliwość na zalewanie systemu korzeniowego. Jeżeli gleba jest niestrukturalna i ma słabe wrażliwości drenażowe spowodowane zbyt małą porowatością następuje też okresowe podtapianie i podduszenie korzeni. Dodatkowo w takiej nadmiernie wilgotnej glebie drzewa tracą stabilność, zwłaszcza te na podkładkach karłowych i dochodzi czasami do ich przewracania.

Wpływ wody i powietrza

Pojemność wodna i powietrzna gleby są w stanie dynamicznej równowagi. Po obfitych opadach fakt ten ulega przeobrażeniu. Zmniejsza się pojemność powietrzna kosztem wody. Jeśli przesiąknie/odparuje/zostanie pobrana przez rośliny to jej miejsce zajmie właśnie powietrze. Dużym problemem na glebach zwięzłych jest zaskorupianie się ich po obfitych opadach lub deszczowaniu. Krople wody spadając na powierzchnię gleby powodują jej ubijanie, rozpad agregatów glebowych a po przeschnięciu zaskorupianie. Przy wysokiej temperaturze gleba szybko przesycha wytwarzając na powierzchni zbitą warstwę, która nie przepuszcza powietrza i utrudnia a czasami uniemożliwia wschody. Problem ten ma mniejsze znaczenie w istniejących sadach, ale w młodych może być istotny.