Zapalenie płuc u cieląt: największe ryzyko jesienią!

Zapalenie płuc u cieląt: największe ryzyko jesienią!

Choroby dróg oddechowych u cieląt są jednymi z najpoważniejszych zagrożeń dla życia zwierząt. Jakie są objawy?

W stadach wielkotowarowych bydła choroby układu oddechowego stanowią główną przyczynę upadków cieląt. Czynników odpowiedzialnych za ich powstawanie jest wiele, co często decyduje o wydłużeniu okresu leczenia oraz o niskiej jego skuteczności. Chociaż ryzyko zachorowania np. na zapalenie płuc jest możliwe w okresie całego roku, to jednak obserwuje się sezonowość występowania chorób układu oddechowego, z nasileniem objawów z początkiem jesieni.

Zapalenie płuc: przyczyna i powstawanie

Zapalenie płuc nazywane jest chorobą wieloczynnikową. U cieląt i u bydła dorosłego za jego powstawanie są odpowiedzialne bakterie, wirusy i pasożyty, które wykazują wysokie powinowactwo do układu oddechowego, w tym do płuc. Wśród bakterii obserwuje się wzrost zachorowania z tytułu Mannheimia haemolytica, Histophilus somni, Pasteurella multocida, Mycoplasma spp. (M. dispar, M. bovis, M. bovirhinus) oraz Salmonella sp. W przypadku wirusów najczęściej z płuc cieląt izoluje się BHV-1 (herpeswirus bydlęcy typu 1), BRSV (wirus syncytialny układu oddechowego), PI-3 (wirus parainfluenzy typu III) oraz BVDV (wirus wirusowej biegunki bydła).

Cielę z objawami zapalenia płuc: gorączka, osowiałość oraz wypływ surowiczo-śluzowy z nosa (fot. www.calfpneumonia.co.uk)

Z kolei do grupy czynników ryzyka z rodziny pasożytów zaliczamy: Dictyocaulus viviparus, Ascaris lumbricoides. Dane literaturowe podają, że największą przyczynę upadków młodych cieląt w Stanach Zjednoczonych powoduje Mannheimia haemolytica, która jest fizjologicznym składnikiem flory bakteryjnej górnych dróg oddechowych. Co istotne, bakteria ta występuje 2-krotnie częściej u cieląt, które są narażone na działanie stresu podczas transportu. Zdaniem ekspertów w takich warunkach M. haemolytica przechodzi konwersje do formy bardziej zjadliwej oraz przyczynia się do szybszego upośledzenia zdolności obronnych organizmu. W Polsce natomiast podstawową przyczyną enzootycznego zapalenia płuc u cieląt są zazwyczaj wirusy: PI-3 i BHV-1 oraz bakterie Pasteurella sp. i Salmonella sp.

Jakie inne czynniki?

Oprócz patogenów, istotnymi czynnikami predysponującymi do powstawania chorób układu oddechowego u cieląt są błędy żywieniowe i przedłużająca się akcja porodowa. W pierwszym przypadku do rozwoju choroby dochodzi w wyniku nieprawidłowego podania preparatu mlekozastępczego lub mleka (np. za pomocą sondy). W takich warunkach postać płynna pokarmu dostaje się do tchawicy. Trudność w oczyszczeniu dróg oddechowych prowadzi do septycznego zapalenia oskrzeli, a w przypadku bagatelizowania objawów do zachłystowego zapalenia płuc.

Należy pamiętać, że do tego typu zapalenia może dojść również na skutek uszkodzenia gardła przez rurki żołądkowe lub dozowniki przełykowe, co powoduje zaburzenie lub neurologiczne nieprawidłowości połykania.

Druga sytuacja ma charakter zdarzenia losowego. Często na skutek komplikacji porodowych (brak skurczów mięśni gładkich, nieprawidłowe ułożenie cielęcia) i nieumiejętnej interwencji ze strony hodowcy znaczna ilość wód płodowych dostaje się do płuc cieląt. Konsekwencją tego jest stan zapalny dolnych dróg oddechowych, a niekiedy upadki.

3-zapalenie-pluc

Jakie czynniki odpowiadają za zapalenie płuc u cieląt?

Jakie cielęta są najbardziej narażone?

Chociaż zapalenie płuc może dotyczyć bydła w każdym wieku, warto pamiętać, że w grupie największego ryzyka znajdują się cielęta powyżej 30 dnia życia. Z fizjologicznego punktu widzenia w tym czasie występuje tzw. „dołek immunologiczny”. Oznacza to, że cielę przestaje korzystać z przeciwciał pobranych wraz z siarą po urodzeniu, a własny mechanizm immunologiczny nie jest jeszcze na tyle sprawny, aby ochronić organizm przed atakiem patogenów.

Z tego właśnie względu nie poleca się przemieszczania cieląt do budynków, w których panują „inne” i „nowe” warunki środowiskowe. Może to bowiem prowadzić do wzrostu częstotliwości występowania chorób. Co istotne, choroby układu oddechowego mogą być notowane już u osesków pomiędzy 10 a 14 dniem życia. Dla hodowcy i lekarza weterynarii jest to informacja, że na skutek nieprawidłowego odpojenia siarą w pierwszej dobie życia doszło do powstawania niedoboru transferu odporności biernej.

Cielęta należy utrzymywać w pomieszczeniach przestronnych, czystych i pozbawionych przeciągów (Fot. Edyta Wojtas)

Wśród objawów obserwuje się głównie:

  • stan gorączkowy,
  • osowiałość,
  • przyspieszenie oddechów,
  • duszność,
  • utratę apetytu,
  • kaszel,
  • wypływ surowiczo-śluzowy z nosa,
  • a w przypadkach zaawansowania choroby także szmery oddechowe – płucne i oskrzelowe; 

Najwięcej przypadków jesienią

Patogeny wywołujące syndrom oddechowy charakteryzują się wysoką aktywnością w niskich temperaturach oraz w warunkach wzrostu wilgotności powietrza. Stwierdzenie to uzasadnia teorię wskazującą na wyższy odsetek cieląt cierpiących na zapalenie płuc w okresie jesieni. Warto zwrócić uwagę na fakt, że do czynników sprzyjających rozwojowi choroby należą również przeciągi. Prowadzą one do wychłodzenia, a w konsekwencji do osłabienia systemu immunologicznego organizmu. W tym przypadku szczególną opieką należy otoczyć oseski znajdujące się w okresie pojenia siarą.

Co ważne, w wielu gospodarstwach wielkotowarowych funkcjonuje zimny wychów. Zgodnie z jego założeniami, cielęta bezpośrednio po urodzeniu (często przed podaniem pierwszej porcji siary) trafiają do tzw. domków, które znajdują się na zewnątrz obory. Z fizjologicznego punktu widzenia temperatura krytyczna, w której potrzebna jest dodatkowa porcja energii do produkcji ciepła, u cieląt do 2 tygodnia życia mieści się w przedziale 10–15°C.

Wraz z wiekiem przedział ten ulega obniżeniu do 6–10°C, co wskazuje na stabilizację systemu termoregulacji dopiero po tym okresie. Należy zatem wnioskować, że zbyt szybkie umieszczanie cieląt w budkach w okresie niskich temperatur może doprowadzić nie tylko do obniżenia przyrostów dobowych masy ciała, ale również do wzrostu podatności na infekcje.

4-zapalenie-objawy

Powody chorób

Ważnym czynnikiem staje się podłoże. Jakość materiału ściółkowego ma zasadnicze znaczenie w przypadku strat ciepła. Nie tylko badania naukowe, ale i praktyka wykazała, że ściółka jest najlepszym materiałem o właściwościach izolacyjnych. Trzeba jednak pamiętać, że szybko chłonie wilgoć, co przy braku wentylacji może powodować emisję dwutlenku węgla, amoniaku i siarkowodoru.

Wysokie stężenie gazów jest szczególnie niebezpieczne. Prowadzi głównie do uszkodzenia błony śluzowej układu oddechowego, a w konsekwencji zwiększa jej podatność na wnikanie bakterii i wirusów. Możemy to obserwować zarówno w przypadku utrzymania cieląt w budkach, jak i wewnątrz budynku inwentarskiego. Racjonalnym rozwiązaniem tego problemu jest regularne dbanie o czystość wybiegów oraz uzupełnianie świeżej porcji ściółki.

Istotnym kryterium powstawania chorób, w tym zapalenia płuc, w okresie jesieni jest brak dostatecznego nasłonecznienia. Jak wiadomo, promienie słoneczne przyczyniają się do produkcji witaminy D3, która odpowiada głównie za regulację poziomu wapnia w organizmie. Stąd też panuje przekonanie, że właściwy jej poziom przeciwdziała krzywicy i osteoporozie. Warto jednak pamiętać, że witamina D jest ważnym składnikiem odpowiedzi immunologicznej. Decyduje bowiem o aktywacji limfocytów T w momencie, gdy dochodzi do ataku ze strony patogenów.

Prawidłowy odchów to zdrowe cielęta i większy zysk (Fot. Edyta Wojtas)

Po pierwsze zapobiegać!

Niezwykle istotnym krokiem profilaktyki chorób, w tym układu oddechowego jest odpojenie cieląt siarą bardzo dobrej jakości. Dotyczy to w szczególności pierwszej doby życia, kiedy przyswajalność przeciwciał osiąga najwyższy stopień (jak najwcześniej i jak najczęściej). W takich warunkach stwarzamy oseskowi szansę na kształtowanie wysokiego poziomu odporności biernej, niezbędnej do ochrony organizmu przed patogenami. Kolejnym czynnikiem jest konieczność zapewnienia takich warunków środowiskowych (głównie w okresie jesieni), które pozwolą zmniejszyć ryzyko i możliwości rozprzestrzeniania się wirusów, odpowiedzialnych za powstawanie zapalenia płuc.

Zgodnie z tym założeniem każdy hodowca powinien utrzymywać cielęta w pomieszczeniach przestronnych, czystych, pozbawionych przeciągów, ale o prawidłowo działającym systemie wentylacji. Nie należy zapominać o stałym dostępie do wybiegów – co ważne, tylko przy sprzyjających warunkach atmosferycznych (ciepło i słońce). Warto także zadbać o eliminację czynników stresowych (hałas, nadmierne zagęszczenie zwierząt), które sprzyjają inwazji niektórych groźnych drobnoustrojów. W przypadku braku skuteczności powyższych zaleceń oraz w momencie występowania jakichkolwiek objawów wskazujących na rozwój choroby pojawia się niestety konieczność podjęcia leczenia i należy niezwłocznie poprosić o interwencję lekarza weterynarii.

 

Przeczytaj również:

  1. Problemy z wypróżnianiem u cieląt: co oznaczają i jak je wyeliminować?
  2. Systemy odchowu cieląt: przyspieszony czy tradycyjny?
  3. Preparaty mlekozastępcze w żywieniu cieląt: o czym pamiętać?

Suszona plazma krwi wspomoże zdrowotność prosiąt

Suszona plazma to nie tylko źródło białka, ale też substancji aktywnych zwiększających zdrowotność prosiąt. Co trzeba jeszcze o niej wiedzieć?

5 listopada 2018

Sorgo: wymagania glebowe i wodne

Wraz ze zmieniającym się klimatem trzeba będzie zmienić strukturę zasiewów. Sprawdźcie, jakie wymagania ma sorgo!

3 listopada 2018

Ocena prawidłowego odpojenia cieląt siarą

Zdrowie i prawidłowy wzrost cieląt jest celem każdego hodowcy. O czym trzeba więc pamiętać, pojąc cielęta siarą?

10 listopada 2018

Używamy plików cookies, aby poprawić funkcjonowanie strony AgroFakt.pl. Pliki cookies dopasowują treść strony, w tym wyświetlanych reklam, do indywidualnych potrzeb i zainteresowań użytkownika, pozwalają nam również zrozumieć, w jaki sposób korzystasz z naszej strony. Informacje te są udostępniane naszym partnerom, z którymi współpracujemy w zakresie marketingu, reklamy i analizowania ruchu na stronie. Podmioty te mogą je łączyć z innymi informacjami, których im udzieliłeś. Kontynuując korzystanie z AgroFakt.pl bez zmiany ustawień dotyczących cookies wyrażasz zgodę na ich zamieszczanie w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz jednak dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w każdym czasie. Dowiedz się więcej

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close