Słabości sektora trzodowego są niestety stabilne

Gospodarstwa trzodowe to nie tylko Polska. A wydaje się, że o tym zapominamy. Rynek żywca i mięsa jest rynkiem wspólnotowym. Możemy sprzedawać mięso na terenie całej UE, ale niesie to także wyzwania w postaci konkurencji z innymi krajami na poziomie surowca oraz jego obrotu.

W ciągu ostatnich 12 lat pogłowie trzody obniżyło się w Polsce prawie o połowę — z 18 mln sztuk do ok. 11 mln. Likwidacji produkcji świń przez wielu rolników, nawet jeśli znikają małe gospodarstwa, nie towarzyszy silny rozwój gospodarstw towarowych.

Co wpływa na sektor wieprzowiny?

Istotną kwestią decydującą o koniunkturze, czyli także liczbie osób zainteresowanych produkcją jest jej rentowność, o którą trudno w małych gospodarstwach trzodowych. Widać wyraźny spadek liczby takich gospodarstw, co wpływa na wielkość pogłowia trzody chlewnej, a w konsekwencji na podaż krajowego żywca. Istotnym czynnikiem są także ceny importowanego żywca lub mięsa. Często są one niższe, niż w Polsce.
Zakłady mięsne najchętniej chcą kupować duże, wyrównane partie tuczników o stałej jakości, które mogą służyć do produkcji powtarzalnych, takich samych wyrobów. To fundament każdego biznesu produkcyjnego: stały, dobry surowiec, najlepiej w przyzwoitej cenie!

Domniemane przyczyny problemów w sektorze wieprzowiny

Przy bardzo dużym rozdrobnieniu produkcji trzody chlewnej w Polsce trudno jest pozyskać partie mięsa o parametrach, na jakie liczy przetwórca, o stabilnej jakości. Krajowy Związek Pracodawców Producentów Trzody Chlewnej podnosi problem, głosząc tezę, że proponowany rozwój sektora drobnotowarowego, z wykorzystaniem lokalnego małego przetwórstwa oraz ominięcie w strategii rozwoju gospodarstw wielkotowarowych będzie powodowało, że krajowi przetwórcy będą sięgać w jeszcze większym stopniu po surowiec zagraniczny.

gospodarstwa trzodowe

Według szacunków branżowych w Polsce świnie utrzymuje się aktualnie w 164,7 tys. gospodarstwach

fot. Pixabay

Gospodarstwa trzodowe w Polsce

Według szacunków branżowych w Polsce świnie utrzymuje się aktualnie w 164,7 tys. gospodarstwach. Dla porównania w Niemczech jest ich 27 tys., w Holandii 5 tys., a w Dani zaledwie 3,9 tys. U nas średnio jeden rolnik posiada stado wielkości 64 sztuk, w Niemczech wynosi ono ponad 1 tys. sztuk, w Holandii 2,4 tys., a w Danii 3,1 tys. sztuk.

Prawie 50% zgłoszonych w Polsce stad, utrzymuje tylko od 1 do 10 świń, ale jest to zaledwie 4% polskiej populacji świń.

Chlewni o obsadzie powyżej 1000 szt. jest ponad 2 tys., ale w gospodarstwach tych znajduje się ponad 6 mln zwierząt, czyli 40–45 % całego krajowego pogłowia. Ponad 3 mln świń, tj. ponad 20% ogółu znajduje się w gospodarstwach trzodowych utrzymujących od 101 do 500 świń, a około 15% trzody chlewnej znajduje się w chlewniach z obsadą 26–100 szt.

Szacowany dochód krajowych gospodarstw trzodowych

Jasno z tego zestawienia wynika, że potencjał pojedynczego gospodarstwa trzodowego w kraju jest wciąż bardzo mały, zwłaszcza w zestawieniu z pozostałymi elementami produkcji i obrotu wieprzowiną.

Ze względu na słabszą pozycję rolnika w stosunku do przetwórców i pośredników, od lat następował odpływ nadwyżki ekonomicznej od producenta do kolejnych ogniw łańcucha żywnościowego, a to prowadziło do obniżania opłacalności chowu.

Produkcja świń w warunkach krajowych przynosi dochód, porównywalny do średniej płacy rocznej poza rolnictwem, jeżeli gospodarstwo indywidualne odstawia ok. 1000 tuczników. Biorąc pod uwagę tę wartość, średnie gospodarstwo trzodowe w Polsce nie uzyskuje parytetowego dochodu rolniczego.

Niestabilnych ceny żywca wieprzowego i inne przyczyny

Sytuacja ta wynika z rozdrobnionej struktury agrarnej gospodarstw oraz z niewystarczającej skali produkcji i natężenia chowu.

W polskich warunkach, sytuacja ta szybko nie ulegnie zmianie, biorąc pod uwagę niestabilnych ceny żywca wieprzowego, brak gwarancji zbytu, czy wąskiej specjalizacji.

Gospodarstwa trzodowe celowo różnicują asortyment produkcji w celu zmniejszenia ryzyka w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz osiągnięcia wpływów ze sprzedaży. Działanie te zwiększają jednostkowe nakłady materialne i pracy oraz zmniejsza siłę przetargową na rynku (zbyt mała ilość dostarczanego towaru).

gospodarstwa trzodowe

Sytuacja w sektorze trzodowym wynika z rozdrobnionej struktury agrarnej gospodarstw oraz z niewystarczającej skali produkcji i natężenia chowu

fot. Pixabay

Geograficzne i historyczne umiejscowienie gospodarstw trzodowych

Rozdrobnienie krajowej produkcji trzody chlewnej przy znacznej skali jej chowu jest, obok bariery ekonomicznej, istotnym czynnikiem ograniczającym realizacje innowacji w tych gospodarstwach trzodowych.

Charakterystyczne dla krajowej produkcji są także geograficzne i historyczne umiejscowienie produkcji, chów trzody chlewnej ma duże znaczenie przede wszystkim w rejonie Wielkopolski i Kujaw. Są to rejony o wyższej niż przeciętna kulturze rolnej, umiarkowanym lub małym udziale użytków zielonych, posiadające długoletnie tradycje w produkcji świń.

Rozwijanie tej działalności rolniczej jest w nich również ułatwione dzięki rozwiniętej sieci produkcji i handlu środkami produkcji, skupowi żywca oraz działalności organizacji producentów. Ponadto występuje tu znaczna koncentracja sprzedaży żywca.

Zmienność cen na rynku trzodowym

Rynek wieprzowiny w Polsce jest bardzo specyficzny z powodu znacznej zmienności cen, spowodowanej poprzez wiele różnego rodzaju czynników i zależności.

Na fluktuacje cen w znaczącym stopniu wpływają wahania cykliczne i sezonowe. Czynniki te mają wpływ na około 90% wszystkich zmian cen, pozostała część, jest determinowana poprzez wystąpienie czynników losowych.

Wahania cykliczne powstają na skutek wystąpienia rytmicznych zmian, które powtarzają się w dłuższym okresie czasu, z reguły powyżej jednego roku. Zmiany te dotyczą związku pomiędzy wielkością pogłowia trzody chlewnej, ilością mięsa wieprzowego na rynku oraz wysokością cen skupu żywca. Najbardziej znanymi zmianami cyklicznymi na rynku trzodowym są tzw. „cykle świńskie”.

Gospodarstwa trzodowe celowo różnicują asortyment produkcji w celu zmniejszenia ryzyka w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz osiągnięcia wpływów ze sprzedaży.

Wahania w popycie na produkty z wieprzowiny

Zmiany sezonowe wywoływane są przez wahania, które powtarzają się w podobnych okresach każdego roku. Głównym powodem tego rodzaju zamian, są wahania popytu na wieprzowinę. W okresach przedświątecznych obserwuje się wzrost zapotrzebowania konsumentów mięsem wieprzowym, natomiast później najczęściej popyt spada.

ASF

Wahania losowe, które występują na rynku trzody chlewnej, przeważnie cechują się dużą nieregularnością. Ich przyczyny są przypadkowe, trudne do przewidzenia, występują dosyć rzadko, ale mogą w dużym stopniu wpłynąć na destabilizację cen na rynku wieprzowiny, takim zdarzeniem losowym o długim działaniu jest np. ASF.

Cykl zamknięty i cykl otwarty a sytuacja w sektorze trzodowym

W chowie i hodowli świń wyróżnić można kilka form działalności, które związane są ściśle z określonym cyklem produkcji (Przeczytaj: Cykl zamknięty vs. cykl otwarty?).

Cykl zamknięty opiera się na tym, że posiadane lochy produkują prosięta z przeznaczeniem na własny użytek, w celu prowadzenia dalszego tuczu. Taka formuła sprawia, że hodowca jest samowystarczalny i niezależny od innych producentów świń.

Produkcja w cyklu otwartym w jednym wariancie utrzymuje się lochy produkujące prosięta, które zostaną przez hodowcę sprzedane. W drugim producent dokonuje zakupu prosiąt, w celu prowadzenia tuczu do uzyskania określonej masy ciała zwierząt.

Cykl otwarty czy zamknięty

Oba rodzaje produkcji w cyklu otwartym są ściśle od siebie zależne. Efektywność tuczu to wypadkowa współdziałania wielu czynników głównie związanych z doborem materiału biologicznego i jego wykorzystaniem w warunkach konkretnego gospodarstwa trzodowego.

Opłacalność determinowana jest także przez czynniki stricte rynkowe, na które rolnik nie ma wpływu, albo jest on znikomy. Producent powinien zapewnić optymalny wariant genetyczny zwierząt, dostosowany do warunków środowiskowych, gwarantując im, dobrostan, pełną ochronę zdrowia stada, prawidłowe organizację produkcji i zarządzanie stadem.

Efektywność tuczu to wypadkowa współdziałania wielu czynników głównie związanych z doborem materiału biologicznego i jego wykorzystaniem w warunkach konkretnego gospodarstwa trzodowego.

Niedobór prosiąt na rynku

W ostatnich latach maleje w Polsce pogłowie świń w tym macior. Rośnie natomiast liczba importowanych żywych świń, głównie prosiąt i warchlaków (szacunki podają już ponad 7 mln w 2018 r.). Niedobór prosiąt na krajowym rynku to nie tylko konsekwencja spadku pogłowia loch, ale także niskiego poziomu ich użytkowości rozpłodowej, mimo stałej poprawy płodności loch ras matecznych, pbz i wbp.

Na jakim poziomie są polskie gospodarstwa trzodowe?

Jak twierdzi, słusznie zresztą prof. Zygmunt Pejsak, w Polsce mamy dużą liczbę producentów na poziomie europejskim. Jest wielu rolników, którzy w ciągu roku uzyskują 32–33 tuczników od lochy. Ale niestety średnia produkcyjność loch wymienionych ras, wyrażona jako plenność wynosi obecnie tylko 25 prosiąt odchowanych od lochy rocznie, a w stadach towarowych bywa niższa. W Danii średnio odchowuje się 33 prosięta od 1 lochy w ciągu roku, co przy dużej liczbie loch w jednym gospodarstwie (stadzie) gwarantuje produkcję dużych, wyrównanych partii prosiąt do tuczu. Te okoliczności m.in. powodują, że coraz częściej tucz w cyklu otwartym zaczyna być pierwszym wyborem rolników, niż produkcja materiału rzeźnego w cyklu zamkniętym.

gospodarstwa trzodowe

Gospodarstwa trzodowe są pod kreską. W ostatnich latach maleje w Polsce pogłowie świń w tym macior.

fot. Pixabay

Zwiększenie produkcji tuczników w cyklu otwartym wynika z:

  • mniejszych nakładów pracy w porównaniu do cyklu zamkniętego;
  • braku inwestycji w wyposażenie i utrzymanie sektora porodowego;
  • skrócenia cyklu technologicznego do 3-4 miesięcy.

Zalety tuczu otwartego

Proces zarządzania produkcją w cyklu otwartym jest uproszczony. Wiąże się ze specjalizacją produkcji i powtarzalnością czynności technologicznych: zakup materiału — tucz — sprzedaż tuczników. Zaletą tuczu otwartego jest także łatwiejsze utrzymanie statusu zdrowotnego świń, ze względu na krótszy czas przebywania zwierząt na stanowisku w tuczarni.

Ponadto ze względu na mniejszą liczbę procedur w zakresie realizowanych bioasekuracji i profilaktyki, w stadzie utrzymującym tylko jedną grupę technologiczną. System ten umożliwia szybsze reagowanie producenta na zmieniającą się sytuację rynkową. Zwłaszcza na zmiany cen zbóż i skupu żywca wieprzowego. Przed każdym kolejnym cyklem tuczu, w gospodarstwie trzodowym pojawia się nowa grupa zwierząt; ważna jest ich adaptacja do istniejących warunków. Producenci, którzy utrzymują stado podstawowe i prowadzą sektor rozrodu, mogą liczyć na własny materiał do tuczu, o znanym pochodzeniu i stanie zdrowia.

Koszty w tuczu zamkniętego

Producent powinien sporządzać kalkulację tuczu realizowanego zarówno w oparciu o własny materiał, jak i zakup prosiąt. W cyklu zamkniętym wzrasta poziom kosztów stałych, gdyż utrzymywane są wszystkie grupy technologiczne wraz z budynkami i ich wyposażeniem. Przy tuczu otwartym można dokonać wyboru przy zakupie materiału, może on pochodzić z produkcji krajowej lub z importu.

Typowe kryteria biznesowe takiej decyzji to cena, jakość oraz dostępność wymaganej liczby zwierząt. Oczywiście umiejętność szybkiej weryfikacji co w danej chwili się bardziej opłaca, jest ważna ale to jedna strona medalu. Druga to kolejna słabość, czyli bardzo mała elastyczność rolników na zmianę systemu produkcji, co wynika i z przyzwyczajeń, braku takich doświadczeń, ale i samej specyfiki trwania rytmu technologicznego przez kilka miesięcy, zarówno przy produkcji prosiąt, jak i tuczników.

Czy artykuł był przydatny?

Kliknij na gwiazdkę, by zagłosować

Ocena 4.6 / 5. Liczba głosów 9

Na razie brak głosów. Możesz być pierwszy!

Z forum
Powiązany temat: Ceny trzody chlewnej 2019
Matey
  zobacz więcej »
tomek1974
myśli że duże firmy nie przekupują for na facebooku za byle co blokują konto  zobacz więcej »
kopin
za co?tutaj też mod u Kurakowych zatrudniony?;-))) zobacz więcej »

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *