Tucz trzody chlewnej, a organizacja produkcji
Wiemy, że dobry tucz trzody chlewnej dla producenta, to cykl szybki i nisko kosztowy. Recepta jest stosunkowo prosta : dobry materiał wsadowy, niezbyt drogie, ale efektywne żywienie, w optymalnych dla zwierząt warunkach środowiskowych, dostosowanych do ich wzrostu. Narzędzia i procedury muszą być spięte właściwą organizacją. Pozyskiwania właściwych surowców i realizowane szeregu czynności w cyklu produkcyjnym to podstawa sprawnego zarządzania tuczem w gospodarstwie.
Spis treści
Zwiększona populacja hodowli tuczników
W kraju w ostatnich latach maleje pogłowie macior a rośnie liczba importowanych prosiąt i warchlaków. Z tego m.in. powodu tucz trzody chlewnej w cyklu otwartym powoli zaczyna dominować i wypierać produkcję świń z udziałem stada podstawowego, prowadzoną w cyklu zamkniętym. Wzrost produkcji tuczników w cyklu otwartym wynika: z mniejszych nakładów pracy w porównaniu do cyklu zamkniętego, braku inwestycji w wyposażenie sektora porodowego, skrócenia cyklu technologicznego do 3-4 miesięcy (uproszczenia procesu zarządzania produkcją wynikającego ze specjalizacji do powtarzalnego rytmu – zakup materiału wsadowego – tucz- sprzedaż tuczników do rzeźni).
System otwarty umożliwia m.in. szybsze dostosowanie do zmieniających się warunków na rynku
Warunki hodowli prosiaków
Zaletą tuczu prowadzonego w cyklu otwartym jest także łatwiejsze utrzymanie wysokiego statusu zdrowotnego świń. Jest to spowodowane krótszym czasem pobytu na stanowisku tuczowym, jak i mniejszą liczbę procedur bioasekuracji i profilaktyki w stadzie (utrzymanie jednej grupy technologicznej). System ten umożliwia szybsze dostosowanie do zmieniających się warunków na rynku, reagowanie na zmiany cen zbóż i skupu. Należy jednak pamiętać, że przed każdym kolejnym cyklem tuczu w gospodarstwie pojawia się nowa grupa zwierząt. Adaptacja do istniejących warunków jest zawsze niezbędna i obarczona pewnym ryzykiem. Producenci, którzy utrzymują całe stado tzn. prowadzą rozród w oparciu o lochy i knury, lub stosują inseminację pozyskiwanym nasieniem, zasiedlają sektor tuczu materiałem własnym. Jest on odchowany w obiekcie, którego stan zdrowia i pochodzenie nie budzą wątpliwości, i nie ma potrzeby stosowania adaptacji czy kwarantanny.
Tucz trzody chlewnej – niezbędna wiedza
Producent powinien posiadać umiejętność sporządzania kalkulacji tuczu przykładowo w dwóch wariantach: w oparciu o własny materiał i zakupie prosiąt lub warchlaków. W cyklu zamkniętym wzrasta poziom kosztów stałych z racji większego zakresu utrzymywanego stada (grup), budynków, ciągów technologicznych. Wybór rodzaju organizacji produkcji w wariancie uproszczonym do tuczu, czy rozszerzonym o posiadanie wszystkich grup, wymaga także podjęcia decyzji czy kupujemy materiał krajowej produkcji czy z importu. Kryteria biznesowe to cena, jakość i dostępność wymaganej liczby zwierząt. Jak pokazują doświadczenia ostatnich kilku lat, to ostatnie kryterium często jest decydujące. Dla duńskiego dostawcy czy polskiego pośrednika dostarczenie większej partii prosiąt czy warchlaków w stosunkowo niedługim terminie, nie jest problemem.
Kryteria biznesowe to cena, jakość i dostępność wymaganej liczby zwierząt.
Podstawą szybkiego i efektywnego ekonomicznie tuczu powinno być dostosowanie podaży energii i składników pokarmowych do potrzeb zwierząt. Ich nadmiar lub niedobór w paszy pogarsza zarówno jej wykorzystanie jak i jakość produktu/tuszy. Aby określić zapotrzebowanie tuczników na energię i białko musimy posiadać wiarygodną informację na temat ich potencjału wzrostowego, zdolności do pobierania paszy, jak również jej wykorzystania. Decydować o tym będzie jakość genetyczna rodziców.
Jest to najczęściej kombinacja krzyżowania ras lub linii. Potencjał wzrostowy można oszacować na podstawie własnej oceny tempa wzrostu zwierząt i oceny mięsności tusz przeprowadzonej w rzeźni.
Białko jako najważniejszy czynnik wzrostu
Głównym czynnikiem decydującym o potencjale wzrostowym świń jest ilość odłożonego białka. określony jest on poprzez realny skład chemiczny przyrostu dziennego. Jeśli tucz trzody chlewnej odłoży 1 g białka w ciele spowoduje to ponad 4-krotnie większy przyrost masy ciała niż odłożenie 1 g tłuszczu, ponieważ białko wiąże wodę i związki mineralne. W okresie wzrostu dobowe odłożenie białka zmienia się. Najpierw wzrasta szybko, uzyskując wartość maksymalną przy masie ciała ok. 70-100 kg, po czym stopniowo obniża się aż do osiągnięcia dojrzałości somatycznej przez zwierzę (zakończenie wzrostu i rozwoju). Dojrzałe somatycznie świnie współczesnych ras w typie mięsnym zawierają w ciele 30-50 kg białka. Im zdolność do odkładania białka jest większa, tym maksymalne jego odkładanie osiągane jest przy większej masie ciała. Zwierzęta są mniej otłuszczone i cięższe przy zakończeniu wzrostu.
Potencjał wzrostu zwierząt
W okresie wzrostu dobowe odłożenie białka zmienia się
W Zaleceniach Żywieniowych dla świń, przedstawiono 3 kategorie świń o różnym potencjale wzrostowym: dużym (D) średnim (S) i małym (M) z maksymalnym odkładaniem białka. Odpowiednio 195, 160 i 120 g/dzień, osiąganym przy masie ciała odpowiednio 115, 90 i 70 kg (Normy Żywienia Świń, 2014). Świnie takie w okresie tuczu od 30 do 110 kg przyrastają odpowiednio 1000, 850 i 700 g/dobę (tabela 1).
Tucz trzody chlewnej – analiza badania
Zwierzęta o dużym potencjale wzrostu (D) utrzymywane są na fermach. Prowadzona jest tam selekcja w kierunku mocnego umięśnienia i wysokich dobowych przyrostów masy ciała. Są to tuczniki mieszańce, po m.in. świniach ras matecznych (PBZ, WBP), ras ojcowskich (Duroc, Hampshire, Pietrain), liniach hybrydowych, czy innych komponentach komercyjnych utrzymywanych w optymalnych warunkach żywienia i dobrostanu. U tych zwierząt przyrost białka zwiększa się przez prawie cały okres tuczu trzody. Otłuszczenie tuszy jest niewielkie. Typ S jest utrzymywany w dobrze zorganizowanych fermach. Panują w nich zadowalające warunki żywienia i dobrostanu. Przyrost dzienny wynosi ok. 850 g, przy zużyciu paszy ok. 2,7 kg na kg przyrostu i mięsności powyżej 56%. Zwierzęta o małym potencjale wzrostowym (M) utrzymywane są w obiektach utrzymujących mniej udoskonalony materiał. Mogą przebywać w gorszych warunkach zoohigienicznych i żywione paszami o niskiej koncentracji energii i białka.
Tabela 1. Potencjał wzrostowy świń (Normy Żywienia Świń, 2014)
Wpływ genów na produkcję tuczników
Wybór odpowiednich osobników pod względem genetycznym do tuczu zwiększa możliwości produkcyjne. W produkcji tuczników powszechnie stosuje się mieszańce pochodzące z krzyżowania towarowego. Najczęściej dwu-, trzy- lub czterorasowego. Do produkcji zwierząt mieszańców wykorzystuje się rasy mateczne i ojcowskie. Praca hodowlana nakierowana jest u nich na inne cechy użytkowe. Pierwsza grupa charakteryzuje się bardzo dobrymi cechami rozpłodowymi. Uzyskuje ona też dobre wyniki w tuczu i wskaźniki rzeźne (PBZ, WBP, lokalnie ZŁB, ZŁP, PUŁ). Tucz trzody chlewnej drugiej grupy są wybitne lub bardzo dobre pod względem cech rzeźnych. Mają bardzo dobre cechy tuczne i dobre cechy rozpłodowe (Duroc, Hampshire, Pietrain). Krzyżowanie umożliwia uzyskanie licznego materiału do tuczu o dobrych przyrostach i wykorzystaniu paszy (po knurach Duroc, Hampshire, mieszańce Hampshire x Duroc) oraz wysokiej mięsności (po knurach Pietrain i knurach mieszańcach, Duroc x Pietrain, Hampshire x Pietrain).
Cechy charakterystyczne mieszańców
Do produkcji mieszańców wykorzystuje się rasy mateczne jak i ojcowskie
Tuczniki mieszańce dostarczają surowca rzeźnego bardzo dobrej jakości. Genotyp tuczników warunkuje cechy jakościowe mięsa, takie jak zawartość i stabilność tłuszczu, profil kwasów tłuszczowych. Większość cech jakościowych mięsa wieprzowego uzależniona jest od działania wielu genów. Wielkość i liczba poszczególnych typów włókien mięśniowych decydują o jakości oraz wartości technologicznej i kulinarnej mięsa. Liczba włókien jest uwarunkowana genetycznie. Występujące zmiany mogą być uwarunkowane np. schematem krzyżowania, czy rodzajem mięśnia. Obecność genu „podatności na stres” (RYR1) determinuje występowanie mięsa wadliwego – PSE (mięso blade, miękkie, wodniste), większą o 4-6% zawartość mięsa w tuszy oraz obniżoną o 2-3% wydajność technologiczną (gen typowy dla rasy Pietrain). Gen „kwaśnego mięsa (RN-) obniża wydajność technologiczną (występuje u rasy Hampshire). Gen zawartości tłuszczu śródmięśniowego (FABP) poprawia cechy organoleptyczne wieprzowiny (obecny u rasy Duroc).
W jaki sposób tuczniki hybrydy wpływają na rynek?
Celem prowadzonych przez wiele firm hybrydyzacji materiału do tuczu jest sprostanie wymaganiom przemysłu mięsnego i zwiększenie opłacalności produkcji żywca wieprzowego wysokiej jakości. Tucz trzody chlewnej: hybrydy i mieszańce mają zawsze przewagę nad zwierzętami czystorasowymi, z powodu efektów heterozji. Komercyjne firmy oferują materiał hybrydowy do towarowej produkcji trzody chlewnej. Prześcigają się w osiąganiu jak najwyższych parametrów produkcyjnych, przy jak najniższych kosztach produkcji. Najczęściej spotykane oferty firm: PIC, CHOICE GENETICS, TOPIGS NORSVIN, DanBred, JSR Genetics, HYPOR. Należy pamiętać zawsze, że jest to potencjał biologiczny do naszej produkcji, w konkretnych warunkach gospodarstwa.
Rolnik powinien bezpośrednio stosować się do zaleceń produkcyjnych sugerowanych przez firmy
Jeśli ma zostać wykorzystany rolnik kupujący materiał wsadowy powinien dopasować go do odpowiednich warunków środowiskowych i żywieniowych, jakie posiada w swojej tuczarni. Niezależnie od wybranej firmy (dostawcy), największe korzyści wykorzystania osobników hybrydowych w produkcji trzody chlewnej pojawiają się wtedy, gdy rolnik stosuje się bezpośrednio do zaleceń produkcyjnych sugerowanych przez firmy. Od nich został zakupiony dany materiał wsadowy/genetyczny. Polega to na tym, że zgodnie z zaleceniami należy dostosować poziom żywienia, warunki środowiskowe i zakres stosowanej profilaktyki weterynaryjnej w stadzie. Zabiegi wykonywać według określonego proponowanego schematu.
Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!
