Słonecznica orężówka i inne gąsienice – straty w plonie kukurydzy

Słonecznica orężówka w plonie kukurydzy. Jest to gatunek obcy w Polsce, ale pojawiający się okresowo. Silny, gorący prąd powietrza porywa migrujące motyle słonecznicy znad południowych rejonów Europy i unosi ku Europie Północnej (nawet do Anglii i Szwecji). Jest i inny, bierny sposób dotarcia do nas tego owada – mianowicie transport towarów roślinnych z krajów, gdzie naturalnie występuje. Przykładowo gąsienice mogą przebywać i żerować wewnątrz owoców pomidora czy papryki. Tam, gdzie wdrożone są kontrole celne żywności sprowadzanej do Polski, tam inspektorzy PIORiN mogą je wykrywać.

Obecność słonecznicy orężówki stwierdza się lokalnie w Polsce od wielu już lat, przy czym prawdopodobieństwo jej spotkania rośnie w sezonach z wysoką temperaturą od wiosny do lata. Wówczas docierają do nas silne prądy niemal tropikalnego powietrza, a wraz z nimi i ona.

Słonecznica orężówka w plonie kukurydzy – zagrożenie

słonecznica orężówka w plonie kukurydzy

Gąsienice słonecznicy orężówki mają różne wersje kolorystyczne – tu jest larwa bardziej zielonkawa

fot. Paweł K. Bereś

Słonecznica orężówka to polifagiczny owad, a kukurydza jest jednym, z ponad 130 różnych gatunków roślin, które zasiedla. Z gospodarczego punktu widzenia szczególne zagrożenie stanowi dla: bawełny, sorga, soi, ziemniaka, papryki, pomidora, fasoli, grochu, kukurydzy, lucerny, ciecierzycy, tytoniu, lnu, pelargonii, chryzantemy, róży, goździka, lawendy, datury oraz licznych drzew owocowych (zwłaszcza śliw).

Szkodnik ten do Polski nalatuje okresowo z południa Europy lub z Afryki Północnej. Wspomagany prądami ciepłego powietrza potrafi przemierzyć tysiące kilometrów i przedostawać się w rejony Europy Północnej. W Polsce owad pojawia się zwykle od lipca na kukurydzy. Nie jest jednak wykluczone, że wcześniej może żerować na innych uprawach. Gąsienice notuje się zwykle do początku września. Mogą się przepoczwarczyć, ale to stadium nie przetrwa zimy w warunkach polowych. Wyniki badań IOR wskazują, że przy pogodzie panującej w Polsce rozwija się obecnie jedno pokolenie tego szkodnika. Gąsienice słonecznicy orężówki żerują tylko na kolbach kukurydzy, podobnie jak piętnówek.

Zagrożeniem dla kukurydzy w Polsce jest wiele gąsienic innych, różnych rodzajów motyli. Chociaż osobniki dorosłe nie czynią szkód (odżywiają się nektarem), to składają jaja, z których wylęgną się gąsienice. To od płodności samic zależy, ile gąsienic się pojawi i jaka będzie ich szkodliwość w danym roku, przy panujących warunkach pogodowych. Najbardziej znany motyl to omacnica prosowianka. Obok niej jest wiele innych, choćby kilka gatunków rolnic, piętnówek i zwójkówek, błyszczka jarzynówka, Helotropha leucostigma, błędnica butwica oraz wieczernica szczawiówka. Wszystkie wymienione owady to rodzime gatunki.

Kolby zagrożone przez gąsienice

slonecznica orężówka w plonie kukurydzy

Motyl słonecznicy orężówki. Owad nie występuje naturalnie w Polsce

fot. Paweł K. Bereś

Słonecznica orężówka, a także inne, mniej licznie pojawiające się gąsienice motyli, nie stanowią na ten moment zagrożenia ekonomicznego dla plonów ziarna kukurydzy. Tu prym wiedzie omacnica prosowianka. Mała szkodliwość słonecznicy i innych mniej znanych gatunków motyli jednak nie będzie trwała wiecznie, gdyż klimat się zmienia, stąd wiele zaskoczeń jeszcze przed nami. Można się spodziewać ich lokalnych, licznych wystąpień. Organizmy cały czas się dostosowują do zmieniającego się środowiska, a rosnący areał uprawy kukurydzy, który zapewne niedługo osiągnie 2 mln ha sprawia, że gatunki wielożerne mogą łatwiej się adaptować do żerowania na kukurydzy, która jest drugą najważniejszą uprawą rolniczą w Polsce.

Słonecznica orężówka żeruje na kolbach kukurydzy w bardzo podobny sposób jak piętnówki i rolnice. Gdyby trzeba było rozpoznać jej żerowanie tylko po śladach na kolbach, to istniałoby wysokie prawdopodobieństwo pomyłki z żerowaniem wspomnianych szkodników. Sprawę jednak rozwiązuje przyłapanie gąsienic na gorącym uczynku. Żerują na znamionach kolb, a następnie na miękkich ziarniakach przesuwając się od czubka kolby w dół. Gdy osadka jest jeszcze miękka to mogą nawet w niej wygryźć dziury. Słonecznicę , piętnówki i rolnice od omacnicy odróżnia jednak to, że w miejscu swego żerowania pozostawiają bardzo duże ilości zielonkawych lub brązowawych odchodów, które są pożywką dla grzybów pleśniowych. Gąsienice obecne na kolbach przyczyniają się do zwiększenia podatności tych organów na porażenie przez sprawców chorób, zwłaszcza fuzariozę kolb. Gdyby zatem słonecznica orężówka pojawiała się liczniej, to stanowiłaby bardzo duże zagrożenie dla kukurydzy. Owad ten w związku ze zmianami klimatu powinien być monitorowany.

Słonecznica orężówka kiedyś przetrwa zimy w Polsce

słonecznica orężówka w plonie kukurydzy

Gąsienica na kolbie. W tle widać duże ilości odchodów

fot. Paweł K. Bereś

Rodzime gatunki szkodliwych gatunków motyli siłą rzeczy potrafią przetrwać mniej lub bardziej mroźne zimy. Słonecznica orężówka na ten moment nie jest w stanie przezimować w Polsce właśnie z powodu mrozów. Nie jest wykluczone, że postępujące ocieplanie się klimatu sprawi, że z czasem będzie to możliwe. Osobną kwestią jest występowanie tego szkodnika w uprawach ogrodniczych pod osłonami. Tam bez problemu może zimować, acz ogrodnicy obejmują ten gatunek monitoringiem. Warto dodać, że do niedawna słonecznica była uznawana za gatunek kwarantannowy dla kukurydzy w UE, jednak ten status został zniesiony i jest to już typowy szkodnik roślin.

Słonecznica orężówka i inne motyle – monitoring i zwalczanie

Na ten moment monitoring słonecznicy orężówki na kukurydzy jest prowadzony głównie przez IOR-PIB, ale tylko na lokalną skalę, głównie na Podkarpaciu, gdzie już szkodnika tego wykrywano w ostatnich latach. Prowadzi się tu obserwacje lotu motyli do pułapki świetlnej i do pułapek feromonowych, a także lustruje rośliny na obecność gąsienic. Poważnym problemem przy identyfikacji jest bardzo duża zmienność kolorystyczna gąsienic. Ważne gospodarczo gatunki, jak np. rolnice i omacnicę prosowiankę także się obserwuje.


Wyniki można znaleźć na Platformie Sygnalizacji Agrofagów: https://www.sygnalizacja.agrofagi.com.pl/mapa-zagrozen/4/12.


Niestety, nadal jest zbyt mało punktów obserwacyjnych w uprawach kukurydzy w Polsce dotyczących szkodników kukurydzy. Zwalczanie omacnicy prosowianki i rolnic opisano w oddzielnych tekstach. Słonecznicy i innych szkodliwych gąsienic motyli na ten moment nie zwalcza się bezpośrednio z powodu niskiej szkodliwości. Profilaktyka to jednak podstawa, stąd warto wdrażać m.in. płodozmian, zwalczanie chwastów, terminowy zbiór plonu, rozdrabnianie resztek, a zwłaszcza wdrożyć własny monitoring. Na plantacjach, na których stosuje się kruszynka, może on także pośrednio niszczyć jaja słonecznicy, rolnic i piętnówek na kolbach.

Słonecznica orężówka w plonie kukurydzy. Podsumowanie

plon kukrydzy

Słonecznica orężówka na kolbie w ubarwieniu brązowo-czarnym

fot. Paweł K. Bereś

Słonecznica orężówka to gatunek obcy, który okresowo nalatuje do Polski w latach ciepłych i suchych. Owad rozwija jedno pokolenie, ale nie może przezimować z powodu mrozów. Na ten moment nie powoduje strat w plonach kukurydzy z powodu lokalnego występowania i jeszcze niewielkiej liczebności. Inne gąsienice (poza omacnicą prosowianką i rolnicami) nie stanowią również dużego zagrożenia dla kukurydzy, choć nie jest wykluczona lokalna ich większa szkodliwość. Z tego powodu trzeba kukurydzę monitorować od wschodów po zbiór plonu.

Czy artykuł był przydatny?

Kliknij na gwiazdkę, by zagłosować

Ocena 5 / 5. Liczba głosów 4

Na razie brak głosów. Możesz być pierwszy!

Prezentowane informacje w zakresie środków ochrony roślin zawarte w serwisie www.agrofakt.pl nie zawierają pełnej treści etykiet-instrukcji stosowania. Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych w etykiecie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *