Jakie bydło utrzymujemy w Polsce?

Download PDF

W przeciągu ostatnich 25 lat ilość mięsa spożywanego w krajach rozwijających się i rozwiniętych wzrosła trzy krotnie i nadal rośnie. Jeżeli trend ten utrzyma się, to diety będą oparte przede wszystkim na mięsie i nabiale. Aby zaspokoić potrzeby na Świecie, poziom produkcji mięsa i mleka będzie musiał ulec znacznemu zwiększeniu. W produkcji żywności znaczącą rolę odgrywa bydło. Obecnie na Świecie hodowanych jest ok. 1000 ras bydła. Zobaczmy więc, jakie bydło utrzymujemy w Polsce?

Wiele ras powstała w wyniku doskonalenia, selekcji i krzyżowania twórczego na bazie lokalnego bydła często użytkowanego wszechstronnie. Zwierzęta tak ukształtowane wykazują duże zdolności przystosowawcze, często osiągając zasięg międzykontynentalny. Znakomicie nadają się do wytwarzania mieszańców towarowych z innymi rasami np. z cb i czb. W Polsce utrzymujemy 15 ras mięsnych i 11 mlecznych. W zależności od regionu występowania i panujących tam warunków klimatycznych jego różnorodność jest znaczna.

Bydło mięsne w Polsce

Rasy bydła mięsnego cechuje ogromna zmienność dotycząca m.in. kalibru, tempa wzrostu, wieku dojrzewania, łatwości ocieleń, wymagań środowiskowych i pokarmowych, otłuszczenia tusz, wydajności rzeźnej, cech mięsa. Również wśród bydła w typie mlecznym zajdziemy wielkie zróżnicowanie rasowe. Na przestrzeni ostatnich lat dokonano wielu podziałów bydła według różnych kryteriów. Podstawę stanowi podział ze względu na typ użytkowy: mleczne, mięsne, dwustronnie użytkowe (kombinowane) mleczno-mięsne i mięsno-mleczne, robocze, wszechstronnie użytkowe. W obrębie typu mięsnego można dokonać podziału ze względu na ich wymagania: na rasy wymagające intensywnego żywienia (charolaise) i dobrych warunków utrzymania oraz rasy ekstensywne (hereford). Ta druga grupa dobrze wykorzystuje pastwiska gorszej jakości, nie wymagająca dużych ilości pasz treściwych, może być utrzymywane cały rok poza oborą.

Cechy bydła mięsnego

Bydło mięsne ma zazwyczaj łagodny charakter i temperament. Z reguły dość wcześnie dojrzewa. Głębokość i szerokość klatki piersiowej w typowym bydle mięsnym jest prawie jednakowa na całej jej długości, stąd ma kształt tułowia zbliżony do prostokąta. Stosunkowo masywna głowa jest osadzona na krótkiej i szerokiej szyi. Kłąb jest szeroki i w miarę równy. Wymię krów jest mniejsze i gorzej zbudowane niż u bydła w typie mlecznych. Krów mięsnych nie doi się, mleka musi wystarczyć przede wszystkim na odchów cieląt. Masa ciała tego typu zwierząt mieści się w przedziale o znacznej rozpiętości, tj. 450–1800 kg. Wydajność rzeźna to średnio 60–70%. Stanowi ona stosunek masy tuszy do masy ciała przed ubojem, wyrażony w procentach. Bardzo ważny jest wybór odpowiedniej rasy, która będzie najlepiej dostosowana do istniejących uwarunkowań utrzymania i żywienia, spełniającej oczekiwania hodowcy.

Klasyfikacja bydła

Rasy bydła mięsnego można podzielić ze względu na poniższe cechy.

Występowanie (pochodzenie geograficzne):

  • rasy wyspiarskie, np. aberdeen angus, hereford, welsh black;
  • rasy kontynentalne, np. blonde d’aquitaine, charolaise, limousine, salers, piemontese, simental;
  • region, np. rasy włoskie (romagola, marchigiana, chianina).

Przydatność do różnych systemów utrzymania i żywienia:

  • ekstensywnego, np. hereford, highland, simental, galloway;
  • intensywnego, np. simental, charolaise;
bydło w Polsce

Bydło to jeden z głównych gatunków zwierząt gospodarskich użytkowany w Polsce

fot. Pixabay.com

W zależności od wyrostowości:

  • dużego kalibru np. charolaise, błękitne belgijskie;
  • średnie np. piemontese, salers;
  • małe np. welsh black, highland.

Tempa dojrzewania rozrodczego:

  • wcześnie dojrzewające np. aberdeen angus, blonde d’quitaine, charolaise;
  • średnio późno dojrzewające hereford.

Bezrożność u bydła

Obecnie dąży się w populacjach bydła do genetycznego utrwalenia bezrożności. Brak rogów sprzyja: łatwiejszym porodom ze względu na mniejsze wymiary głowy cielęcia (cecha bardzo istotna przy niektórych wariantach krzyżowania towarowego), zwiększeniu bezpieczeństwa obsługi, jak i zwiększeniu bezpieczeństwa samych zwierząt.

Popularne bydło w Polsce i na świecie

Najbardziej rozpowszechnioną na świecie rasą zwierząt gospodarskich jest bydło mleczne holsztyńsko-fryzyjskie. Występuje bowiem w ok. 130 krajach. Rasa ta została wyhodowana w Stanach Zjednoczonych, na bazie bydła przywiezionego z Europy. Jej historia sięga 1613 roku. Od wielu lat hodowla bydła mlecznego i przetwórstwo mleka to ważna gałąź gospodarki rolnej w wielu krajach, w tym w Polsce. Natomiast największe pogłowie bydła odnotowano w Polsce w latach 70. XX wieku. Osiągnęło wtedy szczyt 13,2 mln sztuk (w 1975 roku), z czego 6,1 mln stanowiły krowy.

Bydło mleczne w Polsce w „naszych” czasach

Genetyczne doskonalenie rodzimego bydła czarno-białego przy użyciu buhajów rasy hf przyczyniło się do znacznego zwiększenia potencjału produkcyjnego populacji krajowej. W wyniku przeprowadzonych na dużą skalę kojarzeń, pogłowie bydła uległo bowiem przeobrażeniu pod względem użytkowości z mięsno-mlecznej w jednokierunkową mleczną. Obecnie pogłowie krów mlecznych to około 2,5 mln sztuk. W Polsce oceną wartości użytkowej bydła mlecznego objętych jest 11 ras krów. Są to:

  • polska holsztyńsko-fryzyjska w dwóch odmianach (czarno- i czerwono-białej),
  • simentalska,
  • polska czerwona,
  • jersey,
  • montbeliarde,
  • białogrzbieta,
  • polska czerwono-biała,
  • polska czarno-biała,
  • brown swiss,
  • szwedzka czerwona,
  • norweska czerwona.

Polska holsztyńsko-fryzyjska czarno-biała stanowi 95% pogłowia i czerwono-biała 3,5% pogłowia, simentalska to 0,8% populacji.

Opis rasy holsztyńsko-fryzyjskiej

Rasa wysokowydajnych krów mlecznych, najbardziej rozpowszechniona w Polsce, to hf o umaszczeniu krów czarno-białym, sierści gładkiej i lśniącej. Krowy należą do zwierząt o dużym kalibrze, osiągają w 140–160 cm kłębie i 630–730 kg masy ciała. Buhaje swą masą mogą przekraczać nawet 1000 kg. Sylwetka krów jest smukła, wydłużona, z płaskim, szerokim ożebrowaniem, można ją wpisać w trójkąt. Umięśnienie jest równomierne, mięśnie mogą być lekko wklęsłe.

Budowa Hf-ów

Szyja i głowa są wąskie i wydłużone, bez wyraźnej fałdy na podgardlu. Łopatki dobrze przylegają do tułowia, ogólnie cechuje je płaskie umięśnienie. Wyrostki kolczyste kręgosłupa wystają delikatnie ponad linię grzbietu, kłębu. Nogi są długie i silne, o mocnych puszkach racicowych. Wymię potężne, o zawieszeniu sromowo-brzusznym, ma zazwyczaj kształt skrzynkowaty lub kulisty. Ćwiartki wymienia są w miarę równomierne, a strzyki zazwyczaj prawidłowo zbudowane. Działalność selekcyjna w obrębie wymienia zmierza w kierunku indeksu wymienia bliskiemu 50, czyli możliwości syntezy i sekrecji wyrównanej w zakresie proporcji uzyskanego mleka z przednich ćwiartek do tylnych.

bydło w Polsce

Bydło w Polsce to przede wszystkim rasy użytkowane mlecznie

fot. Pixabay.com

Wydajność hf-ów, czyli mleczne rekordzistki

Krowy w ciągu laktacji osiągają średnią wydajność na poziomie 6000–8000 kg mleka, przy czym rekordowe obory przekraczają średnio 12000 kg mleka. Uzyskujemy mleko o przeciętnej zawartości tłuszczu 4,2% i 3,3% białka. Odpowiedni poziom i jakość białek, zwłaszcza kazeinowych, będą decydować o przydatności przerobowej mleka np. w serowarstwie (np. simentale). Jednakże należy sobie zadać zasadne pytanie ilość czy jakość i za jaką cenę?
Jaką rasę wybrać do chowu czy hodowli bydła we własnym stadzie o tym musi zadecydować sam hodowca. Ważne, aby przed podjęciem decyzji, wziąć pod uwagę uwarunkowania i możliwości gospodarstwa, dostępną wiedzę i własne upodobania. Powinien tutaj zagościć zdrowy rozsądek np. co do górnej granicy wydajności u krów mlecznych, oparty przede wszystkim o kalkulacje kosztów produkcji 1 kg mleka. Wszystko to po to, aby sprostać realnie swoim oczekiwaniom.

Czy artykuł był przydatny?

Kliknij na gwiazdkę, by zagłosować

Ocena 4.1 / 5. Liczba głosów 10

Na razie brak głosów. Możesz być pierwszy!

Dodaj komentarz

avatar
  Subskrybuj  
Powiadom o