Legalizacja studni istniejącej

Stara studnia została wykopana wiele lat temu na terenie gospodarstwa i pomimo niskiego poziomu wód  jest nadal czynna. Własna woda to zawsze dobre rozwiązanie, ale czy w każdym przypadku legalne?  

– Na terenie naszego gospodarstwa jest stara studnia. Nadal czerpiemy z niej wodę na nasze potrzeby. Nie mam żadnych dokumentów urzędowych dotyczących tej studni – opowiada w zgłoszeniu do redakcji Pan Wojciech prowadzący małe gospodarstwo na Mazowszu. – Czy to jest legalne? Obawiam się kary podczas kontroli, ale nie wiem jak to wygląda pod kątem prawnym.  

Legalizacja studni po kontroli? Nie.

Co mówi prawo wodne o takiej sytuacji? Art. 190 ust. 1.  „Jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację.”

Trzeba zwrócić uwagę na to, że przepis brzmi „może”, a nie „musi” czyli nie jest to ustawowy obowiązek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r. (sygnatura III SA/Gd 105/20) orzekł, że Brak jest podstaw prawnych, aby organ „wymuszał”, w trybie zarządzenia pokontrolnego, konieczność wdrożenia procedury legalizacyjnej zrealizowanych urządzeń wodnych. Organ nie ma też podstaw, aby w drodze zarządzenia pokontrolnego nakazywać likwidację urządzeń wodnych, skoro formą prawną orzeczenia o tej likwidacji jest określona w art. 190 ust. 13 p.w. forma decyzji administracyjnej.

Jakie urządzenia podlegają legalizacji

Prawo wodne stanowi, że legalizacji podlega tylko to urządzenie wodne, które wykonano bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia. Obecnie ani pozwolenia ani zgłoszenia wodnoprawnego nie wymaga:

• Wykonanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęć o głębokości do 30 m.
• Pobór wód powierzchniowych lub wód podziemnych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m³ na dobę, na potrzeby zwykłego korzystania z wód (art. 395 prawa wodnego).

Zwykłe korzystanie z wód oznacza wykorzystanie do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego. Obejmuje pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m³ na dobę.

W związku z tym legalizacji będzie podlegać studnia o głębokości więcej niż 30m lub studnia, z której czerpie się więcej niż  5 m³ wody na dobę w skali roku.

Postępowanie i opłaty

Wniosek o legalizację urządzenia wodnoprawnego składa się do właściwego miejscowo dyrektora zarządu zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Procedurę legalizacji może wdrożyć jedynie właściciel urządzenia. Organ nie może być inicjatorem tego postępowania.

Opłata legalizacyjna wynosi 4497,63 zł. Uiszcza się ją w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o legalizacji stała się ostateczna.

Legalizacja studni – konieczne dokumenty

Do wniosku o legalizację trzeba dołączyć te dokumenty, które są wymagane przy uzyskaniu pozwolenia wodnoprawnego. Operat wodnoprawny z oznaczeniem daty jego wykonania to podstawowy dokument. Potrzebne będą jeszcze wypisy z rejestru gruntów lub uproszczone wypisy z rejestru gruntów dla nieruchomości usytuowanych w zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód. Ewentualnie w zasięgu oddziaływania planowanych do wykonania urządzeń wodnych. Dodatkowo mogą być wymagane: decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ocena wodnoprawna, dokumentacja hydrologiczna.

Zawsze zgoda? Niekoniecznie

Nie każda studnia może zostać zalegalizowana. Zgodnie z art. 190 ust. 2 prawa wodnego, lokalizacja urządzenia nie może naruszać ustaleń:

1. planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza,
2. planu przeciwdziałania skutkom suszy,
3. programu ochrony wód morskich,
4. planu zarządzania ryzykiem powodziowym,
5. krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych,
6. miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy albo decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego,

Ponadto, nie może naruszać wymagań dotyczących ochrony zdrowia ludzi, środowiska, ochrony przyrody. Jak również dóbr kultury wpisanych do rejestru zabytków wynikających z przepisów odrębnych.

Lokalizacja studni musi być też zgodna z zasadami określonymi art. 187 prawa wodnego – m.in. zasadą zrównoważonego rozwoju, koniecznością osiągnięcia dobrego stanu wód, potrzebą zachowania istniejącej rzeźby terenu.

Brak wniosku o legalizację lub decyzja odmowna

Czy organ może zmusić właściciela studni do jej legalizacji? Co w przypadku, gdy właściciel nie wystąpił z wnioskiem o legalizację? Obecnie nie ma podstaw prawnych do „wymuszenia” na właścicielu legalizacji. Jeśli tego obowiązku nie wykona lub nie uzyska pozytywnej decyzji prawo wodne przewiduje nałożenie obowiązku likwidacji urządzenia.

– Wdrożenie trybu legalizacji jest wyłącznie uprawnieniem strony, z którego może, lecz nie musi, skorzystać. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do „wymuszania”, w trybie zarządzenia pokontrolnego, konieczności wdrożenia procedury legalizacyjnej zrealizowanych urządzeń wodnych – potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2017r. (sygnatura II OSK 2205/16).

Legalizacja studni a zapobieganie szkodom

W przypadku, gdy właściciel studni próbował zalegalizować urządzenie, ale nie uzyskał korzystnej decyzji, a likwidacja urządzenia jest niemożliwa ze względów technicznych lub ekonomicznych, organ może nałożyć na niego obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Kiedy legalizacja studni jest konieczna?

Legalizacja studni jest wymagana wyłącznie w przypadku, gdy jej parametry przekraczają ustawowe limity – czyli głębokość powyżej 30 metrów lub pobór wody większy niż 5 m³ na dobę w ujęciu średniorocznym. W przeciwnym razie procedura ta ma charakter dobrowolny. W praktyce rolnik może zdecydować się na legalizację, jeśli planuje wykorzystać studnię w dokumentacji środowiskowej, inwestycyjnej lub przy ubieganiu się o dopłaty w ramach ekoschematów. Należy pamiętać, że sama obecność studni na działce nie jest naruszeniem prawa – kluczowe są jej parametry i sposób użytkowania.

Jak przebiega legalizacja i ile kosztuje?

Wniosek o legalizację składa się do właściwego Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich. Konieczne załączniki to m.in. operat wodnoprawny, szkic sytuacyjny z lokalizacją GPS studni oraz wypisy z rejestru gruntów. Od 2024 r. można składać dokumenty online przez ePUAP i portal Wód Polskich. Opłata legalizacyjna od 1 stycznia 2025 roku wynosi 6 372,27 zł i musi być wniesiona w nazwanym terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. W wyjątkowych przypadkach (np. cele socjalno-bytowe) możliwe jest ubieganie się o częściowe zwolnienie z tej opłaty.

Kiedy organ może odmówić legalizacji?

Legalizacja nie będzie możliwa, jeżeli studnia narusza przepisy prawa wodnego lub inne akty planistyczne – np. znajduje się na terenie chronionym, w kolizji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub w bezpośrednim sąsiedztwie ujęcia zbiorowego. Organ może również odmówić legalizacji, jeśli właściciel nie jest w stanie przedstawić wymaganej dokumentacji technicznej – np. nieokreślona głębokość lub brak dostępu do studni. W takiej sytuacji może zostać wydany nakaz jej likwidacji, jednak tylko w oparciu o decyzję administracyjną, a nie domniemanie nielegalności.

Zmniejszenie utrudnień administracyjnych ws. retencji – nastąpi już niedługo? Sprawdź!

Czytaj również – Na jakich zasadach można zalegalizować istniejącą studnię głębinową? oraz Nawodnienia w gospodarstwie

Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!

Newsletter

Bądź na bieżąco z informacjami z rynku rolnego

Zapisz się