Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Podczas intensywnego wzrostu ptaków lub produkcji nieśnej niezbędne jest odpowiednie żywienie drobiu. Co możemy dodawać do paszy?

Żywienie drobiu ma zasadnicze znaczenie na wynik produkcji drobiarskiej. Zwłaszcza podczas intensywnego wzrostu lub produkcji nieśnej kluczowe jest pokrycie zapotrzebowania na składniki mineralne.  O czym trzeba pamiętać przy żywieniu drobiu?

Żywienie drobiu pełni ważną rolę w procesie wzrostu, utrzymuje homeostazę czy prawidłową przemianę metaboliczną w organizmie zwierząt. Stąd ważny jest dobór odpowiednich źródeł i form składników mineralnych nie tylko w odniesieniu do uzyskania zadowalającego efektu produkcyjnego, ale również do ograniczenia zanieczyszczenia środowiska pierwiastkami, które nie zostały zaabsorbowane w przewodzie pokarmowym zwierząt. Od czego zależne jest zapotrzebowanie na poszczególne składniki pokarmowe i jak możemy dostarczyć je ptakom?

Dlaczego składniki mineralne są tak ważne?

Składniki mineralne odgrywają bardzo ważną rolę w procesie wzrostu, przemianach metabolicznych, jak również utrzymaniu homeostazy organizmu. Zapotrzebowanie na te substancje zależne jest od fazy wzrostu oraz kierunku produkcyjnego. Zwiększone zapotrzebowanie na wapń i fosfor obserwowane jest w okresie intensywnego rozwoju układu kostnego u młodych ptaków. Należy również brać pod uwagę wprowadzenie do mieszanek większej ilości wapnia w przypadku samic w okresie nieśności. To ten pierwiastek decyduje o prawidłowym wykształceniu skorupki jaja.

Przy intensywnej produkcji nieśnej warto także zwrócić uwagę na poziom selenu w diecie. On z kolei, współdziałając z witaminami A i E, ogranicza ilość powstających wolnych rodników w procesach utleniania. Warunkiem utrzymania wysokiego poziomu metabolizmu w organizmie intensywnie rosnących ptaków lub produkujących jaja niosek, niezbędne jest stosowanie dodatków mineralno-witaminowych uzupełniających niedobory makro- i mikroelementów wchodzących w skład enzymów, pośredniczących w transporcie substancji lub utrzymaniu homeostazy organizmu.

Jak dostarczyć ptakom składniki mineralne?

W przypadku składników mineralnych najczęściej stosowane są ich nieorganiczne formy uzyskiwane z różnego rodzaju kopalin. Jednak dostępne są również formy organiczne. Wykazują one wyższą przyswajalność (biodostępność) w organizmie zwierząt. Charakteryzują się jednak wyższą ceną. Stąd też najczęściej zalecanym udziałem obecności form organicznych w diecie zwierząt jest pokrycie przez nie 20–30% całkowitego zapotrzebowania na składniki mineralne. W ostatnich latach popularne stały się również chelaty pierwiastków. Związki te są organiczną formą najczęściej mikro- i ultraelementów połączonych z aminokwasem. To w znacznym stopniu podnosi ich biodostępność w porównaniu z formami nieorganicznymi.

Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Największe zapotrzebowanie na wapń występuje u ptaków w okresie intensywnego wzrostu, a także przy intensywnej nieśności (w przypadku kur niosek).

W żywieniu drobiu zwraca się uwagę na ponad 30 pierwiastków. Najprostszym podziałem wśród składników mineralnych jest wydzielenie makro- i mikroelementów, w zależności od ich koncentracji w organizmie. Stąd za makroelementy uważane są pierwiastki, których stężenie w organizmie przekracza 100 ppm. Natomiast do grupy mikroelementów należą pierwiastki, których koncentracja w organizmie wynosi poniżej 100 ppm. Wyróżnia się 7 makro- i 22 mikroelementy. Przy czym w niektórych podziałach uwzględnia się również tzw. ultraelementy.

Co się dzieje z pierwiastkami?

żywienie drobiu

Różnica między makro- i mikroskładnikami polega na ich koncentracji w organizmie.

Przygotowując dawkę pokarmową lub recepturę mieszanki pasz pełnoporcjowych dla drobiu, podstawowe makroelementy, takie jak wapń (Ca), fosfor (P) i sód i chlor (Na, Cl), są pokrywane przez zastosowanie odpowiednich pasz mineralnych: kredy pastewnej, fosforanów lub chlorku sodu (ew. kwaśnego węglanu sodu). Natomiast makroelementy, takie jak magnez (Mg), potas (K), siarka (S), oraz mikroelementy znajdują się w postaci połączeń z innymi pierwiastkami w premiksach różniących się składem w zależności od gatunku oraz kierunku użytkowego ptaków. Zapotrzebowanie na te pierwiastki zostało wyznaczone na podstawie badań żywieniowych, w których dodatkowo określano interakcje pomiędzy poszczególnymi pierwiastkami (ponieważ zwiększona ilość jednego może negatywnie lub pozytywnie wpływać na przyswajalność innego pierwiastka). Stąd w normach żywieniowych określone jest zapotrzebowanie na składniki mineralne z uwzględnieniem tych zależności, aczkolwiek relacje te różnią się w przypadku zastosowania chelatów.

Najczęściej zalecanym udziałem obecności form organicznych w diecie zwierząt jest pokrycie przez nie 20–30% całkowitego zapotrzebowania na składniki mineralne.

Jakie zalety i wady mają formy organiczne i nieorganiczne?

Jak już zostało wspomniane w żywieniu zwierząt stosuje się zarówno formy organiczne, jak i nieorganiczne zawierające niezbędne pierwiastki. Obie postaci mają swoje wady i zalety. Składniki nieorganiczne wykazują niską przyswajalność z przewodu pokarmowego zwierząt. Jest to wynikiem łączenia się ich w kompleksy z włóknem zawartym w paszy, fitynianami lub innymi adsorbentami. Niska bioretencja składników mineralnych stanowi problem związany ze zwiększeniem ich wydalania do środowiska. To np. w przypadku fosforu prowadzić może do eutrofizacji wód. Największą zaletą tego typu związków jest cena (nie są tak drogie jak formy organiczne).

Z kolei organiczne odpowiedniki składników mineralnych wykazują lepszą przyswajalność, co zawdzięczają głównie połączeniu z aminokwasami, dzięki czemu są łatwiej wchłaniane na drodze transportu aktywnego przez komórki. Pozwala to ograniczyć ilość komponentów mineralnych w mieszance lub premiksie, uzyskując podobną lub lepszą retencję danego pierwiastka w porównaniu z formą nieorganiczną. Zdecydowanym atutem organicznych form składników mineralnych jest fakt, że jony metali zawarte w chelatach lub innych połączeniach organicznych nie wchodzą w reakcję z wolnymi rodnikami, co zwiększa stabilność witamin w premiksach.

W mieszankach lub dawkach stosuje się pasze mineralne uzupełniające niedobory makroelementów, główne pasze i pierwiastki zostaną przedstawione poniżej z uwzględnieniem ich form organicznych i nieorganicznych oraz funkcji jaką pełnią w organizmie.

Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Żywienie drobiu a wapń: za co odpowiada wapń w diecie drobiu? jak objawiają się niedobory i nadmiar tego składnika w paszy? z czego dostarczyć wapń ptakom?

Żywienie drobiu a wapń

Jest on podstawowym składnikiem mineralnym organizmu, niezbędnym do prawidłowego wykształcenia układu kostnego zwierząt. Znajduje się głównie w kościach, skąd może być pobierany w sytuacji, gdy występuje jego niedobór we krwi. Spełnia następujące zadania:

  • pełni funkcję budulcową, wraz z fosforem bierze udział w procesach mineralizacji kości przy udziale witaminy D,
  • reguluje działanie układu nerwowego,
  • bierze udział w krzepnięciu krwi,
  • odpowiada za regulację pracy mięśni,
  • aktywuje enzymy odpowiedzialne za metabolizm przemiany składników pokarmowych.

U drobiu rosnącego z niedoborem wapnia związane jest opóźnienie rozwoju oraz zmniejszenie przyrostów dziennych oraz zaburzenia metabolizmu. W przypadku niosek w sytuacji niedoboru składników pokarmowych może dochodzić do osłabienia kości w skutek uruchomienia rezerw Ca niezbędnych do wykształcenia skorupki jaja. Z kolei zbyt wysoki poziom tego pierwiastka w diecie drobiu może prowadzić do utraty apetytu, natomiast w przypadku znacznego przekroczenia zalecanego poziomu Ca może dochodzić do uszkodzenia nerek.

Gdzie znaleźć wapń?

Wapń zawarty jest w komponentach paszowych. Zboża są ubogie w ten pierwiastek, natomiast największy jego udział spośród pasz dopuszczonych do stosowania w żywieniu drobiu znajduje się w mączce rybnej. Jednak głównym źródłami wapnia w mieszance treściwej są pasze mineralne, takie jak: kreda pastewna i fosforany (będące również źródłem fosforu). W żywieniu innych gatunków zwierząt gospodarskich pewne znaczenie jako pasza mineralna ma również dolomit. Jednak zawiera on znaczny udział Mg (80–130 g/kg). Dlatego nie jest dobrym komponentem mineralnym stosowanym w żywieniu drobiu. Istnieje możliwość wykorzystania również organicznych źródeł wapnia, należą do nich skorupki jaj i muszle małży wykazujące wyższą retencję wapnia w porównaniu z formami nieorganicznymi.

Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Planując konkretne żywienie drobiu, musimy wziąć pod uwagę, że zapotrzebowanie na poszczególne składniki pokarmowe różni się w zależności od tego, z jakim przeznaczeniem hodujemy drób. Innych pierwiastków musimy dostarczyć nioskom, innych brojlerom.

Ważnym czynnikiem w zastosowaniu źródeł wapnia jest wielkość cząstek paszy mineralnej, w przypadku młodych zwierząt musi być ona rozdrobniona, natomiast u niosek, gdzie ważne jest stałe dostarczenie wapnia niezbędnego w okresie nieśności stosowane są grubsze cząstki kredy pastewnej lub muszli (o średnicy 2–3 mm), dłużej przebywające w żołądku mięśniowym, dzięki czemu możliwe jest utrzymanie stałego poziomu wapnia we krwi przez dłuższy czas.

Żywienie drobiu a fosfor

Wraz z wapniem jest ważnym pierwiastkiem odpowiedzialnym za prawidłowy wzrost i odpowiednie przyrosty zwierząt.

Spełnia następujące zadania:

  • pełni funkcję budulcową,
  • wchodzi w skład kwasów nukleinowych i związków wysokoenergetycznych,
  • bierze udział w przemianach energii i składników pokarmowych,
  • wchodzi w skład błon komórkowych.

Niedobór tego pierwiastka w diecie obniża pobranie paszy, a tym samym wpływa na obniżenie dziennych przyrostów, powoduje nieprawidłowości w procesie kostnienia ze względu na zaburzenie w wchłanianiu wapnia, stąd prawidłowym stosunkiem udziału Ca : P w diecie jest 2 : 1. Natomiast nadmiar tego pierwiastka może powodować degenerację kości u młodych zwierząt, co jest również związane z nieprawidłowym stosunkiem tych makroelementów.

Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Żywienie drobiu a fosfor: za co odpowiada fosfor w diecie drobiu? jak objawiają się niedobory i nadmiar tego składnika w paszy? z czego dostarczyć fosfor ptakom?

Źródłem fosforu są komponenty paszowe, spośród nich znaczą ilość fosforu całkowitego zawierają śruty poekstrakcyjne: rzepakowa i sojowa odpowiednio 8,5–11,5 i 6,5–8 g/kg, ziarno zbóż zawiera od 2,5 do 4 g/kg fosforu całkowitego. Przy czym większość tego pierwiastka jest zawarta w zewnętrznej warstwie ziarna, stąd zawartość tego pierwiastka w otrębach pszennych sięga nawet 12 g/kg. Problemem jest jednak forma występowania tego pierwiastka w komponentach paszowych w postaci kwasu fitynowego (może stanowić od 50 do 75% całkowitego fosforu zawartego w komponentach roślinnych), który nie jest rozkładany w przewodzie pokarmowym drobiu.

Fosfor strawny

Stąd też w ostatnich latach bilansowanie mieszanek wykonuje się w oparciu o fosfor strawny. Rozwiązaniem jest dodatek enzymu bakteryjnego – fitazy otrzymywanego w przemyśle biotechnologicznym, która uwalnia fosfor zawarty w roślinach w postaci fitynianów. Oprócz tego fosfor można dostarczyć w postaci pasz mineralnych najczęściej fosforanów wapniowych (jedno-, dwu- lub trójwapniowych) w formie uwodnionej lub bezwodnej. Przy czym formy uwodnione wykazują przyswajalność lepszą o ok. 8–12%. Również mączka rybna stanowi dobre źródło fosforu.

Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Żywienie drobiu a sód i chlor: za co odpowiadają sód i chlor w diecie drobiu? jak objawiają się niedobory i nadmiar tych składników w paszy? z czego dostarczyć sód i chlor ptakom?

Żywienie drobiu a sód i chlor

Sód jest jednym z głównych pierwiastków występujących w płynach ustrojowych odpowiedzialnym za regulację homeostazy. Do najważniejszych jego funkcji należą:

  • udział w działaniu pomp sodowo-potasowych w komórkach niezbędnych do transportu substancji i utrzymania ciśnienia,
  • bierze udział w syntezie białek,
  • uczestniczy w procesie mineralizacji.

W wyniku niedoboru sodu w diecie drobiu dochodzi do zaburzeń w syntezie białka, przez co zwiększa się ilość azotu wydalanego z kałomoczem, ponadto obniża się wykorzystanie energii, w konsekwencji czego zwiększa się wykorzystanie paszy na kg przyrostu ptaków lub w przeliczeniu na jajo niosek. Przy nadmiarze Na następuje wzrost pobrania wody przez ptaki, natomiast przy znacznie przekroczonym poziomie tego pierwiastka następuje gwałtowny wzrost wydalanej wody wraz z kałomoczem i zmniejsza się pobranie paszy.

Komponenty paszowe takie jak zboża czy poekstrakcyjne śruty zawierają niewiele Na, największym udziałem tego pierwiastka odznacza się mączka rybna (jednak jej udział w diecie jest zazwyczaj nie większy niż 5%). Głównym nieorganicznym źródłem Na dla drobiu jest sól kuchenna, czasem można stosować kwaśny węglan sodu (NaHCO3).

Sól kuchenna i chlor

W przypadku soli kuchennej (NaCl) do mieszanki wprowadzany jest także Cl, stąd przy odpowiedniej ilości Na może występować zwiększona zawartość Cl. Dlatego, aby nie przekroczyć udziału tego pierwiastka w diecie można pewną część Na dostarczyć w postaci kwaśnego węglanu sodu (chociaż jest on dodatkiem mineralnym częściej stosowanym w przypadku krów mlecznych).

Odpowiednie żywienie drobiu ma za zadanie pokryć potrzeby ptaków i zapewnić im zdrowy rozwój.

Chlor jest ważnym pierwiastkiem w przypadku kur niosek, gdyż bierze udział w procesie mineralizacji skorupy, jest ważny w regulacji homeostazy oraz jest niezbędny do wytworzenia kwasu solnego w żołądku gruczołowym. Jeśli zastosowanie soli kuchennej nie pokrywa zapotrzebowania na Cl, zastosować można chlorkowe sole mineralne, np. chlorek choliny.

Makro- i mikroelementy zawarte w premiksie

Wyżej wymienione komponenty mineralne służą uzupełnieniu składników mineralnych w diecie zwierząt i są dodawane w czasie przygotowania mieszanki treściwej lub dawki pokarmowej. Pozostałe takie jak Mg, S, K, Fe, Cu i inne w formie przedmieszki są zawarte w premiksie, przygotowywanym przez firmy specjalizujące się produkcją premiksów i dodatków paszowych. Podobnie jak w przypadku wymienionych makroelementów źródłem pierwiastków mogą być zarówno związki nieorganiczne, jak i organiczne. W tym przypadku głównym kryterium będzie przyswajalność i cena takiego związku.

Żywienie drobiu: formy i źródła składników mineralnych

Żywienie drobiu wymaga odpowiedniego przygotowania. Trzeba pamiętać, że nie wszystkie organiczne komponenty paszowe zawierają wszystkie potrzebne ptakom składniki pokarmowe. Konieczne będzie zatem wzbogacanie paszy o związki nieorganiczne czy dodatki paszowe.

Niezbędny kompromis

Przyswajalność mikroelementów takich jak cynk (Zn), miedź (Cu), mangan (Mn) czy żelazo (Fe) z ich nieorganicznych związków stanowi ok. 30%, wydalone wraz z kałomoczem w większych ilościach mogą stanowić źródło zanieczyszczenia środowiska. Stąd aby znaleźć kompromis pomiędzy ceną i biodostępnością tych związków w premiksie, wprowadza się do nich ok. 20–30% udział form organicznych najczęściej w postaci chelatów.

W żywieniu drobiu zwraca się uwagę na ponad 30 pierwiastków.

Chelaty składają się z 2 części: organicznej zawierającej najczęściej aminokwas (np. metionina, glicyna) i nieorganicznej w postaci jonu metalu. Obie składowe są połączone wiązaniami kowalencyjnym i jonowymi. W wyniku tego struktura chelatu jest w małym stopniu podatna na interakcje z innymi związkami takimi jak węglowodany strukturalne czy fityniany, dzięki czemu chelaty nie tracą swoich właściwości. Ponadto pierwiastki w tego typu połączeniach nie zaburzają wchłaniania innych składników mineralnych.

Ciekawym odstępstwem wśród mikroelementów jest jod. Pierwiastek ten w mieszankach dla drobiu i innych zwierząt gospodarskich jest stosowany w postaci nieorganicznej. Natomiast w przypadku selenu stwierdzono wyższą przyswajalność nieorganicznych form tego pierwiastka w porównaniu z dostępnymi formami organicznymi. Jednak ostatnie badania nad zastosowaniem chelatów glicynowych w żywieniu zwierząt wskazują na wzrost wykorzystania tej formy organicznej selenu w porównaniu z innymi. W ramach podsumowania w tab. 1 przedstawiono organiczne i nieorganiczne formy wybranych mikro- i makroelementów, natomiast w tabeli 2 opisano główne skutki niedoboru i nadmiaru tych pierwiastków.

Formy pierwiastków w żywieniu drobiu

Tab. 1. Organiczne i nieorganiczne formy wybranych pierwiastków stosowanych w żywieniu drobiu
PierwiastekForma
nieorganicznaorganiczna
MAKROELEMENTY
Mgsiarczan i tlenek magnezuchelaty magnezowe
Ssiarczan sodu, czysta siarkametionina
KZapotrzebowanie na potas pokrywane jest przez komponenty paszowe
MIKROLEMENTY
Fechlorki, tlenek, siarczan żelazafumaran żelaza, cytrynian żelaza, chelaty żelaza
Znchlorek, tlenek, siarczek cynkumleczan cynku, octan cynku, chelat cynku
Cutlenek i siarczan miedzioctan miedzi, chelaty miedzi
Mnsiarczan i chlorek manganuchelaty manganu
Ijodek sodu i potasu
Seselenin soduselenometionina, drożdże wzbogacone w selen

Funkcje pierwiastków – dlaczego zarówno niedobór jak i nadmiar są złe?

Tab. 2. Funkcje oraz skutki niedoboru lub nadmiaru wybranych pierwiastków u drobiu
PierwiastekFunkcjaNiedobór
MAKROELEMENTY
Mgwspółdziała z Ca i P;  jest aktywatorem enzymów; uczestniczy w metabolizmie białek, węglowodanów i tłuszczynadpobudliwość nerwowa; histeria klatkowa u niosek
Sskładnik aminokwasów siarkowych, decydujących o prawidłowym wykształceniu się piór; składnik witamin; uczestniczy w oddychaniu komórkowym będąc składową cytochromówobniżenie syntezy białka i energii, co wpływa na przyrosty i nieśność
Kutrzymanie homeostazy organizmu; zwiększenie przepuszczalności błon komórkowychrzadko obserwowany, komponenty paszowe zawierają wystarczającą ilość tego pierwiastka
MIKROLEMENTY
Feniezbędne do syntezy hemoglobiny;  uczestniczy w oddychaniu komórkowym jako składowa cytochromówwystępują rzadko; do obniżenia poziomu hemoglobiny (anemia), dochodzi najczęściej podczas syndromu upośledzonego wchłaniania żelaza
Znniezbędny w syntezie i przemianach kwasów nukleinowych, białek i tłuszczy; ważny pierwiastek w procesach wzrostu i ekspresji genów;  stabilizacja błon komórkowychzakłócenia w procesie syntezy kwasów nukleinowych i białek co prowadzi do zmniejszenia przyrostów; nieprawidłowości w opierzaniu się ptaków; zmniejszenie pobrania paszy
Cuskładnik enzymów antyoksydacyjnych; bierze udział w syntezie hemoglobiny; uczestniczy w oddychaniu komórkowym aktywując oksydazę cytochromowąobniżenie tempa wzrostu; zaburzenia w rozrodzie w przypadku stad rodzicielskich (u samców nieprawidłowości w procesie spermatogenezy)
Mnaktywator enzymów w metabolizmie białek, tłuszczy i węglowodanówdrób szczególnie wrażliwy na niedobór: niskie przyrosty dzienne; obniżona odporność i nieprawidłowości w funkcjonowaniu stawów; zmniejszona nieśność u niosek
Iuczestniczy w syntezie hormonów tarczycy; tym samym jest ważnym pierwiastkiem w procesach regulacji metabolizmu białka i energiirozrost tarczycy; zaburzenie przemian energetycznych i syntezy białka
Sewraz z witaminą A i E bierze udział w procesach antyoksydacyjnychobniżenie odporności zwierząt, problemy z nieśnością

Prawidłowe żywienie drobiu powinno być dobrane indywidualnie do fermy, ponieważ każda charakteryzuje się różnicami w zakresie np. rasy, warunków klimatycznych czy typu kurnika.

Powiązane: Mykotoksyny w paszach dla drobiu: jak je wyeliminować?

Z forum

Powiązany temat:

jaką pasze najlepiej dawać kurom
PaweMariuszMokrzycki
ja daje olej do paszy i nie ma pylu tylko jednolita masa
zobacz więcej »
szczypka
zmniejsz szczeliny do około 1,5 cm  a poza tym z głodu się jeszcze nikt nie zes... co jakiś czas odpuść dosypywanie paszy żeby wszystko wyjadły i dopiero dosyp paszy wybierają co...
zobacz więcej »
chudy14145
https://goo.gl/images/eryAvsMam takiego typu karmniki.nie chodzi o to ze jest pyl tylko o to ze kury jedzac wygrzebuja po za karmnik duzo paszy.najlepszym rozwiazaniem chyb...
zobacz więcej »
...
Zobacz pozostałe wpisy

Potencjał wzrostowy i fazowość w tuczu

Dostosowanie podaży energii i składników pokarmowych do potrzeb zwierząt to podstawa. Jak pasza wpływa na potencjał wzrostowy w tuczu?

3 grudnia 2018

Co wpływa na mięsność tuczników?

Efekty ekonomiczne tuczu zależą od ilości i jakości produktu rzeźnego oraz tempa jego wytwarzania. Jakie dodatki stymulują mięsność tuczu?

3 grudnia 2018

Używamy plików cookies, aby poprawić funkcjonowanie strony AgroFakt.pl. Pliki cookies dopasowują treść strony, w tym wyświetlanych reklam, do indywidualnych potrzeb i zainteresowań użytkownika, pozwalają nam również zrozumieć, w jaki sposób korzystasz z naszej strony. Informacje te są udostępniane naszym partnerom, z którymi współpracujemy w zakresie marketingu, reklamy i analizowania ruchu na stronie. Podmioty te mogą je łączyć z innymi informacjami, których im udzieliłeś. Kontynuując korzystanie z AgroFakt.pl bez zmiany ustawień dotyczących cookies wyrażasz zgodę na ich zamieszczanie w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz jednak dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w każdym czasie. Dowiedz się więcej

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close