Kiełkowanie roślin warzywnych i wschody
Zdolność kiełkowania nasion jest warunkiem dobrego plonowania. Czy można jakoś wpłynąć na kiełkowanie roślin i ich wschody? Jeśli tak, to jak?
Zadowalająca uprawa warzyw, wynikająca z odpowiedniej ilości i intensywności plonowania, w dużej mierze zależy od jakości i kwalifikacji materiału siewnego. Nasiona powinny więc być: czyste odmianowo oraz wolne od chorób i szkodników, mieć odpowiednią zdolność kiełkowania i wigor. A ponadto powinny być przechowywane i transportowane w odpowiednich warunkach i opakowaniach, zabezpieczających je przed szkodliwymi czynnikami, np. przed wilgocią.
Spis treści
Kiełkowanie roślin – fazy
Kiełkowanie to zespół procesów zachodzących w nasieniu. Przechodzenie nasienia z życia utajonego (z anafazy) do aktywacji zarodka, prowadzącej do wzrostu siewki, a w dalszym etapie do rozwoju rośliny. Kiełkowanie roślin można podzielić na kilka zasadniczych etapów/faz zachodzących wzajemnie na siebie, ale przebiegających następująco:
- faza fizyczna — wnikanie wody do nasienia, hydratacja (uwodnienie) i pęcznienie;
- faza biochemiczna — uruchomienie substancji zapasowych nasienia;
- faza fizjologiczna — wzrost zarodka, który przebijając okrywę nasienną staje się kiełkiem, a następnie siewką.
Przemiany związane z kiełkowaniem
Pierwszą zewnętrzną oznaką zmian zachodzących w czasie kiełkowania nasion jest pojawienie się korzenia zarodkowego. Niektóre nasiona kiełkują nadziemnie — epigeicznie, gdzie w ślad za wzrostem korzonka wydłuża się podliścieniowa łodyżka zarodka (hypokotyl). Ta z kolei wynosi liścienie z umieszczonym pomiędzy nimi pąkiem zarodkowym nad powierzchnię gleby.
Poszczególne fazy kiełkowanie i wchodów roślin
Liścienie, np. u sałaty czy rzodkiewki zielenieją i spełniają funkcję organów fotosyntezujących. Lub tak, jak u dyniowatych, są organami magazynującymi i fotosyntezującymi. Aby wydobycie się liścieni z gleby nie było utrudnione, co opóźniałoby wschody, nasiona kiełkujące epigeicznie powinny być umieszczane w glebie stosunkowo płytko. W kiełkowaniu podziemnym — hypogeicznym, np. u fasoli czy grochu, w ślad za korzonkiem wydłuża się jej część nadliścieniowa (epikotyl).
Kiełkowanie i wschody roślin warzywnych
Na kiełkowanie roślin wpływają ich uwarunkowania genetyczne i środowiskowe. W zasięgu wybranego gatunku, odmiany, czy na pojedynczej roślinie istnieją nasiona o dużym zróżnicowaniu biochemicznym. Dotyczy ono substancji zapasowych oraz ich składu i budowy.
Zdolność kiełkowania i żywotność nasion zależą od aktywności fizjologicznej: enzymów, witamin, stymulatorów i inhibitorów (substancje powodujące zwolnienie lub zatrzymanie reakcji chemicznej). W miarę upływu przechowywania nasion (nasiona stare), następuje obniżenie ich żywotności. To w efekcie przejawia się także w degradacji siewek, które mają mniejszą odporność na niesprzyjające warunki środowiskowe. Nasiona uszkodzone gorzej kiełkują, siewki są słabsze, niezdolne do przetrwania i wykształcenia zdrowej rośliny, a niekiedy nawet obumierają.
Czynniki środowiskowe
Wśród czynników środowiskowych znaczący wpływ na kiełkowanie roślin mają:
![Wschody roślin]()
Wschody roślin zależą m.in. od czynników środowiskowych
woda — to w jej obecności przechodzą do roztworu zawarte w nasieniu substancje pokarmowe oraz dochodzi do pobudzenia enzymów. To one powodują dalsze zmiany w postaci materiałów zapasowych. Te z kolei wykorzystuje rozwijający się zarodek. Pobieranie wody przez nasiona jest procesem niezależnym od zdolności kiełkowania nasienia, napęcznieć mogą i nasiona martwe. Woda nie jest pobierana przez całą powierzchnię nasienia, a ilość i szybkość jej pobierania zależą od właściwości gatunkowych, składu chemicznego nasion oraz od warunków ich dojrzewania. Duży wpływ na kiełkowanie i wzrost siewek mają okresowe zmiany wilgotności gleby oraz dostępność do wody;
- temperatura — jest czynnikiem, od którego w dużym stopniu zależy proces kiełkowania, odbywający się w określonej temperaturze dla poszczególnych gatunków warzyw. Najkorzystniejsza jest ta optymalna, w której czas potrzebny na skiełkowanie największego procentu nasion jest najkrótszy;
- skład gazowy atmosfery — budzący się do życia zarodek zużywa w procesie oddychania znaczne ilości tlenu, wydzielając na zewnątrz dwutlenek węgla (CO2). Dostęp tlenu do nasion bywa niewystarczający w nadmiernie wilgotnej (zalanej) glebie, a jego obniżenie skutkuje zmniejszeniem ilości kiełkujących nasion, podobnie jak większe stężenie CO2;
- światło — dla większości gatunków podczas kiełkowania jest czynnikiem obojętnym. Nasiona dobrze kiełkują w świetle (seler, sałata), jak i w ciemności.
Obserwuj nas w Google News. Bądź na bieżąco!
